Kwart van familieleden mag collaboratiedossiers niet inzien

 Leestijd: 2 minuten0

Familieleden van collaborateurs krijgen in bijna een kwart van de aanvragen geen toegang tot het militair gerechtsarchief om hun familiegeschiedenis te achterhalen. Dat blijkt uit cijfers van het college van procureurs-generaal. Historicus Koen Aerts (UGent) pleit voor soepelere regels.

Bijna drie jaar na een omzendbrief die de toegang tot archieven van (opgeheven) militaire rechtbanken formaliseerde, ontving het college van procureurs-generaal 293 aanvragen, goed voor 1.224 collaboratiedossiers. Er werden 187 aanvragen goedgekeurd, 64 geweigerd en de rest is in behandeling, onderzoek of er kon om één of andere reden geen gevolg aan gegeven worden. De cijfers hebben betrekking op de periode eind 2013 tot halverwege 2016, recenter cijfermateriaal is niet voorhanden.

Discriminerend

De grootste groep aanvragen (131) komt van familieleden van daders. In zes op de tien gevallen (78) werd een toestemming verleend, in bijna een kwart van de aanvragen (32) volgde een weigering.  “Dat lijkt me nog bijzonder veel, zeker in vergelijking met onderzoekers bijvoorbeeld, en dat blijft discriminerend”, zegt historicus Koen Aerts (UGent), die een aantal families begeleidde in hun zoektocht.

“Een weigering is begrijpelijk wanneer het gaat om groepsprocessen, dus met bezwarende informatie over derden, of zaken waar een eerherstel is uitgesproken. Maar volgens mij zijn daar toch mogelijkheden om een raadpleging toe te staan, al is het met contracten rond aansprakelijkheid bijvoorbeeld.”

Koen Aerts (Foto RV)

Koen Aerts

Bij de voorstelling van de Canvasreeks “Kinderen van de collaboratie”, twee weken geleden, benadrukte historicus Aerts dat de nood voor een beter archiefbeleid blijft. “Het college van procureurs-generaal huldigt voor de raadpleging van de collaboratiedossiers nog steeds een erg restrictief toegangsbeleid.”

“Niet elke nabestaande krijgt toestemming tot raadpleging. Nochtans bevatten die gerechtelijke dossiers voor velen de antwoorden om de eigen familiegeschiedenis te verwerken en een plaats te geven. Ik herhaal daarom met klem, en spijtig genoeg voor de zoveelste keer, het pleidooi voor openheid: een volwassen democratie moet het verleden recht in de ogen kunnen kijken.” 

“Het college van procureurs-generaal huldigt voor de raadpleging van de collaboratiedossiers nog steeds een erg restrictief toegangsbeleid.

Uit de cijfers van het college van procureurs-generaal blijkt voorts dat van de 108 onderzoeksaanvragen, er 91 ingewilligd werden en slechts één geweigerd. In de andere gevallen is de aanvraag onder meer nog lopende of is het dossier zoek. Verder kregen ook twee veroordeelden inzage in hun dossier. En 14 van de 21 aanvragen van derden (zoals advocaten of journalisten), werden ook ingewilligd.

Omzendbrief

De militaire rechtscolleges die collaboratiedossiers in de nasleep van de Tweede Wereldoorlog behandelden, zijn in 2003 afgeschaft. Het college van procureurs-generaal bij de hoven van beroep werden aangesteld om de archieven te bewaren. Om een territoriale versnippering tegen te gaan, werden alle archiefstukken ondergebracht in een speciale archiefruimte van het Cuvelierdepot (Algemeen Rijksarchief 2) in de Brusselse Hopstraat.

“Het feit dat een gerechtelijk dossier aan het Rijksarchief overgedragen werd, betekent geenszins dat het niet langer de status van gerechtelijk dossier heeft”, merkt het college van procureurs-generaal op in een omzendbrief die de toegang tot die archieven eind 2013 formaliseerde.

Toegang tot die militaire gerechtsarchieven kan enkel na toestemming van het college van procureurs-generaal. Een te rigide, of zelfs volledige weigering, kan zorgen dat gebeurtenissen van destijds vertekend zouden worden omdat informatie onvolledig of niet objectief zou zijn, erkenden de procureurs-generaal in hun omzendbrief. “Bovendien zou de indruk gewekt kunnen worden dat men voor de overheid bezwarende informatie wenst achter te houden.

Oplaaiende passies

Wetgeving rond privacy moet dan wel voor de nodige bescherming van nabestaanden zorgen. Maar er was nog een bijkomende bezorgdheid bij het vastleggen van de regels. “Het kan evenmin de bedoeling zijn dat de openbare orde verstoord wordt doordat inzage verleend wordt in sommige gerechtelijke archieven, want wanneer hiermee op een ondoordachte manier omgesprongen wordt, zou dit ertoe kunnen leiden dat bepaalde passies zovele jaren opnieuw zouden oplaaien”, zo stond in en omzendbrief.

Collaboratie was geen exclusief Vlaamse aangelegenheid. Op de foto: een 'zwarte' wordt opgepakt in Luik. (Foto RV)

(Foto RV)

Dossiers waarin een vonnis of arrest geveld werd, lijken voor nabestaanden het minste weerstand te krijgen. Dossiers waarin een beslissing tot vrijspraak, zondergevolgstelling of buitenvervolgstelling genomen werd of waarin overgegaan worden tot eerherstel, worden ‘in principe’ nooit aan derden meegedeeld.

Het Rijksarchief verleent toestemming om administratieve dossiers te raadplegen, zoals bijvoorbeeld documenten van interneringscentra (opsluitingen) en de consultatieve commissies (die oordeelden over de vrijlating).

Actua

In het boek ‘Was opa een Nazi’ leggen historici aan nabestaanden en derden uit op welke manier het collaboratieverleden bestudeerd kan worden.

Op 7 november start op Canvas de zesdelige reeks ‘Kinderen van de Collaboratie’. Veertien kinderen van de naar schatting 300.000 kinderen van collaborateurs getuigen hoe de keuzes van hun ouders hun eigen leven hebben beïnvloed en gevormd.

Apache bestudeert de collaboratie al langer en opende in het verleden een dossier.

Auteur: Steven Vanden Bussche

Steven Vanden Bussche studeerde geschiedenis aan de UGent en mag ook lesgeven aan het secundair onderwijs. Sinds 2005 werkt Steven als journalist. Eerst als regiocorrespondent voor Het Laatste Nieuws en de VRT, daarna zeven jaar voor het persagentschap Belga. Sinds augustus 2017 schrijft Steven voltijds voor Apache.

Word nu lid van Apache en geniet van deze voordelen:

  • Toegang tot alle ruim 4.000 artikels
  • Deel de artikels gratis met je vrienden
  • Toegang tot alle dossiers en het volledige archief
  • Treed in discussie met journalisten en andere lezers
  • Korting op events en andere journalistieke producten, zoals e-books