Storm over asbeststort nog niet gaan liggen

 Leestijd: 5 minuten2

Na decennialange steun, ijvert het stadsbestuur van Sint-Niklaas nu toch voor de sluiting van een controversieel asbeststort aan de rand van de stad. De kentering kwam er niet alleen door een boek van Johan De Vos (EPO), acties van burgers en PVDA, maar vooral na een bijkomend inspectierapport van het Departement Omgeving. De talmende aanpak evenwel leidde tot een breuk in het twaalf jaar oude kartel sp.a-Groen.

SVK (Scheerders van Kerchove’s Verenigde Fabrieken) is een producent van vezelcementen gevelplaten, gevelstenen, leien, golfplanten en architectonisch beton in Sint-Niklaas. Daarnaast baat het bedrijf een asbeststort uit.

Tussen 1923 en 1998 gebruikte SVK asbest in de productieprocessen. SVK was één van de grootste asbestverwerkende firma’s van België. In 2016 telt SVK 250 werknemers. Naar aanleiding van ‘Het boek van Sint-Niklaas‘ van Johan De Vos, waarin de asbestproblematiek wordt aangehaald, zijn bewoners op het asbeststort gestuit en werd het actiecomité Asbeststort Dicht opgericht.

Inbreuken

Het actiecomité stelde eind mei inbreuken vast in de procedure om asbest te storten. Op beelden is te zien hoe zakken asbest scheuren door het geweld van een graafmachine. Er volgden controles van de milieu-inspectie (Departement Omgeving), maar nog voor de resultaten bekend waren, besliste het bedrijf op 1 juni om de stortplaats tijdelijk te sluiten.

Het asbeststort van SVK ligt aan de rand van het Sint-Niklase centrum, op 100 meter van een stadswijk en de huizen op de Gentse Baan. Dat is een inbreuk op de volksgezondheid.

Pneumoloog professor Benoit Némery (KU Leuven) stelde eind mei, op een info-avond georganiseerd door PVDA, dat men in een straal van 500 meter niet mag bouwen rond een asbeststort. Studies uit Japan en Spanje spreken van een sterk verhoogd risico op asbestkanker in een straal van 500 meter, en een verhoogd risico in een straal tot 2000 meter.

Open

Het stort is ook gelegen op het hoogste punt in de onmiddellijke omgeving, weliswaar in een open put, maar de wind heeft er vrij spel. Samen met de overheersende windrichting zorgt dat ervoor dat het risico op het krijgen van een asbestziekte voor de bewoners van huizen op 100 meter, en een straat op 200 meter, groter is dan de bewoners van huizen in andere windrichtingen. Dat risico is vermijdbaar en dus maatschappelijk onverantwoord.

Naast het asbeststort beschikt SVK nog over een inert stort waar de milieu-inspectie asbest, minerale oliën, pcb’s en zware metalen terugvond, zo raakte halverwege augustus bekend.. Die stoffen mogen niet op een inert stort. Wellicht, want SVK mag enkel eigen materiaal op het inert stort kwijt, zijn de oliën afkomstig van SVK zelf.

Druppel

Voor het stadsbestuur van Sint-Niklaas was dat laatste pas de druppel om een sluiting van het stort te eisen. Nu moet de vernietiging van de milieuvergunning door de bureaucratische molen, maar de stad heeft de apparatuur om dat proces te versnellen, zei de burgemeester op een manifestatie van het actiecomité Asbeststort Dicht op de Grote Markt op 25 augustus.

Burgemeester Lieven Dehandschutter (N-VA) zei nog niets over wat er na de sluiting zou moeten gebeuren met het stort. De risico’s op blootstelling na een mogelijke sluiting moeten in ieder geval bestudeerd worden, om vervolgens gepaste maatregels te nemen.

Het getalm van de bestuursploeg was voor Groen voldoende om de stekker uit het twaalf jaar oude kartel met sp.a te trekken. “Een tijdelijke sluiting van een asbeststort dat op minder dan 100 meter van bewoning op een amateuristische wijze wordt uitgebaat, is te weinig”, zei voorzitter Tim De Roeck (Groen) eind augustus. “Groen ijvert achter de schermen al lang voor een definitieve sluiting, dat willen we duidelijk kunnen zeggen”.

N-VA, de grootste partij in Sint-Niklaas, maakte de afgelopen maanden ook een grote bocht. Op 31 mei, twee dagen nadat PVDA onafhankelijke labo-resultaten bekend maakte waarin 6 van de 7 genomen stalen asbest bevatten, schrijft de lokale afdeling nog. “De ophef die nu sinds enkele weken is ontstaan omtrent de uitbatingswijze van de stortplaats, is deels het gevolg van gebrek aan duidelijke informatie.” Later werden dezelfde inbreuken ook nog eens vastgesteld door het Departement Omgeving.

Doden

Volgens officiële bron zijn er 145 asbestdoden in Sint-Niklaas, maar het zouden er naar schatting 300 kunnen zijn.

“Een probleem is dat weinigen in Sint-Niklaas openlijk over asbest durven spreken”

“Een probleem is dat weinigen in Sint-Niklaas openlijk over asbest durven spreken”, zegt Johan De Vos. “Zowat elke Sint-Niklase familie heeft haar asbestdode.” Het was vooral die laatste zin die veel stof deed opwaaien.

Door de lange incubatietijd tot 40 jaar is men geneigd het probleem niet als dreigend te zien, terwijl de piek in Sint-Niklaas tegen 2020 wordt voorspeld. Het Agentschap Zorg en Gezondheid erkent dat er in Sint-Niklaas meer asbestgerelateerde doden zijn dan elders in Vlaanderen, maar dat zou vooral te wijten zijn aan de productie bij SVK indertijd.

Zwijgen

Waarom bleef het zo lang stil in Sint-Niklaas? Lang leefde er in de gemeente een cultuur van onderdanigheid en elk voor zich. Tot in de gemeenteraad toe was er de teneur om werkgelegenheid te laten primeren op volksgezondheid. 

Tot in de gemeenteraad toe was er de teneur om werkgelegenheid te laten primeren op volksgezondheid

Toen een verkozene van Agalev in 1997 zwaaide met folders waarin SVK nog altijd asbestproducten promootte, werd hij door de toenmalige burgemeester Jef Foubert (CD&V) terecht gewezen: eerst moest gedacht worden aan de werkgelegenheid. Het is opvallend hoe in deze stad, zowat alle partijen de asbestbaronnen ten dienste waren.

In 1997 was asbest nog niet verboden in België, er golden wel al restricties op het verwerken van asbest. Het gevaar van asbest was bekend. Het stort kreeg een nieuwe vergunning op 1 januari 2006 voor een duur van 20 jaar, na een gunstig advies van de stad Sint-Niklaas.

Connecties

De CVP was met de familie De Schryver nauw betrokken bij SVK. Wijlen Minister van Staat August De Schryver (CVP) was getrouwd met een dochter van Scheerders en werd beheerder.

Minister van Staat en oud-burgemeester Freddy Willockx (sp.a) was vroeger vakbondsmedewerker bij SVK en zegt in een artikel van De Morgen dat SVK veel krediet had bij de mensen “door de goede sociale voorwaarden”. SVK lobbyde in de jaren negentig bij onder andere Willockx. Die beweert de voorgestelde strenge regels te steunen.  België heeft pas in 2001 elke vorm van asbest verboden, Nederland deed dat al in 1993.

Huidig schepen Gaspard Van Peteghem (sp.a), die acht jaar bij SVK werkte, vreest voor “politieke spelletjes” en waarschuwt in De Morgen: “Als je wilt dat SVK, waar 300 mensen werken, de deuren sluit, moet je zo voortdoen.”

De asbestproblematiek heeft al ten minste aan 300 mensen het leven gekost in Sint-Niklaas. De volksgezondheid van een stad met inwoners en passanten moet voorgaan op werkgelegenheid. Dit zijn geen politieke spelletjes. Als SVK zou sluiten, dan verliest het bedrijf een kleine activiteit en komen er enkele hectaren bedrijventerrein in centrum Sint-Niklaas vrij.

Dat zou dan kansen kunnen geven om duurzame bedrijven aan te trekken of er aan stadsinbreiding te doen met een nieuwe woonwijk. SVK sponsort overigens ook de tentoonstellingen rond 800 jaar Sint-Niklaas, net in een jaar waarin SVK en de asbestproblematiek in Sint-Niklaas in opspraak zijn gekomen.

Publicatie 800 jaar Sint-Niklaas (c) Stad Sint-Niklaas repro LambertsPublicatie 800 jaar Sint-Niklaas (c) Stad Sint-Niklaas repro Lamberts

Werknemers zeggen dat SVK gulle voordelen aan zijn werknemers gaf om hen aan het bedrijf te binden; de lonen waren volgens mijn bron de hoogste in de sector en ze gaven onder andere kortingen op bouwgrond, blijkt uit rondvraag. Daarbij komt de mentaliteit ‘het steekt niet zo nauw’ van sommige boerenjongens die op de site gingen werken.

Lucratief

De stortprijs voor asbestafval bedraagt momenteel 75 euro per ton. Hierin zitten de financiële zekerheid, kosten en nazorg. Er wordt tegenwoordig ongeveer 15 000 ton per jaar gestort bij SVK. Dat is jaarlijks goed voor 1,125 miljoen euro omzet voor het asbeststort. Die omzet bedraagt slechts 2,4 procent van de totale omzet van SVK.

De omzet van het stort bedraagt 2,7 procent van de omzet van SVK

SVK stelt zelf dat het asbeststort binnen ongeveer 5 jaar vol is. Dus goed voor nog een omzet van naar schatting 5,5 miljoen euro. De kosten aan een dergelijk stort zijn beperkt; vooral het afschrijven van rollend materiaal (graafmachine, bulldozers, sproeiwagen) en de personeelskost van een voltijds werknemer moeten worden bekostigd. Dreigde directeur Verhaert van SVK met een sluiting voor de hele Sint-Niklase vestiging, dan merken we op dat er slechts 1 tot 2 van de 250 werknemers van SVK Sint-Niklaas effectief op het stort werken.

 

Naschrift

In een reactie zegt waarnemend burgemeester Christel Geerts (sp.a) dat het stadsbestuur twee sporen bewandelt.

“Er is een opeenstapeling van feiten die ons vertrouwen op een correcte manier van uitvoeren, ondermijnt.”

“Er is een lopende procedure waar we de verstrenging van de milieuvoorwaarden vroegen, maar wat we toen vroegen volstaat niet, dus vragen we ook nog eens apart de sluiting”, zegt Geerts. “Er is een opeenstapeling van feiten die ons vertrouwen op een correcte manier van uitvoeren, ondermijnt.” Het openbaar onderzoek rond de verstrenging van de voorwaarden is ondertussen afgerond. Het is de deputatie van de provincie Oost-Vlaanderen die de knoop moet doorhakken. Bij SVK was niemand bereikbaar voor een reactie. (SVB)

De tekst van Alec Lamberts werd bewerkt door journalist Steven Vanden Bussche.

Auteur: Alec Lamberts

Alec Lamberts (1998) studeert chemie aan de Universiteit Antwerpen. Hij zit in de redactieraad van KLJ nationaal, is podiumdichter en regisseur. Hij komt bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2018 als onafhankelijke op voor Tesamen voor Temse.

Word lid

Word jij lid van Apache? Lees direct verder en steun onafhankelijke onderzoeksjournalistiek. Nu al vanaf 6,25 euro per maand.


Ja, ik word lid

Word nu lid van Apache en geniet van deze voordelen:

  • Toegang tot alle ruim 4.000 artikels
  • Deel de artikels gratis met je vrienden
  • Toegang tot alle dossiers en het volledige archief
  • Treed in discussie met journalisten en andere lezers
  • Korting op events en andere journalistieke producten, zoals e-books