‘Ik erf van mijn vader enkele vrienden, maar ook al zijn vijanden’

 Leestijd: 9 minuten5

Herman Van Rompuy, gewezen president van de EU, is snipverkouden. Tijdens ons gesprek heeft hij voortdurend last van een bloedneus en over enkele uren vliegt hij naar Japan om een prestigieuze Haiku-prijs in ontvangst te nemen. Maar niks belet hem om een gedreven gesprek te voeren.

Mentor & poulain
Auteur Jan Haerynck brengt de komende weken poulains samen met hun mentor. Elke vrijdag onderzoekt Haerynck wat de mentor en hun poulain samenhoudt, maar ook waar zij in verschillen.
Vlaams Parlementslid Peter Van Rompuy (CD&V) trad in de politieke voetsporen van zijn vader Herman Van Rompuy (CD&V), gewezen premier van België en voorzitter van de Europese Raad.

Als ‘poulain’ heeft hij zijn zoon Peter meegebracht. Die verraste met zijn boek ‘Economie zkt geluk: hoe worden we welvarender én gelukkiger?’ Zijn nieuwe boek komt over enkele weken uit bij Uitgeverij Lannoo. Daarin zal hij het o.a. hebben over hoe we een dam kunnen bouwen tegen populisme en extremisme.

De vader schotel ik de eerste vraag voor:

Na Trump en de Brexit bleef u in de media vertellen dat de vluchtelingencrisis in feite een veel zwaardere impact heeft gehad dan men had verwacht. 

Herman Van Rompuy: “Dat kan ik maar blijven herhalen. Uiteindelijk zijn er twee fundamentele crisissen geweest. De eerste duizenden vluchtelingen kwamen op onze Europese poort aankloppen en de Europese landen waren ervan overtuigd dat ze de heilige plicht hadden om die vluchtelingen uit het slop te halen. Eerlijk, dat was solidariteit waarnaar ik met hoge ogen stond te kijken en dat kon ik uit een humanitair standpunt alleen maar toejuichen. Toen echter bleek dat er een miljoen vluchtelingen waren, keerde het tij. De mensen werden bang.”

Herman Van Rompuy (Foto: © Sigrid Spinnox)

Herman Van Rompuy (Foto: © Sigrid Spinnox)

“De paniek zat en zit er nog steeds diep, heel diep in. Toen hebben de Duitsers de moedige beslissing genomen om toe te geven dat zij niet alléén de grenzen konden verdedigen, en dat er zonder Turkije geen oplossing mogelijk was. De duidelijke, Duitse redenering was dat je de ‘oeverlanden’ moet meekrijgen. Die onderhandelingen met Turkije hebben gezorgd voor een stop van de vluchtelingen. Hadden we dat niet gedaan, dan zou aan die stroom van een miljoenen vluchtelingen geen einde zijn gekomen. ‘Welkom heten’, dat feit juich ik ten zeerste toe, maar dat roept ook een begrenzing op zodra de plaatselijke bevolking de grens van de solidariteit bereikt heeft. Zonder de deal met Turkije was de politieke stabiliteit in Duitsland en dus in Europa weg.”

Welkom heten, dat feit juich ik ten zeerste toe, maar dat roept ook een begrenzing op zodra de plaatselijke bevolking de grens van de solidariteit bereikt heeft.”

“Mag ik er eventjes op wijzen dat enkel een sterk EU die onderhandelingen met het trotse Turkije heeft afgehandeld? Ga daar als ‘Vlaminkje’ maar eens tegenaan. Erdogan ligt in een deuk! Wie nog mocht twijfelen aan het belang van Europa; dat hij zich dat verhaal maar eens goed herinnert.

Zoon Peter biedt zijn vader koffie en papieren zakdoekjes aan. Die laatste is echter niet te stuiten en wil het nu over de Brexit én Trump hebben.

Herman Van Rompuy: “Toegegeven, de Brexit heeft ook mij verrast. Des te meer door het feit dat er enkele dagen voor de stemming door een rabiate Brexit-aanhanger de moord op mevrouw Cox werd gepleegd. De hele sfeer zou omslaan, dachten waarnemers.”

“Bon.”

“Het is een Brexit geworden. Dramatisch voor Europa? De Unie zal niet uiteenvallen. Dramatisch voor het Verenigd Koninkrijk? Zij onderschatten nog altijd de prijs.

Heeft Europa gefaald?

Herman Van Rompuy: “Elk falen heeft vele vaders. Cameron heeft nog toegevingen gekregen van de EU, maar die bleken niet voldoende om het referendum te winnen. Als je het verloop van de campagne ziet, dan stel je vast dat die zo passioneel was. Wát een haat…”

“Iedereen liegt, dat is des mensen. Het vreemde is dat zo’n massa mensen die leugens daadwerkelijk heeft geloofd. Omdat er geen vertrouwen meer is in de instellingen, in de regeringen, in de gevestigde media, de autoriteiten tout court! Die afkeer van Europa kregen de Britten tientallen jaren door de tabloids in de strot geramd. Leugens, leugens, leugens…”

Peter Van Rompuy: “Murdoch was tegen Europa, zijn deur stond alleen maar in Londen open en niet in Brussel. Dat is een bewijs van de onafhankelijkheid van Europa.”

Herman Van Rompuy: “Het is een Brexit geworden. Dramatisch voor Europa? De Unie zal niet uiteenvallen. Dramatisch voor het Verenigd Koninkrijk? Zij onderschatten nog altijd de prijs.”

Even naar Trump. Is het te kort door de bocht om te stellen dat hij zijn verkiezingen aan de sociale media te danken heeft? In uw boek, Peter, gaat u flink door over de fake wereld die pakweg Facebook voorschotelt.

Peter Van Rompuy: “Het basisprincipe van sociale media was: we brengen mensen bij elkaar, maar het is helemaal anders uitgedraaid. Onze friends zijn haast uitsluitend mensen uit dezelfde sociale laag en met dezelfde opvattingen, waardoor we steeds meer bevestigd worden in onze bestaande opvattingen en steeds minder geconfronteerd worden met kritische tegenstemmen.”

Vanuit bed en bad gaat men flink tekeer. Zijn de klassieke media voorbijgestreefd en neemt Twitter de macht over?

Herman Van Rompuy: “Ik beperk me tot de haiku, nog korter dan een tweet (lacht). En zelfs daarin laat ik me nooit uit over politieke kwesties. Kijk, op een gegeven moment neem je een beslissing. Ik verwijs naar de discussie over de kruisraketten in de jaren tachtig: je plaatst die, of je plaatst die niet. Dat is eigen aan alle beslissingen. Dat debat over raketten duurde echter maanden. Nu is alle reflectie weg. Maar de werkelijkheid haalt ook Trump in. De ergste vijand van een slogan is de realiteit.”

Geen Twitter meer voor politici?

Peter Van Rompuy: “Dat is regelneverij. Dat kunnen en willen we dus niet terugdraaien, maar ministers en staatssecretarissen zouden best enige schroom aan de dag leggen. Het echte probleem is dat de publieke opinie steeds meer bepaald wordt op basis van de heersende stemming op Twitter en niet langer op basis van het standvastig verdedigen van een politieke overtuiging. Zo houdt Beppe Grillo van de Vijfsterrenbeweging wekelijks een online peiling. Zijn volgers zijn recent van mening veranderd over de EU, want die willen de gevolgen van de Brexit niet in hun land hebben, en Beppe Grillo keerde plots zijn kar.”

Herman Van Rompuy: “De Europese populisten maken nu de bedenking dat het afschaffen van de euro toch niet zo’n goed idee is. Een populist wil altijd populair zijn.”

Peter Van Rompuy: “Straks ga ik naar de uitreiking van het eredoctoraat van Merkel. Nu lees ik dat Bart De Wever beweert dat zij zijn ideeën heeft overgenomen. Hoe gek kan het nog worden?”

Herman & Peter Van Rompuy (Foto: Sigrid Spinnox)
Herman & Peter Van Rompuy (Foto: © Sigrid Spinnox)

Hoe zwaar hebt u uw zoon gepusht om in de politiek te gaan?

Herman Van Rompuy: “Helemaal niet. Hij heeft over zijn kandidatuur voor de Senaat met mij nooit of te nooit gesproken. Ik hoorde bij wijze van spreken zijn beslissing om in mijn voetsporen te treden als allerlaatste. Natuurlijk ben ik gelukkig dat hij het goed doet. Vergeet niet dat ik zowel in de CVP als de samenleving an sich een heel andere wereld heb gekend.

Mijn broer had zich vroeg een weg gebaand in de politiek. Eerst via het Europees Parlement, later in de Kamer. Ik moest wachten tot mijn veertigste om als gecoöpteerd senator mijn entree te maken. Vergeet niet dat het succes van de christendemocraten toen gigantisch was. Vergelijk de CVP met Anderlecht. Als die enkele zwakke jaren hebben, zegt iedereen: ‘Anderlecht blijft Anderlecht en komt er wel weer bovenop.’ In die jaren was het niet zo’n kunst om als CVP-er gecoöpteerd senator te worden. Plaatsen genoeg.”

Peter, u moest wel opboksen om uw plekje in de Senaat te veroveren.

Peter Van Rompuy: “Klopt, er waren twaalf kandidaten en ik heb het gehaald…”

Mede dankzij de invloed van uw vader?

Peter Van Rompuy: “Integendeel! Ik heb mijn vader duidelijk gevraagd om niet tussen te komen. Had hij dat wel gedaan, dan kon ik het absoluut vergeten.”

Ik wilde gewoon wat jennen. Punt is natuurlijk dat de CD&V niet meer de machtspartij van Vlaanderen is. Hebt u heimwee naar die tijden?

Peter Van Rompuy: “Helemaal niet. Nu kunnen we ons engageren voor de essentie en de échte waarden.”

Vader Van Rompuy heeft nog een tv-interview en moet straks zijn kantoor verlaten. Daarnet toonde hij zich een groot voorstander van samenwerking met Turkije. Dat deed mijn wenkbrauwen spontaan fronsen.

Kennen wij Turkije momenteel niet als het speeltje van Erdogan?

Herman Van Rompuy blijft nog een hele tijd zitten en zegt klaar en duidelijk: “Er is inderdaad veel veranderd in Turkije na de coup. Maar de relatie van Europa met Turkije is én blijft essentieel.”

Ook als de mensenrechten flagrant met de voeten worden getreden?

Herman Van Rompuy: “Daar kunnen wij weinig aan veranderen, vrees ik. Turkije wil zélf geen lid worden van de EU. Daar ben ik van overtuigd. Nu is Erdogan goed bevriend met Poetin. Bonne chance. Overigens zie ik Erdogan niet met de premier van Malta op de foto staan in de Europese Raad. Daarvoor heeft Turkije een veel te trots verleden.”

Herman & Peter Van Rompuy (Foto: © Sigrid Spinnox)

Herman & Peter Van Rompuy (Foto: © Sigrid Spinnox)

In NRC stond een artikel over de angst en afkeer van de Brusselse bubbel. Waarom is de Europese hoofdstad altijd de gebeten hond?

Herman Van Rompuy: “Niet alleen de EU wordt in vraag gesteld, maar ook de nationale regeringen. De oorzaak? Gebrek aan ‘zekerheid’. Het is onze taak om die angst om te zetten in hoop. Onzekerheid is existentieel, behoort tot het leven. Maar de huidige angst is al decennia aan het gisten. Als men terugvalt op zichzelf, vooral met zichzelf bezig is, zit de vijand bij de anderen. Kortom het draait allemaal om wantrouwen.”

“Mensen willen resultaten in het beleid dat hen meer beschermt tegen bedreigingen en als die concreet uitblijven slaat het wantrouwen toe. Dat moet je allemaal in perspectief zetten. De samenleving is on the move. De Brexit deed de ogen open. Het verhoogde nog de onzekerheid op het continent die al groot was. De steun voor het lidmaatschap nam na de Brexit overal toe. Zijn ze enthousiast over Europa? Nee! Moet je enthousiast zijn? Nee! Maar de mensen in de 27 landen beseffen dat er geen alternatief is.”

Peter Van Rompuy vult zijn vaders analyse naadloos aan: “We moeten het vertrouwen in de toekomst herstellen. Maar tegenwoordig verwachten mensen meer dan economische groei. Niet-materiële zaken worden steeds belangrijker. Het volstaat niet om een job te hebben, maar die moet ook kwaliteitsvol zijn. Hoe zit het met de work-life balance? Het draait niet alleen om Bruto Nationaal Product, maar ook om bruto gelukkig samenzijn.”

“De VS ligt op apegapen. De nieuwe jobs zijn vaak hamburgerjobs en zijn niét naar de white working men gegaan en daarom stemde men op Trump.”

“De Amerikaanse economie boomt, toch zijn de gewone Amerikanen kwaad. De bankencrisis van 2008 is daar nog altijd niet verteerd. Naast de opgaande lijn van de Amerikaanse economie staat de gelukslijn, en die gaat helemaal niet omhoog. Geluk? De VS ligt op apegapen. De nieuwe jobs zijn vaak hamburgerjobs en zijn niét naar de white working men gegaan en daarom stemde men op Trump. De samenleving is veel ingewikkelder geworden: materieel en psychologisch.”

U haalt in uw boek het voorbeeld aan van Japan. Hét land dat het zou maken. Economisch werd het veel minder. Gevolg: een psychologische verzakking. U vraagt zich af of depressie de ziekte van onze toekomst wordt in plaats van kanker. Is dat niet een te pessimistische visie?

Peter Van Rompuy: “Japan is zoals je weet bijzonder competitief. Kinderen worden als kleuter al zwaar onder druk gezet om te presteren. Het gevolg is dat heel wat jongeren beslissen om niet meer mee te draaien in de Japanse prestatie-economie. Al twintig jaar gaat Japan niet vooruit maar ook niet achteruit. Mag één ding duidelijk zijn: het blijft niet beperkt tot één land. Het is een wereldkwestie.”

In uw boek stelt u het plastisch voor: ‘moet er Prozac in de waterleiding?’

Peter Van Rompuy: “Statistisch gezien zit ik momenteel in de tien minst gelukkige jaren van mijn leven (lacht). Het is voor vele jonge gezinnen het ‘spitsuur van het leven’. Carrière uitwerken, partner die ook gaat werken en ondertussen moet er voor de kinderen gezorgd worden die veel aandacht nodig hebben. Oké, dat was bij de vorige generaties ook zo, maar wat is nieuw: er zijn meer tweeverdieners en er is Facebook en andere sociale media. Terwijl we spreekwoordelijk na het verversen van de pampers even uitblazen in de zetel, zien we allerlei berichtjes binnenwaaien van vrienden die in Werchter lekker uit de bol gaan. Als we met elkaar enkel ervaringen van geluk delen, maken we elkaar een klein beetje ongelukkiger.”

Herman Van Rompuy: “Er is inderdaad veel veranderd in Turkije na de coup. Maar de relatie van Europa met Turkije is én blijft essentieel.”

“Dit is natuurlijk een zaak van burgers zelf, maar geluk is niet helemaal een kwestie van geluk. Zo kan de politiek meer werk maken van een goede work-life balance. Hierin ligt een belangrijke taak voor de overheid en meer bepaald voor de Europese Unie. De Vlaamse regering zal het niet alleen oplossen. De EU moet waken over de kwaliteit van de nieuwe jobs die gecreëerd worden, onder andere door de strijd tegen sociale dumping op te voeren.

De gewezen Europese president schuift aan na zijn tv-interview.

De Club van Rome had dat al voorspeld.

Peter Van Rompuy: “Inderdaad, zij smeekten om ecologische correctie op de economie. Nu doet men wat de Club van Rome al veel langer had gevraagd. Niet meer geluk maar meer levenskwaliteit. Hoogdringend moet er nu ook een menselijke correctie op de economische vooruitgang komen. Er zat een wet ‘alternatieve indicatoren voor economische groei en sociale vooruitgang’ achter mijn boek, na twee jaar haalde ik de meerderheid. De politiek is altijd een eenzame strijd.”

Kreeg u ook uit andere hoeken dan de politiek reacties op uw boek?

Peter Van Rompuy: “Inderdaad: klassen, senioren, psychologen, etc. gaven ronduit commentaar. Ik kan enkel concluderen dat iedereen met dat thema bezig is.”

Is het niet moeilijk om zoon te zijn van de gewezen president?

Peter Van Rompuy: “Ik probeer zo eerlijk mogelijk te antwoorden. Het is altijd een nadeel en een voordeel: ik erf de helft van zijn vrienden maar ook al zijn vijanden. Je moet er niet flauw over doen: een deel van zijn vroegere kiezers stemt op mij.”

Herman Van Rompuy: “Het punt is mij bekend. Ook ikzelf zat ooit in die situatie. Ik ben de zoon van een prof economie en kreeg op de unief les van mijn vader. Later was ik de broer van mijn beroemde broer. Ik hoop eens de vader van mijn zoon genoemd te worden. Toegegeven, op mijn sterfbed wil ik wel zeggen: ‘ik was niet de minste van de familie’.”

“Verder bemoei ik me nauwelijks met de Belgische politiek. Ik ben niet onmisbaar. Ik heb mijn carrière gehad. Het is nu aan mijn zoon. Ik ga nog heel veel spreken. Daar haal ik mijn hart aan op.”

Peter, u hebt ook een zoon. Wat als hij beslist om ook in de politiek te gaan?

Peter Van Rompuy: “Ik zal hem zo vrij mogelijk opvoeden. Wil hij in onze voetsporen treden: oké. Indien niet: ook oké.”

Japan roept de (groot)vader. Merkel roept de zoon. De schooldirectie roept de kleinzoon. Dat laatste neem ik gemakshalve toch aan. 

 

Peter Van Rompuy (Foto: © Sigrid Spinnox)

Peter Van Rompuy (Foto: © Sigrid Spinnox)

Auteur: Jan Haerynck

Jan Haerynck was decennialang actief als journalist in Vlaanderen,en
Nederland. Hij schreef verschillende boeken oa ‘De luchtkunstenaar’
over Jan Hoet (uitgever De Bezige Bij).

Word nu lid van Apache en geniet van deze voordelen:

  • Toegang tot alle ruim 4.000 artikels
  • Deel de artikels gratis met je vrienden
  • Toegang tot alle dossiers en het volledige archief
  • Treed in discussie met journalisten en andere lezers
  • Korting op events en andere journalistieke producten, zoals e-books