Afkoopwet: Antwerps parket schakelde diamantlobby in om politici te bewerken

 Leestijd: 5 minuten3

Lobbyisten van de diamantsector werden door het Antwerps parket-generaal ingeschakeld om te lobbyen voor de afkoopwet bij politici. Zo staat het zwart op wit in documenten die Apache kon inkijken.

Het lijkt de wereld op zijn kop, maar de ontwerp memorie van toelichting bij de afkoopwet, en een verslag van een informele vergadering tussen parketmagistraten en ambtenaren van de fiscus spreken boekdelen: “Het Antwerps parket heeft dan aan de professoren Haelterman en Verstraeten (advocaten en lobbyisten van de diamant, ToC) gevraagd van de lobby-machine in de andere richting te doen werken, en dus nu het tegenvoorstel van de magistraten bij de politici te promoten.”

Naamloos

Yves Liégeois (screenshot beelden ATV)

Drafje

Vorige week raakten oppositie en meerderheid het eens over de oprichting van een parlementaire onderzoekscommissie. Bedoeling is na te gaan hoe de fameuze ‘wet op de verruimde minnelijke schikking in strafzaken’, beter bekend als de ‘afkoopwet’, het levenslicht zag en werd toegepast.

Onderzoek van Le Soir en de Franse onderzoekssite Mediapart maakt duidelijk dat de afkoopwet versneld door het parlement werd gejaagd en wellicht ook onterecht werd toegepast in de zaak-Chodiev. Die Belgisch-Oezbeekse miljardair kon dankzij de in der haast gestemde wet versneld zijn strafzaak afkopen. Voormalig Senaatsvoorzitter Armand De Decker (MR) trad op als advocaat voor Chodiev en zou de toenmalige ministers Stefaan De Clerck (CD&V), Didier Reynders (MR) en Steven Vanackere (CD&V) hebben benaderd om de afkoopwet versneld te laten goedkeuren.

De onderzoekscommissie moet niet enkel klaarheid brengen in wat er precies gebeurde in het voorjaar van 2011, toen de wet op een drafje werd gestemd. De commissie zal zich ook buigen over hoe de afkoopwet er kwam en wie daarbij aan de touwtjes trok.

De documenten die Apache kon inkijken, schetsen alvast een ontluisterend beeld van hoe de afkoopwet werkelijk tot stand kwam. De wet laat fraudeurs toe om hun strafzaak af te kopen: in ruil voor geld behouden ze een blanco strafblad en vervalt de strafklacht. Critici wijzen er al langer op dat de wet de poort wagenwijd open zet voor klassenjustitie. De feiten spreken voor zich: frauderende diamantairs, miljardairs en beursspeculanten kochten de voorbije jaren met succes hun proces af.

Documenten die Apache kon inkijken, schetsen een ontluisterend beeld van hoe de afkoopwet werkelijk tot stand kwam

Een reconstructie van de gebeurtenissen in de aanloop naar de goedkeuring van de wet leert hoe de afkoopwet fraudeurs niet enkel kon bekoren, ze toont ook aan hoe het Antwerps parket-generaal de wet schreef op uitdrukkelijke vraag van de diamantwereld en vervolgens de diamantlobby inschakelde om de politieke wereld te bewerken.

Overlegplatform

Begin 2012 ging de top van het Antwerps parket de afkoopwet meermaals promoten op studiedagen en colloquia. Op 7 februari 2012, bijvoorbeeld. Die dag werd er aan het Instituut voor Gerechtelijke Opleiding een studiedag georganiseerd over de afkoopwet. De sprekers van dienst waren Flor De Mond, eerste advocaat-generaal bij het hof van beroep te Antwerpen en Chris Nys, eerste substituut-procureur des Konings, gespecialiseerd in fiscale aangelegenheden bij de rechtbank van eerste aanleg te Antwerpen.

Interessant zijn de slides die ze daarbij projecteerden. Die vertellen hoe het Antwerps parket-generaal van meet af aan de pen vasthield van de afkoopwet. Onder het kopje ‘Context en doelstellingen van de nieuwe wet’ lezen we:

De aanleiding tot en de doelstellingen van VVSGB (het verruimd verval van de strafvordering tegen betaling van een geldsom, lees: de afkoopwet, ToC) komen uitgebreid aan bod in het document d.d. 14 mei 2009 uitgaande van het parket-generaal te Antwerpen met als titel “Ontwerp memorie van toelichting bij wetsontwerp wijziging van artikel 216bis Sv houdende het verval van de strafvordering tegen betaling van een geldsom.

Dat ontwerp van memorie van toelichting werd dus, zoals De Mond en Nys in hun lezing aangeven, geschreven door het Antwerps parket-generaal onder leiding van toenmalig procureur-generaal Yves Liégeois.

En het verschaft effectief meer uitleg over het hoe en het waarom van de afkoopwet: onder impuls van Liégeois werd structureel overleg georganiseerd tussen de top van het parket en de diamantlobby om een “oplossing” te zoeken voor de golf aan gerechtelijke onderzoeken naar fraude in de diamantsector waarbij voor astronomische bedragen werd gefraudeerd.

In het ontwerp van memorie wordt dat zo geformuleerd:

Overigens dient onderstreept te worden dat huidig ontwerp mede het gevolg is van veelvuldig overleg dat in Antwerpen heeft plaatsgevonden tussen leden van het openbaar ministerie, vertegenwoordigers van de ondernemingswereld (Antwerp World Diamond Center), van het Verbond van Belgische ondernemingen, van de onderzoeksrechters, van de academische wereld (prof R. Verstraeten en A. Haelterman) en de gewestelijke directies FOD Financiën. Dit overlegplatform was gegroeid als reactie op een eerder ongelukkig wetsvoorstel nr.739 inzake inbeslagneming van ondernemingsgoederen.

‘Promoten bij politici’

Onder auspiciën van het Antwerps parket-generaal werd dus door de diamantsector, lobbyisten Haelterman en Verstraeten en vertegenwoordigers van het VBO samen nagedacht over hoe een wet kon worden geschreven die frauderende diamantairs (en andere fraudeurs) zou toelaten om hun proces af te kopen.

In De Standaard zei professor Haelterman vier jaar terug al geen graten te zien in die werkwijze. “‘Er is toch niets mis met zo’n manier van werken. Het is een mooi voorbeeld van overleg tussen de gerechtelijke wereld en de ondernemingswereld. Als hoogleraar werk ik daar graag aan mee.”

Maar er is meer. Het overlegplatform kwam er na wat in de ontwerp memorie “een eerder ongelukkig wetsvoorstel inzake inbeslagneming van ondernemingsgoederen” wordt genoemd. Waar gaat het over?

In de fameuze fraudezaak Monstrey liet een onderzoeksrechter diamanten in beslag nemen bij tientallen betrokken diamantairs. Dat zorgde voor grote onvrede in de diamantwereld.

Prompt werd er politiek gevolg gegeven aan de verzuchtingen van de diamantlobby. Op 30 januari 2008 diende Servais Verherstraeten (CD&V) een wetsvoorstel in op maat van de diamantairs. De wet zou het onderzoeksrechters moeilijker moeten maken om diamanten in beslag te nemen bij een onderzoek.

Het wetsvoorstel van Verherstraeten werd door de onderzoeksrechters en door de Raad van State echter met de grond gelijk gemaakt en werd nooit wet. Ook niet toen huidig minister van Binnenlandse Zaken Jan Jambon (N-VA), het voorstel in de daaropvolgende legislatuur nog eens opnieuw indiende.

‘Tegenvoorstel’

Het parket-generaal veranderde het geweer van schouder: de afkoopwet kwam op tafel.

Het verslag van een informele vergadering tussen onder meer mensen van de Antwerpse BBI, het parket-generaal en de FOD Financiën dat Apache kon inkijken is daarover duidelijk:

Deze wetswijziging (inbeslagname diamanten, ToC) was opgezet door de lobby rond de Antwerpse diamantairs en uitgewerkt door de professoren Haelterman en Verstraeten (…) Het Antwerps parket heeft daarop een tegenvoorstel geformuleerd, dat de partij van de diamantairs wel kon bekoren, namelijk de ‘minnelijke schikking’.

Daarna wordt in het verslag verteld hoe de afkoopwet een oplossing zou kunnen zijn voor het probleem van de financiële processen die in België vaak verzuipen in procedureproblemen. Vervolgens komt het ontluisterende zinnetje:

Het Antwerps parket heeft dan aan de professoren Haelterman en Verstraeten gevraagd van de lobby-machine in de andere richting te doen werken, en dus nu het tegenvoorstel van de magistraten bij de politici te promoten.

Uittreksel verslag informele vergadering

Uittreksel verslag informele vergadering

Diamantclub

Toeval of niet, eind 2010 werd in het Huis van de Parlementsleden de zogenaamde ‘Diamantclub’ boven het doopvont gehouden. Voorzitter van die ‘informele’ club politici die naar eigen zeggen ‘de waarden en de belangen van onze diamanthandel verdedigen’ werd Jan Jambon. Naast hem als ondervoorzitters: Servais Verherstraeten (CD&V) en Willem-Frederik Schiltz (Open VLD).

Brief oprichting Diamantclub

Brief oprichting Diamantclub

Het beeld van het Antwerps parket-generaal dat de afkoopwet onder druk van frauderende diamantairs schreef en vervolgens ook politiek doordrukte, staat haaks op wat toenmalig Antwerps procureur-generaal Yves Liégeois altijd heeft beweerd. In een uitgebreid interview met Knack, afgelopen zomer beantwoordde hij de vraag of hij aanstuurde op minnelijke schikkingen met diamantairs nog als volgt:

Er is nooit een deal gesloten. Er is zelfs nooit het begin van een deal gesloten. Op een bepaald ogenblik zijn de advocaten van de diamantairs hier op het parket zelfs buitengezet.

In datzelfde interview antwoordde hij op de stelling van Apache dat de diamantoorlog opnieuw oplaaide in het Antwerps justitiepaleis nog:

Er ís geen diamantoorlog. Die is er nooit geweest. Het is een uitvinding van een aantal mensen die in de pers werd overgenomen. Ze gaat zodanig tegen alle logica en feiten in dat het onwaarschijnlijk is dat men er nog over spreekt.

Intussen al bijna vijf jaar geleden bracht Apache een uitgebreide reeks over de diamantoorlog waarbij substituut Peter Van Calster, gespecialiseerd in diamantfraude, door Yves Liégeois van de eerder genoemde lopende onderzoeken naar diamantfraude werd gehaald. Van Calster wilde het gros van de zaken voor de rechter brengen, Liégeois wilde koste wat het kost de afkoopwet gebruiken. Dat gebeurde later ook effectief.

Liégeois aarzelde daarbij niet om huiszoekingen uit te voeren bij Van Calster en bij mensen van zijn ‘diamantteam’. Hij beschuldigde de fraudejager van onder meer lasterlijke aangifte en schending van het beroepsgeheim, maar alle door Liégeois gevorderde onderzoeken tegen Van Calster bleven zonder resultaat.

Het gevolg is niettemin dat Peter Van Calster van de grote onderzoeken naar diamantfraude werd gehaald. Sterker nog, recent werd Van Calster opnieuw drie maanden geschorst in afwachting van een tuchtonderzoek. De schorsing kadert in een verhaal dat Apache eerder dit jaar, op basis van mailcorrespondentie tussen Van Calster en BBI-inspecteur Karel Antonissen uitbracht. Die mailconversatie onthult hoe het telefoonverkeer van Van Calster (en Anthonissen) wellicht illegaal werd getapt in opdracht van het Antwerps parket-generaal.

De persmagistraat van het Antwerps parket-generaal was bij publicatie niet bereikbaar voor commentaar.

Auteur: Tom Cochez

Licentiaat criminologie. Werkte van 1997 tot 2008 voor De Morgen. Hij volgde er vooral gezondheidszorg, sociale zaken en milieu en verdiepte zich in de politieke partijen Vlaams Belang en Groen. In 2008 koos hij ervoor om opnieuw op freelance basis te werken onder meer ook voor Knack en Humo. Een jaar later stond hij mee aan de wieg van De Werktitel, het latere Apache.be. Vandaag werkt hij als redacteur en coördinator.

Word nu lid van Apache en geniet van deze voordelen:

  • Toegang tot alle ruim 4.000 artikels
  • Deel de artikels gratis met je vrienden
  • Toegang tot alle dossiers en het volledige archief
  • Treed in discussie met journalisten en andere lezers
  • Korting op events en andere journalistieke producten, zoals e-books