Brexit: exit 1 miljard voor Britse wetenschap

4 juli 2016 Charlotte Goeyers
shutterstock_68827690-2-compressor
(Foto: Shutterstock (c) Darren Baker)

Feest voor eurocritici, bezorgde stemmen uit wetenschapsland. "De brexit is een ramp voor universiteiten en de wetenschap in het algemeen", lieten Britse topwetenschappers zoals Stephen Hawking en Nobelprijswinnaar Peter Higgs, vader van het in 2012 ontdekte Higgs-boson (een belangrijk elementair deeltje in de kwantumfysica, nvdr.) weten. De schokgolf bij wetenschappers is niet verwonderlijk, want de Europese Unie zorgt voor geldstromen om fundamenteel onderzoek en technologische ontwikkeling in haar lidstaten mogelijk te maken.

Experts schatten het verlies voor Groot-Brittannië op 1 miljard euro per jaar. Ondanks de overwinning van het 'Leave'-kamp kant de meerderheid van de academische community zich sterk tegen een one-way ticket uit de Europese Unie. Maar liefst 82% van de ondervraagde wetenschappers stemden voor 'remain' in een poll, uitgevoerd door het vakblad Nature.

Europese financieringsprojecten

Een brexit zet voornamelijk de Europese financiering op het spel. De EU geeft wetenschappelijk onderzoek in haar lidstaten een financiële ruggensteun in de vorm van ‘Framework Programmes’, die telkens lopen over een aantal jaren. De eerste editie, Framework Programme 1, startte in 1984 en duurde drie jaar. Het zevende Framework Programme (FP7), dat van 2007 tot 2013 liep, maakte talrijke nuttige onderzoeken mogelijk waarin de Britten een niet te onderschatten rol speelden. Zo is er het FRAME-project, dat onderzoekt hoe Europa via intern en extern beleid kan bijdragen aan de mensenrechten. Een ander, inmiddels afgelopen project is STEP. Hierin wilden onderzoekers achterhalen waarom insectenpopulaties die onze gewassen bestuiven zo sterk achteruitgaan.

Opzegging van het EU-lidmaatschap maakt dat Groot-Brittannië haar wetenschappers noodgedwongen zal moeten terugtrekken uit FP7-onderzoeken die niet afgerond zijn

In beide projecten zijn Britse instellingen betrokken. STEP werd gecoördineerd door de universiteit van Reading en aan FRAME werkt de universiteit van Nottingham mee. Opzegging van het EU-lidmaatschap maakt dat Groot-Brittannië haar wetenschappers noodgedwongen zal moeten terugtrekken uit FP7-onderzoeken die niet afgerond zijn. Medewerkers van nog lopende projecten kregen reeds bericht om zich hierop voor te bereiden.

Wat de toekomst zal brengen voor de opvolger van Framework Programme 7, ‘Horizon 2020’ dat startte in 2014, is hoogst onzeker. Joseph Waldstein, woordvoerder van het Europees beleid inzake wetenschap, meldt aan Apache dat we moeten wachten tot de definitieve scheiding van de inboedel. Waldstein: "De Europese wet blijft van kracht op het Verenigd Koninkrijk totdat het niet langer lid is van de Europese Unie."

shutterstock_68827690-2-compressor
(Foto: Shutterstock (c) Darren Baker)

Nadeel voor studenten

Ook de Britse universiteiten, zoals bijvoorbeeld de universiteit van Cambridge, zullen benadeeld worden door een brexit. "Een brexit zou onze universiteit zo’n 100 miljoen pond kosten, oftewel 10% van onze totale turn-over", bericht Ross Anderson, verkozen lid van de Raad van Bestuur en professor in beveiligingstechnieken. "Veel van onze studenten komen van buiten het Verenigd Koninkrijk. Als de post-brexitregering de migratie zoals beloofd wil verminderen, zal het aantal studenten ook sterk teruglopen. De helft van de 330.000 migranten die jaarlijks het Verenigd Koninkrijk binnenkomen, zijn namelijk studenten." 103 prominente universiteitsgezichten uitten in februari al hun bezorgdheid in een brief aan The Sunday Times. Daarin benadrukten ze de positieve impact van Europa op Britse universiteiten ‘die momenteel van wereldklasse zijn’. De Europese Unie steunt Britse universiteiten voor 16% van hun totale onderzoeksbudget, bericht Nature.

Als de post-brexitregering migratie wil verminderen, zal het aantal studenten sterk teruglopen. De helft van de 330.000 migranten die jaarlijks het Verenigd Koninkrijk binnenkomen, zijn namelijk studenten

Niet alleen de universiteitsinstellingen zelf zullen nadelen ondervinden van de nakende brexit. Ook Britse studenten die aan het Europees uitwisselingsprogramma Erasmus willen deelnemen zullen niet meer kunnen rekenen op financiële steun in de vorm van beurzen. Zo’n 200.000 leerlingen in Groot-Brittannië maakten hier in het verleden al gebruik van, volgens de krant The Telegraph. Studenten uit één van de EU-lidstaten die naar het Verenigd Koninkrijk willen trekken voor studies, zullen ook dieper in de buidel mogen tasten. Zij zullen namelijk als internationale studenten worden beschouwd. Momenteel zijn 1 op de 20 studenten aan Britse universiteiten van een andere EU-lidstaat. Zij betalen jaarlijks zo’n 11.000 euro, hetzelfde bedrag als hun Britse medeleerlingen. Voor internationale studenten loopt dit op tot bijna 14.500 euro.

CERN

Het hele brexit-debat draait natuurlijk niet alleen maar om geld. Paul Nurse, directeur van het Francis Crick Institute: "Door bij de EU te horen, hebben we toegang tot allerlei verschillende ideeën, mensen en investeringen in de wetenschap. Dit gecombineerd met de mobiliteit verhoogt de samenwerking." En wetenschap is nu eenmaal één grote collaboratie, over landsgrenzen en nationaliteiten heen. CERN, het Europees Centrum voor Nucleair Onderzoek, bekend door de ontdekking van het Higgs-boson, is hier het meest passende voorbeeld van. Het centrum bevindt zich aan de Frans-Zwitserse grens en is een internationaal onderzoekslaboratorium met west-Europese kern. De befaamde deeltjesversneller LHC bevindt zich ook daar, maar de neutrino-experimenten vinden plaats in Italië, terwijl het datacentrum in Boedapest ligt. De vrijheid van verkeer van personen is van groot belang voor de coördinatie van de experimenten. Aan het LHC-project, dat experimenten uitvoert om de ware aard van ons universum te achterhalen, werken 2.000 mensen uit 21 EU-lidstaten.

Het valt zwaar te betwijfelen of Groot-Brittannië nog steeds een even groot deel van de koek zal krijgen na de scheiding van inboedel

Een brexit zal de financiële ruggensteun niet volledig droogleggen. Aan veel huidige Europese projecten, zoals het onderzoek in CERN, werken momenteel ook niet-EU-lidstaten mee, zoals Zwitersland, Pakistan en Israël. "De Higgs-bosonen hoeven hun paspoort niet te laten zien als ze door de deeltjesversneller passeren", zegt Matt Ridley, Brits journalist en schrijver van populair-wetenschappelijke boeken. Al valt het zwaar te betwijfelen of Groot-Brittannië nog steeds een even groot deel van de koek zal krijgen na de scheiding van inboedel.

Zo werd de deelname van niet-lidstaat Zwitserland aan het Erasmus-programma, Horizon 2020 en andere Europese projecten ernstig verstoord toen de bevolking in 2014 massaal ‘ja’ stemde tijdens een referendum voor quota op buitenlandse werknemers. Een rapport van Digital Science waarschuwde eerder al dat slechts 7% van het totale bedrag aan wetenschapssteun van de EU naar niet-lidstaten gaat. Momenteel ontvangt Groot-Brittannië het op één na grootste bedrag aan steun, na Duitsland. Die positie staat na een brexit ongetwijfeld op het spel.

 

LEES OOK