Hoe Jeroen Piqueur zijn eigen bank beroofde

 Leestijd: 7 minuten2

Drie maanden terug voerde de Nationale Bank een zogenaamde welomschreven inspectie uit bij Optima Bank. De bevindingen waren dermate explosief dat de toezichthouder, na bijna vijf jaar op een schijnbaar untouchable netwerk rond Optima te zijn gebotst, voldoende materiaal had om eindelijk aan de noodrem te trekken. Alle bange vermoedens over Optima, en eigenlijk nog veel meer, werden bevestigd.

De documenten die Apache kon inkijken, zoomen in op drie grote dossiers: de fictieve en voor de Nationale Bank verborgen gehouden peperdure consultancy-overeenkomsten en vergoedingen voor (de vennootschappen) van bestuurders en kaderleden, de (dubbele) overname van de Spaanse dochter OPFP waarbij de meerderheidsaandeelhouders zwaar cashten maar wat tegelijk leidde tot een reële en verregaande verarming van de bank, en het onwettig uitoefenen van vastgoedactiviteiten.

Parlementaire onderzoekscommissie

De onthullingen over hoe de Nationale Bank vijf jaar lang door Optima Bank van het kastje naar de muur werd gespeeld en de wijze waarop de noodlijdende en zwaar verlieslatende bank op zoek ging naar vers kapitaal bij onder meer het UZ Gent, beroeren de gemoederen in de politieke, financiële en gerechtelijke wereld. Gealarmeerd door het blijkbaar falende toezicht door de Nationale Bank, vraagt sp.a, bij monde van Kamerlid Peter Van Velthoven de oprichting van een parlementaire onderzoekscommissie om het debacle bij Optima Bank uit te spitten. Die vraag is opvallend omdat voormalig sp.a-minister Luc Van den Bossche jarenlang CEO van Optima Bank was. Een onderzoekscommissie zou bijgevolg zijn eigen partij zuur kunnen opbreken. Ook bij Open VLD staan de zenuwen strak gespannen, onder meer omdat via Geert Versnick de lijnen tussen de partij en Optima wel heel nauw zijn. Opvallend is verder hoe minister van Financiën Johan Van Overtveldt (N-VA) nauwelijks communiceert. Hij had het de voorbije dagen hoogstens over het “puik werk” van de Nationale Bank en garandeert, gegeven de context, opvallend vlot dat de belastingbetaler niet zal moeten opdraaien voor het debacle.

Optima: Jeroen Piqueur

Optima: Jeroen Piqueur

De krant De Tijd bracht vanochtend uit dat een aantal directieleden van Optima Bank vorige week dinsdagavond (7 juni), kort nadat de Nationale Bank de banklicentie van Optima Bank had ingetrokken, nog snel enkele bancaire verrichtingen wilde doorvoeren. Er zouden ’s nachts ook nog belangrijke klanten uit bed zijn gebeld met de suggestie snel hun geld van de rekeningen te halen.

Naast de cruciale vraag hoe Optima Bank vijf jaar lang untouchable kon blijven, blijft het speculeren over de vraag waarom iemand zijn eigen bank berooft. Want dat is, afgaand op de documenten van de Nationale Bank, exact wat Jeroen Piqueur en zijn entourage de voorbije jaren hebben gedaan. Terwijl met Optima Bank potentieel het echt grote geld kon worden verdiend en na een stevige (politieke) slag om de banklicentie, beslisten Piqueur en de mensen rondom hem kennelijk de kip met de gouden eieren te slachten. Weliswaar in ruil voor fors persoonlijk geldgewin, maar tegelijk ook met het einde dat zich nu onvermijdelijk lijkt aan te dienen.

Fiscal y Patrimonial

Het dossier dat daar mogelijk het meest toe heeft bijgedragen, bleef voorlopig in de reguliere media onderbelicht en draait om onregelmatigheden bij de overdracht van de Spaanse dochtervennootschap OPFP (Optima Planification Fiscal y Patrimonial). De Nationale Bank heeft het in haar documenten over een “zeer ernstige vaststelling” en die heeft niet enkel betrekking op het gegeven dat de Nationale Bank er door Optima jarenlang bewust verkeerd over werd ingelicht. Tijdens haar inspectie in maart vond de Nationale Bank overigens geen enkel spoor van “werkelijke beraadslaging” noch van enige “economische rationale of ernstige evaluatie”.

Naast de cruciale vraag hoe Optima Bank vijf jaar lang untouchable kon blijven, blijft het speculeren over de vraag waarom iemand zijn eigen bank berooft

Waar draait het om? In de documenten van de Nationale Bank duikt eind 2012 plots de Spaanse dochter van Optima OPFP op. Er stelde zich namelijk een probleem. Omdat Optima Bank zware leningen had gegeven aan haar eigen aandeelhouders en aan moedervennootschap Optima Group, was er te weinig geld in kas. De Nationale Bank wilde dat, als deel van de oplossing, de leningen die de financiële positie van Optima Bank behoorlijk bezwaarden snel zouden worden terugbetaald.

Jeroen Piqueur en zijn entourage kwamen met een aanpak die, naar gewoonte, over de hele lijn indruiste tegen het verbod van de Nationale Bank en zelfs tegen de basisvoorwaarden voor haar eigen banklicentie: Optima Bank wilde voor ettelijke miljoenen dividenden uitkeren aan haar aandeelhouders waarmee vervolgens de leningen aan die aandeelhouders terug zouden worden betaald. Die sowieso al ontoelaatbare vestzak-broekzakoperatie kwam in het gedrang door de slechte papieren van de Spaanse dochter OPFP die doorwoog op de balans van Optima Group. De creatieve oplossing bestond erin de dochter, in een eerste fase, door te schuiven van Optima Group naar Optima Bank. De verkoopprijs werd daarbij vastgelegd op 0 euro (terwijl de boekwaarde 950.000 euro was en de geschatte nettowaarde 1,2 miljoen euro). Een achtergestelde lening van Optima Group aan OPFP werd overgedragen aan boekwaarde. De slotsom? Optima Bank schreef 2.386.616,99 euro over op de rekening van Optima Group. Daarenboven kende Optima Bank nog een commercieel krediet toe van 3 miljoen euro aan haar kersverse Spaanse dochter. Een bedrag dat “automatisch” verder groeide tot 3,7 miljoen euro omdat er nooit interest moest worden betaald.

Geldstroom

Een jaar later was het tijd voor de tweede stap. Optima Bank verkocht haar Spaanse dochter (en de achtergestelde lening) verder door aan Optima Global Estate, de vastgoedpoot van de groep. De verkoopprijs: 1 euro. De constructie die daarbij op poten werd gezet, leidde uiteindelijk tot een situatie waarbij de Nationale Bank noteert:

Terwijl Optima Bank zich verarmde met 2,4 miljoen euro zonder tastbare reële return, lijkt Optima Global Estate zich te hebben verrijkt met de waarde van de OPFP-deelneming en, indien OPFP haar verplichtingen nakomt, met de terugbetaling van de achtergestelde lening van 2.4 miljoen euro, vermeerderd met interesten, en ontving Optima Group, in ruil voor de overdracht van haar structureel verlieslatende dochter OPFP en de toekenning aan Optima Bank van een (voorwaardelijk) verhaalrecht van maximum 1,2 miljoen euro, een cash bedrag van 2,4 miljoen euro op haar bankrekening.

Anders gezegd: Optima Bank werd dankzij het geschuif met de Spaanse dochter leeggehaald ten voordele van Optima Group. Of correcter: ten voordele van haar aandeelhouders en bestuurders die de miljoenen, al dan niet langs hun vennootschappen, doorgestort kregen via hun belangen in Optima Group, via spectaculair hoge bestuurdersvergoedingen en via “enorme bedragen aan consultancy vergoedingen” die doorstroomden naar IMACO NV, de patrimoniumvennootschap van Jeroen Piqueur voor “prestaties waarvan de realiteit niet kon worden aangetoond en die, in principe, door hem hadden moeten worden uitgeoefend in zijn hoedanigheid van bestuurder van Optima Bank of minstens directielid van Optima Group.”

De conclusies van de Nationale Bank liegen er niet om: er is voor de hele transactie geen enkele economische verantwoording in het belang van Optima Bank te vinden en er is geen enkele gedocumenteerde  beraadslaging binnen de beslissingsorganen van Optima Bank en Optima Group over geweest. De overdrachten “strekten er enkel toe of hadden minstens als beoogd gevolg een constante geldstroom naar de (onrechtstreeks) meerderheidsaandeelhouders te bewerkstelligen, zonder reële, aangetoonde tegenprestatie.”

De overdrachten ‘strekten er enkel toe of hadden minstens als beoogd gevolg een constante geldstroom naar de (onrechtstreeks) meerderheidsaandeelhouders te bewerkstelligen, zonder reële, aangetoonde tegenprestatie’

Fictieve consultancy

De tweede grote struikelsteen die de Nationale Bank ertoe bewoog om Optima uiteindelijk toch het mes op de keel te zetten, vormden de “consultancy-overeenkomsten die fictief lijken en waarvan het bestaan verborgen werd gehouden voor de NBB”. Volgens de Nationale Bank gaat het om een “constructie die toeliet om op onrechtstreeks wijze te organiseren wat de NBB rechtstreeks had verboden”.

Concreet gaat het om een constructie waarbij geld uit Optima Bank verdween richting Optima Group om van daaruit door te stromen naar de patrimoniumvennootschap van Jeroen Piqueur, IMACO NV. De dure consulyancy-overeenkomsten, onder meer tussen Optima Bank en IMACO NV waren de Nationale Bank van meet af aan een doorn in het oog. Na lang aandringen en een aantal botte weigeringen stemde Optima Bank er uiteindelijk mee in een einde te maken aan die oorspronkelijke consultancy-overeenkomst met IMACO NV.

Maar tegelijkertijd, en achter de rug van de Nationale Bank, ondertekende Piqueur via zijn vennootschap telkens nieuwe consultancy-overeenkomsten voor een jaar, deze keer niet met Optima Bank maar met Optima Group. Hij liet die bovendien retroactief in werking treden. De overeenkomsten stipuleren dat Piqueur als consultant bijstand verleent aan Optima Bank en werden ondertekend door Jo Viaene en door Jeroen Piqueur zelf. Het gaat om forse bedragen: 372.000 euro (2013), 1.200.000 euro (2014) en 780.000 euro (2015). De verklaring die voor de wisselende bedragen wordt gegeven, is dat de tarieven werden aangepast aan de specifieke en jaarlijks verschillende noden van Optima Bank. Vreemd, aangezien de overeenkomsten telkens dezelfde taakomschrijving omvatten. De Nationale Bank vond overigens geen bewijs dat er ooit reële prestaties tegenover zouden hebben gestaan, integendeel.

Factuur

Maar daar stopt het verhaal niet. Er blijkt ook een consultancy-overeenkomst van onbepaalde duur te bestaan waarbij IMACO NV ingeschakeld werd om de raad van bestuur van Optima Group “te adviseren en bij te staan bij de uitvoering van haar consultancy-opdracht aan haar dochtervennootschap Optima Bank.” Het ging om een opdracht waarvoor IMACO NV maandelijks 31.000 euro opstreek. Geld dat overigens niet steeds op de rekening van IMACO werd overgeschreven, maar soms gewoon rechtstreeks op de rekening van Piqueur. Bovendien soms ook nog voor de factuur was uitgeschreven.

De Nationale Bank vond geen bewijs dat er ooit reële prestaties tegenover de miljoenen betaald voor consultancy zouden hebben gestaan, integendeel

Het klinkt niet alleen vreemd, het is ook vreemd en laat zich min of meer samenvatten als Jeroen Piqueur die zichzelf de consultancy-opdracht geeft om zichzelf te assisteren bij zijn consultancy-opdracht om Optima Bank te ondersteunen. Daar komt bij dat Piqueur zelf voorzitter is van de raad van bestuur van Optima Bank en voorzitter van het directiecomité van Optima Group. Mandaten waarvoor hij ook nog eens flink werd vergoed – 108.000 euro per jaar bij Optima Bank en 606.680 euro, gespreid over drie jaar bij Optima Group – en die eigenlijk het takenpakket omhelzen dat hij als consultant uitvoert. Of beter: zou hebben uitgevoerd, want elk bewijs van een reële prestatie ontbreekt.

Vastgoed eerst

Het derde element dat de Nationale Bank aanhaalt, draait om het bedrijfsmodel van Optima Bank. De vastgoedactiviteiten van Optima Bank zijn goed voor veertig procent van haar inkomsten en zijn gebaseerd op een samenwerkingsovereenkomst tussen Optima Bank en vastgoedpoot Optima Global Estate. De Nationale Bank ging onder meer via de Beroepsinstituut van Vastgoedmakelaars (BIV) na of die regeling wettig is. Het antwoord is negatief. Niet alleen Optima Bank zelf zou over een BIV-erkenning moeten beschikken, ook al haar zelfstandige agenten zouden over zo’n erkenning moeten beschikken om hun activiteiten uit te voeren. De conclusie van de Nationale Bank is duidelijk: 40 procent van de inkomsten van Optima Bank is onwettig.

Daarmee komt meteen ook de vraag op tafel of er nog een toekomst is voor de vastgoedpoot van de Optima Group. De werking van het failliete Optima Bank is nauw verweven met die van Optima Global Estate. Bovendien zijn er transacties geweest die grote vragen oproepen en de werking van Optima Bank ver overstijgen.

Intussen zag de gouverneur van de Nationale Bank, Jan Smets, zich genoodzaakt te reageren op de onthullingen van de voorbije dagen. Volgens hem heeft de toezichthouder zijn job gedaan. Een lijn die tot nu toe ook door minister van Financiën Johan Van Overtveldt wordt gevolgd. Of de politieke wereld daar even overtuigd van is, zal de komende weken moeten blijken.

Klik hier voor een uitgebreide wie-is-wie in het dossier Optima Bank.

Auteur: Tom Cochez

Licentiaat criminologie. Werkte van 1997 tot 2008 voor De Morgen. Hij volgde er vooral gezondheidszorg, sociale zaken en milieu en verdiepte zich in de politieke partijen Vlaams Belang en Groen. In 2008 koos hij ervoor om opnieuw op freelance basis te werken onder meer ook voor Knack en Humo. Een jaar later stond hij mee aan de wieg van De Werktitel, het latere Apache.be. Vandaag werkt hij als redacteur en coördinator.

Word nu lid van Apache en geniet van deze voordelen:

  • Toegang tot alle ruim 4.000 artikels
  • Deel de artikels gratis met je vrienden
  • Toegang tot alle dossiers en het volledige archief
  • Treed in discussie met journalisten en andere lezers
  • Korting op events en andere journalistieke producten, zoals e-books