Optima (2): UZ Gent moest Optima redden

 Leestijd: 8 minuten6

Twee maanden terug, op 19 april 2016, besliste het UZ Gent om tegemoet te komen aan de vraag van Optima Bank om 10 miljoen euro te investeren. Op dat moment probeerde de noodlijdende bank al maandenlang om zich te herfinancieren met fondsen afkomstig van gemeentebesturen, OCMW’s, scholengroepen en andere non-profit entiteiten. Dat gebeurde tegen het uitdrukkelijke verbod van de Nationale Bank in.

Samen met de vaststelling dat Optima Bank op 3 en 4 mei nog overschrijvingen deed ter waarde van 84.700 en 51.031 euro aan respectievelijk Optima Group en aan de vennootschap van topman Jeroen Piqueur, was het voor de Nationale Bank voldoende reden om een definitief einde te maken aan de vijf jaar durende hold-up van Jeroen Piqueur en zijn entourage op zijn eigen bank. De jarenlang aanslepende praktijken worden van naaldje tot draadje beschreven in documenten van de Nationale Bank die Apache kon inkijken.

Vanmorgen sprak de Gentse rechtbank van koophandel het faillissement uit van Optima Bank. Daarmee komt er een einde aan vijf jaar leugens, geschonden beloftes en duistere interne financiële verrichtingen en constructies tussen de verschillende entiteiten van Optima Group en de top van het bedrijf.

In het artikel dat Apache gisteren publiceerde – ‘De tijdbom die vijf jaar mocht tikken‘ – wordt uit de doeken gedaan hoe vanaf dag één na het verkrijgen van de banklicentie in 2011 de lijken bij Optima Bank in hoog tempo uit de kast vielen.

Jeroen Piqueur (Foto: ID/ Photo Agency © Emy Elleboog)

Jeroen Piqueur (Foto: ID/ Photo Agency © Emy Elleboog)

2,4 miljoen cash

De eerste jaren van haar bestaan negeerde Optima Bank de ene na de andere waarschuwing van de Nationale Bank, trad ze gestelde deadlines stelselmatig met de voeten en zondigde ze tegen de fundamentele voorwaarden voor het verkrijgen van haar banklicentie. Ook 2013 en de eerste helft van 2014 blijken één lange aaneenrijging te zijn geweest van oplopende vermogenstekorten, niet-conforme verloningen en andere onverenigbaarheden. De door de Nationale Bank geëiste maatregelen zoals het versterken van het kapitaal en het aantrekken van een ervaren financiële partner kwamen er niet, veel te laat of slechts gedeeltelijk. Bovendien kwam er, zonder overleg met de Nationale Bank, een overdracht van de deelneming van Optima Bank in haar Spaanse dochter OPFP naar haar vastgoedpoot Optima Global Estate. De Nationale Bank plaatste levensgrote vraagtekens bij die transactie:

Waar Optima Bank zich aldus verarmde met 2.4 miljoen euro, zonder tastbare reële return, lijkt Optima Global Estate zich te hebben verrijkt (…) en ontving Optima Group, in ruil voor de overdracht van haar structureel verlieslatende dochter OPFP en de toekenning aan Optima Bank van een (voorwaardelijk) verhaalrecht van 1.2 miljoen euro, een cash bedrag van 2.4 miljoen euro op haar bankrekening.

Uiteindelijk verdween dat geld richting Piqueur en entourage:

Dit bedrag van 2.4 miljoen euro werd door Optima Group voor het overgrote deel uitgekeerd aan haar aandeelhouders en bestuurders – met als voornaamste uiteindelijke begunstigde, de heer Jeroen Piqueur – en aan met Optima-entiteiten verwante ondernemingen.

Dat gebeurde via opnames op lopende rekeningen bij Optima Group door de aandeelhoudende vennootschappen waarachter naast Jeroen Piqueur zelf ook Jan De Paepe, Koen Petit, Ruben Piqueur, Jo Viaene en Frank Vincent schuilgaan. Via die weg ging het om meer dan 1 miljoen euro. Maar daarnaast werd er ook geschoven via opvallend hoge bestuurdersvergoedingen, in totaal voor ruim 1,19 miljoen euro, voornamelijk richting Jeroen PIqueur (606.680 euro) en Jo Viaene (240.000 euro). Daarnaast waren er nog, wat de Nationale Bank omschrijft als “enorme bedragen aan ‘consultancy vergoedingen’ (aanhalingstekens van de Nationale Bank, ToC) aan IMACO NV, de patrimoniumvennootschap van de heer Piqueur, voor prestaties waarvan de realiteit niet kon worden aangetoond.”

Bank run

De spectaculaire vergoedingen die Jeroen Piqueur en zijn entourage opstrijken, staan haaks op (en verklaren zelfs voor een stuk) de penibele financiële situatie waarin Optima Bank verzeild geraakte. De verliezen stapelden zich op. De Nationale Bank trachtte voor de zoveelste keer de duimschroeven aan te draaien en verplichtte Optima Bank om uiterlijk op 15 september 2014 het eigen vermogen te herstellen, een ervaren financiële partner aan te trekken en de kredietverlening en transacties met en tussen de met Optima verbonden partners, Optima zelf en haar aandeelhouders te beperken.

De spectaculaire vergoedingen die Jeroen Piqueur en zijn entourage opstrijken, staan haaks op de penibele financiële situatie waarin Optima Bank verzeild geraakte

Tegen het verstrijken van die deadline aan communiceerde Optima Bank in het openbaar dat ze van plan was te stoppen met haar kredietactiviteiten. Alle deposito’s zouden worden terugbetaald. Maar volgens de Nationale Bank is er veel te weinig geld in kas om dat ook effectief te doen. Bijgevolg schat ze dat “de kans op een bank run reëel is”. Het zwaard van Damocles hangt nu wel heel kort bij het hoofd van de Optima Bank en het dossier komt in een stroomversnelling. Piqueur belooft om de zaak te redden door snel 7 miljoen euro te (laten) inbrengen door hemzelf en andere aandeelhouders en daarnaast een kredietlijn van 20 miljoen euro bij een andere financiële instelling te zoeken.

Maar net zoals de voorgaande jaren steevast het geval was, worden de vooropgestelde termijnen ook deze keer niet gehaald. De kredietlijn van 20 miljoen euro komt er niet en de 7 miljoen euro komt er pas eind december 2014. Maar nog belangrijker is dat het niet wil lukken met de snelle afbouw van de kredietportefeuilles. De Nationale Bank ziet zich genoodzaakt om de deadline daarvoor telkens te verschuiven: van 15 december 2014 tot achtereenvolgens 31 januari 2015, 31 maart 2015, 31 mei 2015, 31 augustus 2015 en 31 oktober 2015. De openstaande kredieten dalen veel trager dan voorzien, maar uiteindelijk dalen ze wel van 213 miljoen euro eind september 2014 tot 24 miljoen euro eind maart 2015. De vrees voor een groot financieel drama lijkt van de baan, maar de problemen nog lang niet, integendeel.

Non-profit

De Nationale Bank omschrijft de financiële situatie van Optima Bank nog steeds als “precair”, ook al omdat de verliezen zich verder opstapelen. Er blijft bijgevolg dringend nood aan nieuw kapitaal en de Nationale Bank ziet zich verplicht om ja te zeggen op de vraag van Optima Bank om nieuwe financiering aan te trekken ter waarde van 20 miljoen euro bij professionele spelers. Daarbij worden uitdrukkelijk enkel “financiële instellingen, corporates of andere institutionele spelers” gerekend. Niet enkel door de Nationale Bank, ook door Optima Bank zelf.

Maar alweer loopt het fout. Heel erg fout zelfs. Midden oktober 2015 krijgt de Nationale Bank weet van het feit dat Optima Bank de voorwaarde om enkel professionele spelers aan te spreken vierkant aan zijn laars lapt.

Zodra het de NBB midden oktober 2015 duidelijk werd dat Optima Bank (…) fondsen was beginnen aantrekken louter bij gemeentebesturen, OCMW’s, scholengroepen en andere non-profit entiteiten (…) legde ze Optima Bank op om aan deze fondsenwerving een einde te stellen.

De Nationale Bank laat per brief en meermaals ook per mail uitdrukkelijk weten dat het niet de bedoeling is dat OCMW’s, gemeentebesturen, provinciebesturen…  de financiële put die de bank zelf heeft gegraven, dempen. Maar zoals het ook de vorige jaren keer op keer gebeurde, laat Optima Bank zich daar niets aan gelegen.

UZ Gent

Op 31 maart 2016 laat Optima Bank dan ook zonder blikken of blozen aan de Nationale Bank weten dat het UZ Gent 10 miljoen euro in de noodlijdende Optima Bank wil stoppen. De Nationale Bank herhaalt haar eerdere “no passaran”, maar Optima Bank gaat gewoon door. In de documenten van de Nationale Bank lezen we:

Op 19 april 2016 liet Optima Bank weten dat het UZ Gent formeel had beslist om een bedrag van 10 miljoen euro voor een periode van twee jaar te plaatsen bij Optima Bank vanaf 25 april 2016. Op 20 april 2016 kondigde Optima Bank telefonisch aan dat zij deze fondsen zou aannemen in afwachting van het ‘fiat’ van de NBB (…) In weerwil van het duidelijke verbod van de NBB gaf UZ Gent Optima Bank op 20 april 2016 de opdracht om de voornoemde ‘termijnbelegging’ (aanhalingstekens van de Nationale Bank, ToC) van 10 miljoen euro (…) uit te voeren.

Uiteindelijk springt de deal op het allerlaatste moment af “als gevolg van de volharding van de NBB”, zoals de Nationale Bank het zelf omschrijft. In het document staat ook dat de overeenkomst helemaal rond was en “minstens door het UZ Gent was ondertekend”. Een gang van zaken die verderop wordt omschreven als “illustratief voor het onvermogen van de leiding van Optima Bank om op een correcte wijze uitvoering te geven aan de beslissingen van de NBB”.

Politieke lobby

Yannick De Clercq moet als regeringscommissaris toezicht uitoefenen op de financiën bij UZ Gent. In 2001 werd hij veroordeeld voor belangenvermenging, vandaag is hij onder meer voorzitter van de Gentse basketclub, die de naam draagt van haar hoofdsponsor: Optima Gent

Dat het UZ Gent haar handtekening plaatste onder een omstreden en door de Nationale Bank expliciet verboden plan, is op zijn zachtst gezegd merkwaardig. In de raad van bestuur zetelt immers een regeringscommissaris die expliciet als taak heeft “toezicht uit te oefenen op alle beslissingen met een budgettaire of financiële weerslag”. Wie de situatie van Optima Bank kent, weet dat het om een extreem risicovolle investering gaat die voor geen enkele non-profit entiteit een optie kan zijn.

Toch zet het UZ Gent haar handtekening. Voor de verklaring komen we bij het politieke netwerk van Jeroen Piqueur terecht. De regeringscommissaris voor UZ Gent (en ook van de met het UZ verweven Universiteit Gent) is Yannick De Clercq. Hij is de vader van Gents schepen en Vlaams Parlementslid Mathias De Clercq en zoon van voormalig Open VLD voorzitter (toen nog PVV) Willy De Clercq.

Yannick De Clercq werd in 2001 veroordeeld voor belangenvermenging, maar mocht toch blijven zetelen als regeringscommissaris. Vandaag is hij onder meer voorzitter van de Gentse basketclub, die de naam draagt van haar hoofdsponsor: Optima Gent.

De voorzitter van de Associatie Universiteit Gent die Universiteit Gent, Hogeschool Gent, Arteveldehogeschool en Hogeschool West-Vlaanderen groepeert, is overigens Luc Van den Bossche die gisteren ontslag nam aan het hoofd van Optima Global Estate, maar daarvoor jarenlang CEO was van Optima Bank.

Volgens insiders zou ook provincieraadslid Geert Versnick (Open VLD) achter de schermen een belangrijke rol hebben gespeeld in de zoektocht naar kapitaal bij non-profit organisaties. Versnick begon zijn politieke carrière als juridisch adviseur van toenmalig vice-eerste minister Willy De Clercq en geldt sinds jaar en dag als een belangrijke liberale machtsspeler in Gent. Versnick is bestuurder bij Optima Group en naar eigen zeggen goed bevriend met Jeroen Piqueur.

Net zoals voor hem Luc Van den Bossche, is Versnick via zijn vennootschap ook bestuurder bij het Antwerpse vastgoedbedrijf Land Invest Group dat met geld van het Luikse pensioenfonds van de omstreden PS-politicus Alain Mathot (vooral in Antwerpen) politiek gechapperonneerde projecten bouwt en verkoopt via de vastgoed poot van Optima. Via die weg loopt er overigens niet enkel een belangrijke lijn naar liberale en socialistische (ex)-politici maar ook naar N-VA-voorzitter en Antwerps burgemeester Bart De Wever.

Luc Van den Bossche en Geert Versnick zijn bestuurder bij het Antwerpse vastgoedbedrijf Land Invest Group dat met geld van het Luikse pensioenfonds van de omstreden PS-politicus Alain Mathot politiek gechapperonneerde projecten bouwt en verkoopt via de vastgoed poot van Optima

Explosief

Maar terug naar de ultieme zoektocht van Optima Bank naar kapitaal bij non-profit entiteiten. Voor de Nationale Bank was het, samen met de zeker vanaf het laatste kwartaal van 2015 volledig uit de pan swingende verliezen, voldoende reden om de druk verder op te voeren. Hoewel Optima Bank in een perscommuniqué openlijk had aangegeven het statuut van beursvennootschap te willen aanvragen, bleek uit de feiten iets anders: Optima Bank diende bij de Nationale Bank een aanvraagdossier in “inzake het behoud van het bankstatuut en de toelating tot het aanbieden van discretionair vermogensbeheer”.

De Nationale Bank gebruikte die aanvraag om zowat alle denkbare informatie over Optima Bank op te vragen, onder meer ook bij de revisoren. De analyse daarvan riep zoveel prangende vragen op dat de Nationale Bank in maart 2016 overging tot een zogenaamde welomschreven inspectie bij Optima Bank zelf. De bevindingen daarvan werden voorgelegd aan het directiecomité van de Nationale Bank op 26 april 2016 waarna alles in een ultieme stroomversnelling kwam.

Die bevindingen zijn dan ook bijzonder explosief en gaan onder meer over verregaande onregelmatigheden bij de (dubbele) overname van de Spaanse dochter OPFP, over de fictieve en voor de Nationale Bank verborgen gehouden consultancy-overeenkomsten met (de vennootschappen) van bestuurders en kaderleden, en over het onwettig uitoefenen van vastgoedactiviteiten via Optima Global Estate. Het geheel van die bevindingen laat zich lezen als een soort handleiding ‘hoe beroof ik, samen met mijn vrienden, mijn eigen bank’.

(Update)

In een reactie op bovenstaande berichtgeving laat het UZ Gent weten dat de directie op 18 april, conform de gangbare procedures, besliste om het bedrag van tien miljoen op een rekening bij Optima te plaatsen. Dat gebeurde volgens het ziekenhuis na een marktbevraging waar Optima als de meest aantrekkelijke bieder uitkwam. Het UZ Gent beklemtoont dat het op dat moment op geen enkele manier op de hoogte gebracht was van eventuele problemen, laat staan van de afspraken die toen blijkbaar waren gemaakt tussen de Nationale Bank en Optima Bank. “Het spreekt voor zich dat ons ziekenhuis nooit zou instemmen met een transactie tegen de bepalingen van de Nationale Bank in”, zegt prof. dr. Eric Mortier, afgevaardigd bestuurder van het UZ Gent. “Op het ogenblik dat de beslissing in het directiecomité genomen is, beschikten wij niet over deze informatie. We hebben de gangbare procedures gevolgd en, van zodra tot onze verrassing bleek dat er problemen waren, de transactie meteen geannuleerd.”

Morgen deel 3: hoe beroof ik mijn eigen bank. 

Auteur: Tom Cochez

Licentiaat criminologie. Werkte van 1997 tot 2008 voor De Morgen. Hij volgde er vooral gezondheidszorg, sociale zaken en milieu en verdiepte zich in de politieke partijen Vlaams Belang en Groen. In 2008 koos hij ervoor om opnieuw op freelance basis te werken onder meer ook voor Knack en Humo. Een jaar later stond hij mee aan de wieg van De Werktitel, het latere Apache.be. Vandaag werkt hij als redacteur en coördinator.

Word nu lid van Apache en geniet van deze voordelen:

  • Toegang tot alle ruim 4.000 artikels
  • Deel de artikels gratis met je vrienden
  • Toegang tot alle dossiers en het volledige archief
  • Treed in discussie met journalisten en andere lezers
  • Korting op events en andere journalistieke producten, zoals e-books