Optima (1): de tijdbom die vijf jaar mocht tikken

 Leestijd: 6 minuten12

Puik werk. Zo omschreef minister van Financiën Johan Van Overtveldt (N-VA) afgelopen weekend de wijze waarop de Nationale Bank het explosieve dossier Optima afhandelt. Apache kon documenten van de Nationale Bank inkijken die een heel ander verhaal vertellen. Tot in de kleinste details wordt daarin beschreven hoe Optima vanaf dag één en gedurende vijf jaar de Nationale Bank bewust leugens opdiste, stelselmatig beloftes verbrak, haar historische aandeelhouders miljoenen dividenden uitkeerde, (vennootschappen van) bestuurders via omwegen liet factureren en een constructie op poten zette om de waarde van een schimmige Spaanse dochtervennootschap in de zakken van haar aandeelhouders te doen belanden.

Van meet af aan zondigde Optima openlijk, blijkbaar untouchable en niet gespeend van de nodige arrogantie tegen de basisvoorwaarden die haar in ruil voor haar banklicentie eind 2011 werden opgelegd. De Nationale Bank reageerde daarop met steeds nieuwe deadlines, vragen om verduidelijking en verscherpt toezicht, maar het duurde uiteindelijk bijna vijf jaar vooraleer Optima echt het mes op de keel werd gezet. Vijf jaar lang kon de tijdbom die vanaf dag één door de Nationale Bank werd ontdekt, rustig blijven tikken.

Luc Van den Bossche

Vandaag lekte via De Tijd uit dat Luc Van den Bossche is opgestapt bij Optima. Het voormalig sp.a zwaargewicht kwam vorig jaar aan het hoofd van Optima Global Estate, de vastgoedafdeling van de Optima Group, maar de jaren daarvoor was hij CEO van Optima Bank, een functie die hij bijna vier jaar lang bekleedde en waarvoor hij bereid was een (zeer) goed betaalde job bij de uitbater van nationale luchthaven, Brussels Airport Company, te laten staan. Wat Optima Bank onder zijn voorzitterschap deed, staat van naaldje tot draadje beschreven in interne documenten van de Nationale Bank die Apache kon inkijken.

Luc Van den Bossche (Foto Reporters - ©Jock Fistick)

Luc Van den Bossche (Foto: Reporters © Jock Fistick)

Het verhaal begint op 8 november 2011. Die dag zette het directiecomité van de Nationale Bank (NBB) het licht op groen voor een banklicentie voor Optima Financial Planners. De financiële dienstverlener, die zich op dat moment vooral profileerde als fiscale en financiële planner, stapte in het kapitaal van Ethias Bank. Kort daarna volgde de fusie. Op die manier werd Optima Financial Planners, ergens tussen kerst en oudjaar 2011, een echte kredietinstelling. Optima Bank was geboren en Luc Van den Bossche werd CEO van de bank die intussen het faillissement heeft aangevraagd.

Het blijkt het begin van bijna vijf jaar ellende. Of zoals de Nationale Bank het zelf formuleert:

de jaren die volgen op deze beslissing van 8 november 2011 worden gekarakteriseerd niet alleen door een structurele negatieve evolutie van de rendabiliteit en solvabiliteit van Optima Bank, maar eveneens door het aanhoudend nalaten van Optima Bank en haar moedervennootschap Optima Group, een financiële holding naar Belgisch recht, om zich ten volle te conformeren aan de wettelijke en reglementaire vereisten van toepassing op banken en de aanwijzingen en eisen van de NBB, en het systematisch voor voldongen feiten plaatsen van deze laatste.

Dividenden

Optima Bank is nog maar net boven de doopvont gehouden of de Nationale Bank stelt vast dat het flink de verkeerde kant uitgaat. In een brief van 9 november 2011, de dag nadat het licht op groen werd gezet voor de banklicentie, lijst het directiecomité van de Nationale Bank een aantal aandachtspunten op waarop ze snel een antwoord verwacht van Optima Bank. Het gaat onder meer over het aantrekken van een externe partner en het organiseren van een waterdichte scheiding tussen de bankactiviteiten en de andere activiteiten van de groep.

Maar in de plaats van duidelijke antwoorden vallen de eerste lijken uit de kast. Al snel blijkt de rentabiliteit van de gefuseerde bank negatief. Maar belangrijker: de solvabiliteit van Optima Bank blijkt ernstig bezwaard door een toename van leningen aan verbonden ondernemingen: vooral aan moedervennootschap Optima Group zelf én aan het kleine kransje historische aandeelhouders van Optima Group.

Noch de Nationale Bank, noch de betrokken revisoren werden daarvan, in het kader van de overname, door Optima op de hoogte gesteld. De Nationale Bank vraagt Optima dan ook meteen om de solvabiliteit op te krikken, onder meer door een versnelde terugbetaling van de openstaande leningen van de moedervennootschap en van haar aandeelhouders aan de kersverse Optima Bank. Het gaat om forse bedragen: leningen van 8.708.789,21 euro aan Optima Group en van 5.807.500 euro aan de historische aandeelhouders waaronder Jeroen Piqueur.

Optima Bank is nog maar net boven de doopvont gehouden of de Nationale Bank stelt vast dat het flink de verkeerde kant uitgaat

Meer nog dan de forse bedragen die Optima Bank heeft geleend aan haar eigen moedervennootschap en aan haar eigen aandeelhouders, frappeert de vestzak-broekzak-oplossing die Optima voorstelt voor het probleem: de bank die dan al zwaar in de financiële problemen zit, wil immers dividenden uitkeren ter waarde van liefst 6,39 miljoen aan haar aandeelhouders en ter waarde van bijna 8,71 miljoen euro aan Optima Group. Met dat geld zouden de aandeelhouders en de groep op hun beurt hun leningen aan Optima Bank terugbetalen.

Basisvoorwaarde banklicentie

De Nationale Bank trekt aan de noodrem. Een verbod op het uitkeren van dividenden, op zijn minst tot en met 2013, was immers een absolute voorwaarde voor het verkrijgen van de banklicentie en staat overigens ook met zoveel woorden in de aandeelhoudersovereenkomst van Optima Group zelf.

Optima Group laat zich echter weinig gelegen aan het verbod dat de Nationale Bank oplegt of aan haar eigen aandeelhoudersovereenkomst. De bank beslist om haar aandeelhouders toch een dividend uit te keren van meer dan 1,6 miljoen euro waarmee vervolgens een deel van de lening aan Optima Bank wordt terugbetaald en de nog openstaande lening van de bank aan haar eigen aandeelhouders zakt tot 4,2 miljoen euro.

Optima Bank communiceert aan de Nationale Bank weliswaar dat ze werk zal maken van de gevraagde maatregelen, maar volhardt achter de schermen gewoon in de boosheid

Naast die brutale weigering en de flagrante schending van haar basisvoorwaarden om bank te spelen, krijgt het directiecomité van de NBB nog ander slecht nieuws voorgeschoteld: er is een verlies van 10 miljoen euro in de maak. De Nationale Bank reageert met een nieuwe eisenbundel. In de zomer van 2012 – de Optima Bank bestaat dan nauwelijks een half jaar – eist de NBB dringend de terugbetaling van de nog resterende leningen voor het einde van het lopend boekjaar. Voor half september moet er ook een ICAAP-dossier (Internal Capital Adequacy Assessment Process) op tafel liggen. Dat is een soort allesomvattende beoordeling door de onderneming van alle risico’s waaraan zij bloot staat of zou kunnen staan.

Onregelmatigheden bij vergoeding

Maar het gaat van kwaad naar erger. Optima Bank communiceert aan de Nationale Bank weliswaar dat ze werk zal maken van de gevraagde maatregelen, maar volhardt achter de schermen gewoon in de boosheid. Op 29 november 2012 beslist de raad van bestuur van Optima Group om opnieuw een (interim)dividend uit te keren aan haar historische aandeelhouders om de openstaande leningen terug te betalen. Deze keer gaat het om ongeveer 4 miljoen euro.

Het gaat daarbij niet enkel om de hernieuwde schending van een cruciale voorwaarde voor het verkrijgen van de banklicentie. De zwakke financiële positie van de bank maakt de maatregel om dergelijke superdividenden uit te keren totaal onverdedigbaar.

Terwijl Optima Bank haar eigen voorwaarden blijft schenden, botst de Nationale Bank op onregelmatigheden van andere aard. Tijdens een bezoek aan Optima Bank doet ze een bijzondere vaststelling:

verscheidene bestuurders en kaderleden van Optima Group, ook zonder uitvoerende functies in de bank, worden door Optima Bank vergoed, al dan niet via vennootschap, en dit terwijl het uitgesloten is dat over een essentieel deel van het beheer van een kredietinstelling een overeenkomst zou worden gesloten met de managementovereenkomst van één van haar leiders.

Het is opnieuw een aanwijzing dat Optima Bank gebruikt wordt als een vehikel om de zakken van bestuurders, kaderleden en de historische aandeelhouders te vullen. Omdat ook het gevraagde ICAAP-dossier en het financieel plan ontoereikend zijn en de schulden steeds verder worden opgebouwd, legt de Nationale Bank op 4 december 2012 nog maar eens een nieuwe eisenbundel op tafel. Het is een herhaling van de eerdere eisen maar deze keer legt ze Optima Bank ook op om “een einde te maken aan de vastgestelde onregelmatigheden in de remuneratie van bestuurders en kaderleden.”

Arrogantie

In een brief van 20 december 2012 laat Optima Bank doodleuk weten niet te zullen ingaan op de eis van de Nationale Bank om een einde te maken aan de niet-conforme verloning van Jeroen Piqueur en de consultancy opdracht die de bank heeft afgesloten met zijn patrimoniumvennootschap Imaco. Een gelijkaardige deal met de vennootschap Halos – ook een aandeelhouder van de Optima Group in handen van (bestuurders) Ruben Piqueur, Jan De Paepe en Koen Petit – belooft Optima Bank  wel stop te zetten, maar pas na een opzegtermijn van een jaar.

In een brief van 20 december 2012 laat Optima Bank doodleuk weten niet te zullen ingaan op de eis van de Nationale Bank om een einde te maken aan de niet-conforme verloning van Jeroen Piqueur

Het resultaat na één jaar Optima Bank is niet mis: cruciale voorwaarden voor het verkrijgen van de banklicentie worden doorlopend met de voeten getreden, er zijn verregaande onregelmatigheden met de vergoedingen van bestuurders en kaderleden en er wordt afgestevend op een verlies van 10 miljoen euro. De Nationale Bank botst op een kluwen van leugens, arrogante reacties en stelt keer op keer vast dat Optima Bank de opgelegde eisen negeert. Ze lijkt niet bij machte om iets fundamenteel te veranderen. Optima Bank lijkt untouchable.

Als klap op de vuurpijl duikt ook de kwestie van “de financiële leefbaarheid” van het Spaanse filiaal OPFP (Optima Group Optima Planificacion Fiscal y Patrimonial) op. Optima Group wil haar aandelen in OPFP overdragen aan Optima Bank en legt daarvoor een plan (in essentie een voorgestelde waardering van OPFP, ToC) op tafel dat door de Nationale Bank prompt als “problematisch” wordt gekwalificeerd. De Nationale Bank wil niet weten van de overname en bevestigt dat ook per mail aan Optima Bank. Uit een pro forma balans van Optima Group leidt de Nationale Bank echter af dat de overname wel degelijk werd uitgevoerd, tegen haar verbod in. In een mail laat Optima Bank weten dat ze “niet had begrepen noch gelezen dat gevraagd werd deze verkoop uit te stellen”. De Nationale Bank reageert met de mededeling dat de beslissing geenszins aansluit bij een gezonde en voorzichtige bankpraktijk.

Leugens

Samen met de nog verder oplopende schulden, leidt het dossier OPFP nog maar eens tot een batterij maatregelen en voorwaarden die de Nationale Bank aan Optima Group en Optima Bank oplegt. Of beter: probeert op te leggen. Zonder overleg met de Nationale Bank draagt Optima Bank eind 2013 haar deelneming in OPFP over aan vastgoed-poot Optima Global Estate.  Over de modaliteiten van die overdracht krijgt de Nationale Bank niets te horen. Ze kan enkel vaststellen dat er opnieuw interne transacties gebeuren die in strijd zijn met de opgelegde voorwaarden en dat er bewust gelogen wordt over de timing.

De Nationale Bank intensifieert nog maar eens de opvolging van de financiële situatie van zowel Optima Bank als Optima Group en ziet zich genoodzaakt om vanaf de tweede helft van 2013 en in 2014 verschillende herstelmaatregelen op te leggen. Alweer zonder al te veel resultaat. De Nationale Bank schrijft daar zelf over:

Ook hier stuitte zij (de Nationale Bank, ToC) evenwel op het structureel nalaten van Optima Bank en Optima Group om op bevredigende wijze tegemoet te komen aan haar eisen.

Niettegenstaande de alsmaar verder verscherpte opvolging en de geplande herstelmaatregelen zouden Optima Bank en Optima Group er nog bijna drie jaar in slagen om de Nationale Bank systematisch om de tuin te leiden.

Of die gang van zaken Van Overtveldts omschrijving “puik werk” verdient, is nog maar de vraag. Zeker met in het achterhoofd wat zich afspeelt in de periode die daarop volgt.

Verder deze week deel 2: de bijzondere zoektocht naar extra geld.

Auteur: Tom Cochez

Licentiaat criminologie. Werkte van 1997 tot 2008 voor De Morgen. Hij volgde er vooral gezondheidszorg, sociale zaken en milieu en verdiepte zich in de politieke partijen Vlaams Belang en Groen. In 2008 koos hij ervoor om opnieuw op freelance basis te werken onder meer ook voor Knack en Humo. Een jaar later stond hij mee aan de wieg van De Werktitel, het latere Apache.be. Vandaag werkt hij als redacteur en coördinator.

Word nu lid van Apache en geniet van deze voordelen:

  • Toegang tot alle ruim 4.000 artikels
  • Deel de artikels gratis met je vrienden
  • Toegang tot alle dossiers en het volledige archief
  • Treed in discussie met journalisten en andere lezers
  • Korting op events en andere journalistieke producten, zoals e-books