Dark net: een duik in de donkerste krochten van het internet

 Leestijd: 7 minuten4

Voor zijn boek Dark Net dook de Britse onderzoeksjournalist Jamie Bartlett onder in ‘de digitale onderwereld van hackers, seks, bitcoins en wapens.’ Het beruchte dark net is een vrijplaats waar drugsdealers en wapenhandelaars hun klanten ontmoeten, waar illegale pornografie uitgewisseld wordt, waar klokkenluiders en journalisten elkaar vinden en politieke activisten snode plannen smeden. Apache sprak met Bartlett tijdens de iMinds conferentie in Brussel en kreeg een korte inkijk in een angstaanjagende en tegelijk ontzettend boeiende wereld.

Voor mensen die nog nooit van dark net gehoord hebben. Wat is het?

Jamie Bartlett: “Ik gebruik het als een verzamelnaam voor alle mogelijke vreemde subculturen op het internet die voor het overgrote deel uit het zicht blijven. Het gaat om afwijkend gedrag dat overal op het internet te vinden is, ook doodnormale internetfora en chatrooms, plekken waar niks magisch aan is en die we dagelijks gebruiken.

Dark net is ondertussen synoniem geworden voor een technisch netwerk, het Tor hidden services netwerk van ongeveer 30.000 verborgen sites die moeilijk te controleren en te censureren zijn. Die sites kan je enkel bereiken met de speciale, anonieme Tor-browser, die specifieke functies heeft die gebruikers meer privacy geven. Dat netwerk is een online Wild West geworden, waar veel spannende en angstaanjagende dingen gebeuren, net omdat mensen er een hoog niveau van privacy genieten.”

Jamie Bartlett

Jamie Bartlett

Het Tor hidden services netwerk werd oorspronkelijk ontwikkeld door het Amerikaans leger. Hebben ze een monster van Frankenstein gecreëerd?

“Ik denk dat ze er wel spijt van hebben, ja. Aan de andere kant heeft het Amerikaans leger ook het internet uitgevonden en ik denk soms dat ze zich ook dat ondertussen betreuren. Het is een Frankenstein geworden, maar die Frankenstein is ook vaak heel erg nuttig voor hen. Ze gebruiken de browser zelf ook nog steeds, want het is natuurlijk fantastisch om als overheid te kunnen surfen zonder bijvoorbeeld je locatie prijs te geven. Dat was ook de oorspronkelijke reden achter de ontwikkeling ervan.

Natuurlijk zijn er een aantal bad guys die er gebruik van maken en die hen problemen opleveren, maar omwille van de voordelen die de browser overheden biedt, willen ze hem niet afsluiten. Op die manier ontstond er een ietwat vreemde situatie waarbij aan de ene kant het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken de ontwikkeling van de browser financieel steunde omdat die gezien werd als een middel om democratie wereldwijd te verspreiden, terwijl aan de andere kant de FBI het systeem gebruikte om criminelen te vatten. Wereldwijd wordt het Tor-netwerk gebruikt door inlichtingendiensten, ze willen alleen liever niet dat iemand anders het gebruikt.”

De hoofdstukken in jouw boek gaan onder meer over wapens, drugs en kinderporno. Brengt het Tor-netwerk enkel het meest duistere in mensen naar boven?

“Laat je niet misleiden door voorstanders van het Tor-netwerk die zeggen dat het hoofdzakelijk voor goede doeleinden worden gebruikt. Er zijn er natuurlijk heel wat. Klokkenluiders, pro-democratie-activisten, maar evengoed doodnormale mensen die gewoon niet willen dat hun data wordt afgetapt. Het lijdt echter geen twijfel dat de grootste subgroep van gebruikers op het Tor-netwerk criminelen zijn.

Illegale drugshandel, commerciële hacking-diensten en illegale pornografie zijn de drie belangrijkste criminele sectoren op het dark net

Illegale drugshandel, commerciële hacking-diensten en illegale pornografie zijn de drie belangrijkste criminele sectoren op het dark net. Voor drugshandel via het dark net zijn er een aantal goede, maatschappelijk verantwoorde argumenten te bedenken. Het zorgt voor beter te voorspellen zuiverheid, producten van hogere kwaliteit en zo goed als geen straatcriminaliteit. Dus als je het bekijkt in termen van ‘schadebeperking’, kan dit een goede zaak zijn.

Voor de commerciële hacking-diensten zie ik niet echt nuttige toepassingen, al gebruiken overheden die diensten wel heel graag. Ik ben er zeker van dat overheden de belangrijkste klanten zijn van die diensten, maar dat zullen ze jou niet vertellen. En illegale pornografie, waaronder kinderporno, daar kan je onmogelijke een positieve draai aan geven, natuurlijk.”

Eén van de belangrijkste online markten voor illegale drugs is de zogenaamde Silk Road. Het zorgt voor betere kwaliteit en lagere prijzen. Is dit de natte droom van voorstanders van de vrije markt?

“Dat is het absoluut. Bij Silk Road willen ze de perfecte marktplaats creëren. Marktwerking in zijn puurste vorm. Er heerst absolute anonimiteit, alles kan er gekocht en verkocht worden, in een zeer competitieve omgeving en zonder enige vorm van overheidscontrole of inmenging. Het functioneert perfect.

Architecten van dit soort sites zien dit deels als een politiek project, gebaseerd op een anarcho-kapitalistische of crypto-anarchistische visie op de samenleving, die compleet peer-to-peer, niet-hiërarchisch is ingericht, zonder overheidsinmenging. Ze zien dit als onderdeel van hun libertaire droom die dankzij deze technologie eindelijk uitkomt.

Mocht Ross Ulbricht, de man achter de originele versie van Silk Road, een andere sector hebben gekozen, zou hij alom beschouwd worden als zakelijk genie. Hij creëerde een functionerende, competitieve marktplaats voor illegale drugs, die kopers en verkopers van over de hele wereld samenbracht, waar over een periode van 18 maanden voor meer dan 1 miljard dollar aan drugs werd verhandeld, goed voor 10.000 dollar winst per dag. Dat is onvoorstelbaar indrukwekkend.

Silk Road zorgde voor een complete omwenteling op de drugsmarkt. Plots ging het enkel nog over de macht van de consumenten, de keuze van de klant en gebruikersbeoordelingen, terwijl die klant voor de komst van Silk Road nog op een smoezelige straathoek stond en wel tevreden moest zijn met wat hem die dag werd aangeboden. Natuurlijk, omwille van de aard van de handel, kreeg Ulbricht een levenslange gevangenisstraf, maar bekijk het even van de andere kant en dan zie je een ongelooflijke verwezenlijking.”

Hoe meer verhalen er opduiken van data-hacking en dergelijke, hoe meer mensen gaan inzitten met hun online privacy

Iedereen die op Silk Road handel drijft is anoniem en toch werkt het perfect. Is niemand dan wantrouwig?

“Marktplaatsen werken enkel wanneer je de ander kan vertrouwen, en daar knelde steeds het schoentje voor anonieme marktplaatsen. Daarom zijn de handelaren op Silk Road geobsedeerd door hun online reputatie. Ze hebben een compleet andere identiteit opgebouwd op het dark net en de goede reputatie ervan behouden is van essentieel belang. Die reputatie is hun handelsmerk, het is de enige houvast die ze kunnen bieden aan potentiële klanten.

Daarom is het systeem van gebruikersbeoordelingen zo goed uitgebouwd. Potentiële kopers baseren zich op die beoordelingen en daar staat of valt jouw reputatie als handelaar mee. Ik kan me inbeelden dat wanneer het dark net verder uitbreidt, handelaren die reputatie ook zullen meenemen naar compleet andere marktplaatsen. Voor het verkopen van schoonheidsproducten of iets dergelijks, de mogelijkheden zijn in feite eindeloos.

In principe kan je Silk Road vergelijken met een klein dorp, met dat verschil dat niemand weet wie de andere is. De dorpelingen zijn compleet anoniem en wonen dan ook nog eens verspreid over de hele wereld. Dit is helemaal in lijn met de visie die in de jaren negentig over het internet bestond.”

Zijn de ideeën achter Silk Road en andere dark net drugsmarkten al doorgesijpeld naar de reguliere online markten?

“Amazon en Ebay zouden er goed aan doen om even te gaan kijken om te zien hoe ze op het dark net tewerk gaan. Het dark net is zo’n onherbergzame plek om een online markt te runnen, en toch is men erin geslaagd om het draaiende te houden. Onder meer het gedecentraliseerde systeem van gebruikersbeoordelingen is interessant. Het zorgt ervoor dat de beheerders van de site niet ook de beoordelingen beheren, waardoor je fraude vermijdt. De databank met beoordelingen wordt bijgehouden op elke computer die het systeem gebruikt.

Momenteel is ook het betalingssysteem in volle ontwikkeling. Op het dark net gebruikt men crypto-valuta als bitcoin. Ook voor betalingen wordt een gedecentraliseerd systeem gebruikt. Het zorgt ervoor dat de gouden regel ‘niet tevreden, geld terug’ automatisch wordt toegepast. Dit zijn zeer interessante ontwikkelingen die een vlotte marktwerking garanderen. Amazon en Ebay houden die maar beter in de gaten. Hoe meer verhalen er opduiken van data-hacking en dergelijke, hoe meer mensen gaan inzitten met hun online privacy.”

Het betalingssysteem van Silk Road maakt gebruik van de zogenaamde blockchain-technologie. De bankenwereld loopt er momenteel helemaal wild van. Wat is het precies?

“Met blockchain creëer je een publieke, open database van chronologisch gerangschikte transacties of eender welk type van informatie, die gecheckt wordt door de andere computers op het netwerk. In essentie betekent dit dat niemand de informatie die in de database vervat zit kan manipuleren of wijzigen, maar dat iedereen er wel nieuwe informatie aan kan toevoegen. Blockchain heeft het potentieel om een enorme, ongecensureerde, maar openbare database te creëren die niet op één computer of server wordt bewaard, maar waar iedereen een kopie van heeft op z’n computer.

Dit heeft niet enkel repercussies voor bitcoin, waarvoor het ontwikkeld werd, maar blockchain kan ook de manier veranderen waarop je een boekhouding bijhoudt, financiële transacties overziet, verkiezingen of een overheidsbegroting controleert, maakt niet uit. Het potentieel ervan is quasi ongelimiteerd. In 2008 was het nog een obscuur idee op een obscuur cryptografisch forum. We zien dus nu al een grote interesse in innovaties die ontstonden op het dark net.”

En de ideeën achter die innovaties waren steeds het beschermen van privacy en het verzekeren van anonimiteit?

“De mensen erachter zijn hardcore libertairen, met een afkeer voor overheidscontrole en belastingen. Een digitale munteenheid zou volgens hen de mogelijkheden van de overheid om haar burgers te controleren enorm kunnen verzwakken. Het was in de eerste plaats een politiek project.”

Hoe reageren zij op het feit dat hun innovaties gebruikt worden door grote bedrijven en dergelijke?

“Het is zeker een twistpunt. Er is discussie tussen degenen die het puur voor het geldgewin doen en anderen die er nog steeds een politiek project in zien met als doel het omverwerpen van hun overheid. Heel veel mensen die nu tijd en geld investeren in de verdere ontwikkelingen van blockchain hebben geen flauw benul van de oorspronkelijke ideeën erachter en het kan hen bovendien ook niet bepaald schelen.”

Een andere interessante mensensoort die heel erg inzit met anonimiteit en privacy zijn de zogenaamde trollen. Wat drijft die mensen?

“Er zijn heel veel verschillende categorieën van trollen. Trolling is een verzamelnaam geworden voor elke vorm van ergerlijk online gedrag. Sommigen gebruiken het gewoon om anderen te pesten, het feit dat ze dat anoniem kunnen, maakt het makkelijker voor hen. Andere trollen zien het dan weer als een politiek statement, voor hen gaat het om de vrijheid van meningsuiting. Dan heb je nog de trollen die hypocrisie willen aankaarten van de schijnheilige celebrity-cultuur en die figuren een toontje of twee lager willen laten zingen.

Een gevarieerd spectrum. Trollen definiëren is dus niet eenvoudig. Als iemand zich online beledigd weet, denkt die wellicht direct aan trollen, maar het kan evengoed legitieme kritiek zijn. Trolling hoort al van in de beginjaren bij het internet. Toen werd het gezien als een zeer creatieve onderneming, het was onderdeel van de cultuur. Er werd veel tijd en energie gestoken in het lastigvallen van andere mensen. Het was meer dan gewoon vervelend doen.

Een element dat nauwelijks in acht wordt genomen is simpele verveling. Veel van de internet trollen zijn werkloos, hebben weinig om handen en willen gewoon wat actie, de boel wat oppoken. Dan is het plezant om online wat keet te schoppen.”

Voor sommige trolls is er duidelijk een politiek doel aan verbonden. In hoeverre worden ze gebruikt door politieke partijen bijvoorbeeld?

“Natuurlijk. De ideeënstrijd wordt online met alle mogelijke middelen gevoerd. We weten al dat de Russische overheid trollen inzet om activisten aan te vallen. Ik ben er zeker van dat andere regeringen hetzelfde doen. Het is heel moeilijk te meten en in te schatten hoe groot het fenomeen is.

Om ideeën en meningen te verspreiden en mensen te beïnvloeden heb je in principe maar één persoon nodig. Die kan vanachter zijn computer honderden aliassen aansturen. Iemand kan online een veel grotere invloed uitoefen dan hij zou mogen en kunnen in realiteit, gewoon omdat je simultaan verschillende accounts in stand kan houden.”

Hoe zullen het dark net en de Tor-browser zich verder ontwikkelen in de toekomst?

“Het belangrijkste element dat de Tor-browser momenteel fnuikt, is de snelheid van het netwerk. Dat komt omdat er momenteel te weinig mensen hun computer beschikbaar stellen als vrijwillige ‘node’ waarlangs informatie in het Tor-netwerk wordt verstuurd. De snelheid van het netwerk en ook de browser is afhankelijk van het aantal ‘nodes’. Er zijn er momenteel te weinig en het Tor project (de organisatie die onder meer de software achter het netwerk onderhoudt, JW) heeft geen geld om mensen hiervoor te betalen of computers te kopen. Gebruikers moeten hun computer dus nog steeds vrijwillig openstellen als ‘node’ en omdat er zoveel illegale dingen gebeuren op het netwerk, zijn maar weinig gebruikers bereid dit te doen. Niemand wil het risico nemen dat er illegale pornografie langs zijn computer passeert.

Hoe werkt Tor? (Afbeelding: Tor Project)

Hoe werkt Tor? (Afbeelding: Tor Project)

Zolang het traag blijft, zal het nooit worden opgepikt door een breed publiek, zelfs al maken steeds meer mensen zich zorgen om hun privacy. De meerderheid kiest nog steeds in de eerste plaats voor gebruiksgemak en dus ook voor snelheid. De uitdaging voor het Tor project is om de financiële middelen te vinden waarmee ze de snelheid kunnen verbeteren. De vraag naar een anonieme, veilige internetbrowser is er en zal alleen maar toenemen. Miljoenen mensen zouden de Tor-browser gebruiken mocht hij even snel zijn als Chrome of Firefox. Niemand wil reclame of tracking, want niemand vindt dat leuk. Als de snelheid toeneemt, zal ook het aantal gebruikers stijgen, daar ben ik van overtuigd.

Grote bedrijven zullen ook een aantal van de tactieken en technologieën, die op dark net ontwikkeld en gebruikt worden, overnemen. Crypto-valuta bijvoorbeeld. Tot 2011 werd bitcoin enkel gebruikt op Silk Road en aanverwanten. Nu is dat helemaal anders en investeert Silicon Valley miljoenen dollars in de ontwikkeling ervan. Café’s over de hele wereld aanvaarden bitcoin als gewoon betaalmiddel. Als er een overduidelijke positieve kant is aan een dark net-innovatie zal die zeer snel door de mainstream worden opgepikt.”

Auteur: Jan Walraven

Onderzoeksjournalist Jan Walraven schrijft sinds 2015 voor Apache. Zijn eerste boek, ‘De diefstal van de eeuw’, over privacy en de tentakels van technologie, verscheen in 2018 bij Van Halewyck.

Word lid

Lees direct verder en steun onafhankelijke onderzoeksjournalistiek. Nu nog aan 6,66 euro per maand.


Ja, ik word lid

Word nu lid van Apache en geniet van deze voordelen:

  • Toegang tot alle ruim 4.000 artikels
  • Deel de artikels gratis met je vrienden
  • Toegang tot alle dossiers en het volledige archief
  • Treed in discussie met journalisten en andere lezers
  • Korting op events en andere journalistieke producten, zoals e-books