De mediamacht van Bart De Wever (1): de harde cijfers

 Leestijd: 5 minuten7

Is er iemand die de vaderlandse pers beter bespeelt dan Bart De Wever? Apache verzamelde harde cijfers over zijn aanwezigheid in Vlaamse kranten in de periode van 2009 tot 2015 en kraakte het medialogaritme achter de burgemeester van Antwerpen. Vandaag in deel 1: hoe Bart De Wever kwaliteitskranten inruilde voor populaire titels en De Persgroep boven Mediahuis verkoos.

Ooit was Bart De Wever een gewone politicus. Als partijvoorzitter van het toen nog kleine partijtje N-VA was het krabben om de media te halen. Samen met de groei van N-VA en een doortocht bij De Slimste Mens veranderde echter alles: de ster van De Wever rees. Hij groeide uit tot de belangrijkste politieke speler van Vlaanderen. Eerst binnen de Wetstraatstolp, maar al snel ook ver daarbuiten. De Vlaming lustte pap van zijn droge zelfrelativerende humor, van frituur ’t Draakske en van zijn provocatief politiek betoog.

Oppositie

Met die combinatie van politieke troeven slaagde De Wever erin iets te doen wat geen enkele Vlaamse politicus hem ooit voordeed. Stemmenkampioenen als Verhofstadt, Stevaert of Leterme zagen hun aantrekkingskracht samen met hun (uitvoerende) macht afkalven, maar De Wever weet zich tot op vandaag schijnbaar moeiteloos staande te houden. Met succes meet hij zich de rol van underdog aan. En dat is bijzonder. Hij is namelijk burgemeester van Antwerpen, voorzitter van de grootste partij die Vlaanderen deze eeuw al heeft gezien en op zowel Vlaams als federaal niveau is N-VA de leidende partij aan de macht. Toch lijkt het voor de buitenwereld alsof Bart De Wever op z’n minst met één been stevig in de oppositie staat. Voor veel Vlamingen is hij tot op vandaag de enige die durft te zeggen waar het op staat.

Bart De Wever (Foto: Reporters (c) Eric Herchaft)

Bart De Wever (Foto: Reporters (c) Eric Herchaft)

Kreeg dat beeld van de politicus Bart De Wever spontaan gestalte? Werd het doorheen de jaren magistraal georchestreerd of speelt een combinatie van beide? Feit is dat “de media” een cruciale rol speelden bij de constructie ervan. Als Bart De Wever spreekt, dan luistert Vlaanderen. Voorstanders zowel als tegenstanders. En om dat te bereiken, moet je niet enkel communicatief heel sterk zijn, je hebt ook kanalen nodig om je boodschap te verspreiden. De media dus.

Over hoe dat gebeurde, doen allerlei wilde verhalen de ronde. Sommige kranten hebben de naam “een N-VA-gazet te zijn”, anderen zouden dan weer virulent inhakken op Bart De Wever en zijn partij. Op zoek naar patronen maakte Apache een uitgebreide analyse van de berichtgeving over de voorzitter van N-VA in zeven Vlaamse kranten: De Standaard, De Tijd, De Morgen, Het Nieuwsblad, Gazet van Antwerpen, Het Belang van Limburg en Het Laatste Nieuws.

Via de zoekmachine van GoPress gingen we na hoeveel berichten er maandelijks verschenen in die zeven kranten. Deze oefening leverde een aantal algemene cijfers op. Zo verschenen er van januari 2009 tot maart 2016 bijna 28.500 artikels over Bart De Wever. Onderstaande grafiek geeft de evolutie weer voor de verschillende Vlaamse kranten. Twee kranten blijken al zeven jaar lang beduidend minder te schrijven over de N-VA-voorzitter: De Tijd en Het Belang van Limburg.

Kwaliteit versus populair

Maar interessanter dan de precieze cijfers zijn de evoluties. Een eerste opvallende vaststelling is dat in de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen in 2012 alles veranderd lijkt te zijn. Voordien schreven kwaliteitskranten beduidend meer over Bart De Wever dan de populaire kranten Gazet van Antwerpen en Het Laatste Nieuws. Onderstaande grafiek waarin de twee kwaliteitstitels worden vergeleken met de twee populaire titels leert dat de populaire pers vanaf de aanloop naar de verkiezingen in 2012 flink meer inkt laat vloeien over de N-VA-voorzitter dan De Standaard en De Morgen. Ook in de jaren die daarop volgen blijft Bart De Wever verhoudingsgewijs beduidend vaker opduiken in de populaire pers dan in de kwaliteitspers.  

Een deel van de verklaring moet worden gezocht bij het burgemeesterschap en de bijhorende “lokale” aandacht voor Bart De Wever (voor de analyse werd, met uitzondering van De Morgen die geen lokale edities heeft, naar de lokale Antwerpse edities gekeken, ToC.) Maar tegelijk valt op dat beide populaire kranten ook in de directe aanloop naar de Vlaamse, Europese en federale verkiezingen van 25 mei 2014 beduidend meer dan De Morgen en De Standaard schreven over de N-VA-voorzitter. Bij de verkiezingen in 2010 was dat nog anders.

Ook sommige andere toppolitici (Kris Peeters, Maggie De Block) zien recent hun naam (iets) vaker opduiken in populaire kranten dan in De Morgen of De Standaard, maar bij niemand is die trendbreuk van dezelfde grootteorde als bij Bart De Wever. Bovendien blijven nagenoeg alle andere toppolitici in de allereerste plaats voer voor kwaliteitskranten. Dat is nog steeds het geval en het was ook al zo toen andere stemmenkanonnen zoals Guy Verhofstadt, Steve Stevaert of Yves Leterme electoraal nog de dienst uitmaakten.

De Persgroep en De Wever

De cijfers geven nog een andere opvallende trend aan: in 2009 lag de verhouding in berichtgeving over Bart De Wever tussen de kranten die (intussen) deel uitmaken van Mediahuis en de kranten van De Persgroep op ongeveer 70/30. Zeven jaar later is die verhouding bijna 50/50 geworden. Houden we rekening met het feit dat Mediahuis vier en De Persgroep drie titels heeft, dan schrijven de kranten van De Persgroep verhoudingsgewijs intussen beduidend meer over Bart De Wever dan de kranten van Mediahuis.

Een belangrijke verklaring daarvoor, ligt bij de opmerkelijke evolutie die de krant Het Nieuwsblad heeft afgelegd wanneer het gaat over berichtgeving over Bart De Wever. Terwijl die krant in 2009 en 2010 een min of meer vergelijkbare hoeveelheid aandacht voor De Wever had als Gazet van Antwerpen en Het Laatste Nieuws, taant het aandeel van de krant in de daaropvolgende jaren wat betreft de berichtgeving over De Wever. Sinds het najaar van 2015 is het aandeel ten opzichte van de andere populaire titel helemaal “in vrije val”. Toeval of niet, op 26 september schreef hoofdredactrice Liesbeth Van Impe een twee pagina’s tellende opmerkelijk scherpe commentaar over Bart De Wever, naar aanleiding van het meermaals herhaalde forse standpunt van De Wever over de vluchtelingenproblematiek. Ook eerder durfde Het Nieuwsblad al eens de voet te dwarsen tegenover de voorzitter van N-VA. Net zoals De Standaard overigens.

Die andere houding van Het Nieuwsblad valt nog meer op wanneer we de aandacht waarop Bart De Wever mag rekenen naast de aandacht voor Kris Peeters leggen. Onderstaande grafiek toont hoe de aandacht tussen beide politici de voorbije jaren evolueerde voor alle kranten. In 2010 deden beide politici haasje over. De laatste jaren wordt de kloof geleidelijk minder diep.

 

Maar vooral het verschil in aandacht bij de verschillende populaire titels spreekt boekdelen. Onderstaande grafiek toont duidelijk hoe Het Nieuwsblad verhoudingsgewijs veel meer aandacht besteedt aan Kris Peeters dan Gazet van Antwerpen en Het Laatste Nieuws.

Vergelijking aandacht voor Bart De Wever en Kris Peeters in populaire kranten

Het lijkt er dan ook sterk op dat Bart De Wever twee kranten zowat als zijn “huiskrant” beschouwt. Dat zijn geen kwaliteitskranten meer, maar populaire titels: Gazet van Antwerpen en Het Laatste Nieuws. Vooral die laatste krant spant vandaag de kroon als het gaat om aandacht voor de voorzitter van N-VA. Sinds de overname door Mediahuis neemt de aandacht van Gazet van Antwerpen verhoudingsgewijs opnieuw lichtjes af. Een verhaal dat Apache eerder bracht over de twee persmensen die “burgemeester” Bart De Wever meenam naar de Verenigde Staten om van daaruit “nationale kritiek” te formuleren – je herinnert je misschien nog de rel rond de functie van staatssecretaris Pieter De Crem “wat doet die man een hele dag?” – sluit daar perfect bij aan.

Het Laatste Nieuws heeft overigens verhoudingsgewijs ook opvallend meer aandacht voor Bart De Wever in de laatste rechte lijn naar de verkiezingen. Dat was al het geval in 2010, maar zeker ook in 2012 en 2014. Dat ook De Morgen, de kwaliteitskrant van De Persgroep, De Standaard achter zich laat als het om aandacht voor Bart De Wever gaat, toont verder aan hoe die mediagroep Mediahuis voorbij heeft gestoken als door Bart De Wever geprefereerde mediagroep.

Houdbaarheidsdatum

Opvallend is verder dat de aandacht voor Bart De Wever niet afneemt sinds hij zelf lokaal aan de macht is en zijn partij zowel op Vlaams als op federaal niveau bestuurt. In tegendeel: 2014 was voor de N-VA-voorzitter een absoluut topjaar wat aandacht van de geschreven pers betrof.

En toch lijkt er een voorzichtige kentering. Niet in de verhouding tussen kranten en mediagroepen onderling, wel in de totale aandacht die kranten besteden aan de burgemeester van Antwerpen. Met “slechts” 3.072 artikelen was Bart De Wever vorig jaar een heel stuk minder aanwezig in de geschreven pers dan in (verkiezingsjaar) 2014 toen er nog 5.132 artikelen over hem verschenen. De jaren daarvoor schommelde dat aantal tussen 4.200 en 4.600. De eerste drie maanden van 2016 lijken de dalende trend van 2015 verder te bevestigen.

Daarmee is niet gezegd dat de houdbaarheidsdatum van Bart De Wever is overschreden. Kranten schrijven vandaag fors minder artikels dan enkele jaren geleden. Bovendien blijft de N-VA-voorzitter met voorsprong de politicus die de krantenkolommen beheerst. Wel lijkt het erop dat de tijd waarin zowat elke uitspraak van Bart De Wever goed was voor een spervuur aan krantenartikelen, politieke reacties en opiniestukken, stilaan achter ons ligt.

N-VA was niet bereikbaar voor commentaar.

Morgen deel 2: de strategie

Vlaamse Overheid

Dit artikel kwam tot stand met steun van de Vlaamse overheid.

Auteur: Tom Cochez

Licentiaat criminologie. Werkte van 1997 tot 2008 voor De Morgen. Hij volgde er vooral gezondheidszorg, sociale zaken en milieu en verdiepte zich in de politieke partijen Vlaams Belang en Groen. In 2008 koos hij ervoor om opnieuw op freelance basis te werken onder meer ook voor Knack en Humo. Een jaar later stond hij mee aan de wieg van De Werktitel, het latere Apache.be. Vandaag werkt hij als redacteur en coördinator.

Auteursarchief

De Nacht van Apache

Word nu lid van Apache en geniet van deze voordelen:

  • Je krijgt toegang tot alle artikels
  • Je kan je vrienden plezieren door gratis artikels met hen te delen
  • Je hebt toegang tot alle dossiers en artikels uit het rijke archief van Apache
  • Je kan onder artikels in discussie gaan met onze journalisten en andere lezers
  • Je krijgt korting op evenementen en extra producten (bv. e-books)
  • Je zorgt ervoor dat Apache verder uitbreidt