De hyperlink-oorlog in EU wandelgangen

0

Sinds de Europese Commissie een hervorming van de digitale economie vooropgesteld heeft, woedt in EU-wandelgangen een strijd die de uitgeverslobby tegenover die van telecombedrijven en Google plaatst. Een heuse strijd der titanen, die wordt uitgevochten achter gesloten deuren en op sociale media. Dramatische slogans als #CopyrightForFreedom en #SaveTheLink vertroebelen een debat dat één uitweg steeds waarschijnlijker maakt: de status quo.

© European Parliament

Commissaris Oettinger ©European Parliament

Günther Oettinger is een drukbezette mens. Sinds de EU besloot om de hervorming van de digitale economie een van haar topprioriteiten te maken, ontving de Commissaris 180 lobbyisten: enkel Cañete, Comissaris voor Klimaat en Energie, doet beter. Onder de bezoekers van zijn kabinet vind je Google, die volgens transparantieregisters meer dan 3 miljoen euro uittrekt voor EU-lobby.

‘Digitale economie’ dekt dan ook veel meer dan de droge term doet vermoeden: het ‘geoblocken’ van online content, roaming, het recht op panorama en vooral de bescherming van online auteursrecht doen veel stof opwaaien. Wat deze zaken gemeen hebben, is een versnipperd beleid dat grenzen probeert op te leggen waar die niet relevant zijn, namelijk op het internet. Het huidige, hopeloos verouderde EU-beleid werd in 2001 ingevoerd toen Google nog in zijn kinderschoenen stond en is met zijn 14 lentes ouder dan Youtube en Facebook.

Het groeiende belang van het internet heeft de belangen van telecom- en internetgiganten tegenover die van online auteurs geplaatst. Dat bedrijven munt slaan uit het grote nieuwsaanbod online terwijl die competitie moordend is voor uitgevers, wordt immers niet gemakkelijk verteerd. Omdat ze dat doen door eenvoudig te linken naar inhoud waar uitgevers zelf al lang niet meer rijk van worden, stelt zich de vraag of hyperlinken dan niet auteursrechtelijk beschermd moet worden.

Het is de basis voor wat met wat zin voor drama ‘de hyperlink-oorlog’ werd gedoopt: een debat dat zowel achter gesloten (Commissie) deuren als op sociale media wordt gevoerd en stijf staat van de al even dramatische slogans als ‘Save the Link’ en ‘Copyright for Freedom’.

Google News

Google News brengt titels en korte excerpten van soms auteursrechtelijk beschermd werk samen in een nieuwsoverzicht. Uitgevers vrezen dat het merendeel van de lezers genoeg heeft aan titels  en niet verder klikt naar de nieuwssite: volgens hun onderzoek doet slechts 5% dat. Het voedt het idee dat Google zo rijk wordt, terwijl de uitgevers inkomsten van reclame en abonnementen verliezen.

Nochtans brengt Google News op het eerste gezicht niets op: het rekent noch gebruikers, noch nieuwssites iets aan en haalt bovendien geen inkomsten uit reclame: volgens sommigen precies om zich in te dekken tegen claims van uitgevers.

Toch is de dienst verre van waardeloos: Marissa Meyer, voormalig vicepresident van Google, liet zich in 2008 ontvallen dat Google News een belangrijke rol speelt in het ‘Google ecosysteem’ dat het bedrijf rond haar gebruikers opbouwt. Omdat een groot aantal gebruikers zo automatisch op de Google zoekmachine en in het vizier van reclame belandt, werd de waarde van Google News toen op 100 miljoen dollar geschat.

Omwille van die onevenwichtige verdeling van inkomsten zetten uitgevers in verschillende landen hun regering onder druk om inkomsten te herverdelen. Dat initiatief wordt misleidend ‘Google taks’ genoemd: het gaat immers om een recht op vergoeding, niet om een belasting.

De Google taks

De wetgeving die er in Duitsland en Spanje kwam, staat ondertussen bekend als een voorbeeld van hoe het niet moet. Duitsland gaf in 2013 onder druk van de grote VG Media Industry Group uitgevers het recht zich te laten vergoeden voor de links met korte excerpten die worden gebruikt door nieuws-aggregators. Google News weerde daarop alle uitgevers die dat recht niet afstonden. Het duurde niet lang voor de grote Axel Springer groep, die haar inkomsten sterk had zien terugvallen, daarop inging. Andere uitgevers volgden snel. Ze hadden het belang van Google voor hun bereik over het hoofd gezien.

De Spaanse wet die er kwam op vraag van de grote uitgeversgroep AEDE deed er nog een schepje bovenop en maakte het onmogelijk om het recht op vergoeding af te staan. Google News verliet Spanje en de gevolgen voor uitgevers bleven niet uit: een Spaanse studie toonde aan hoe grotere nieuwssites 6% minder werden bezocht, terwijl kleinere uitgevers zelfs tot 14% van hun publiek verloren. PRISA, nochtans lid van AEDE, rebelleerde al snel en verklaarde geen auteursrechten te zullen innen, al konden ze dat recht wettelijk niet afstaan.

Door zich te richten op de bouwstenen van Google News, hebben uitgevers zich gericht op de basis van hun eigen online succes en de bouwsteen van het internet, de link.

Save The Link

Met de focus op digitale economie in de nieuwe Europese Commissie is het zwaartepunt van de hyperlink-oorlog verlegd naar het Europees niveau. En daar zorgt die voor ophef. In het Europees Parlement werd de Spaanse oplossing uiteindelijk afgekeurd in een rapport waarvoor maar liefst 556 voorstellen tot amendement werden ingediend.

© Piratenpartei Deutschland

Julia Reda ©Piratenpartei Deutschland

Julia Reda, auteur van dit rapport en ‘de Piraat in het Europese Parlement‘,  trok in november aan de alarmbel toen de commissie een voorstel voor online auteursrechten lekte. Een beproefde methode om de publieke opinie te testen en zich de vernedering onpopulaire voorstellen terug te moeten trekken, te besparen.

Aanleiding voor die bezorgdheid was de verwijzing naar Spanje en Duitsland als eventueel voorbeeld. Julia Reda: “Natuurlijk zijn de details vaag en zijn we erg vroeg in het proces, maar een dergelijk plan zou zo gevaarlijk zijn voor het web dat we het zo vroeg mogelijk moeten stoppen.”

Dat gevaar schuilt volgens de #SaveTheLink-campagne in de censuur van hyperlinks die machtige belangengroepen zonder rechtelijk toezicht zouden kunnen opleggen: het einde van het internet en meteen ook het einde van het recht op informatie.

Een grote overdrijving volgens Alain Strowel, professor aan UCLouvain en Université Saint Louis en advocaat: “Die campagne moet niet serieus genomen worden. Volhouden dat het internet in gevaar is, is een slagzin die ik al 20 jaar hoor. Bovendien wordt het recht om hyperlinks te delen gewaarborgd door het Europees Hof van Justitie.”

Copyright for Freedom

Dat die maatregelen ook de gewone internetgebruiker zouden kunnen treffen, ontkent ook de uitgeverslobby. “We steunen het linken naar en het delen van artikels: dat is een integraal deel van het beschikbaar maken van informatie”, benadrukt Angela Mills, executive director van de ‘European Publishers Council (EPC)’.

“Waar we tegen zijn is het systematisch ‘scrapen’ en representeren van artikelen voor commerciële doeleinden en ik ben sceptisch dat daar snel iets aan zal veranderen. Er bestaat geen twijfel dat zoiets als een inbreuk op auteursrechten zou bestempeld worden in een rechtszaak.”

De EPC alleen had 10 meetings met Oettinger sinds zijn aantreden. Het is een van de platforms van Europese uitgevers die in maart 2015 de #CopyrightForFreedom-campagne lanceerden. Die waarschuwt dat zonder auteursrechten de diversiteit aan media, en daarom ook het recht op informatie, worden bedreigd. De campagne trekt zo een rechte lijn van auteursrechten naar vrije meningsuiting en de fundamentele rechten van de mens.

Maar zelfs binnen de uitgeverswereld is niet iedereen het daarmee eens. Kleinere uitgevers – de grootste verliezers bij de Spaanse Google taks – richtten een open brief aan de commissie. Daarin schreven zij ontzet te zijn dat deze maatregelen voor hen zouden genomen worden. “Het zal moeilijker zijn voor ons om te groeien, nieuwe bronnen van informatie te ontwikkelen en om te innoveren in onze industrie (…) Het lijdt geen twijfel dat velen zullen zeggen hoe slecht deze wet is voor het internet. De dag dat hij in werking treedt, zal ook een slechte dag zijn voor de journalistiek en nieuwsindustrie.”

Oettinger in de war

In het parlement en de commissie heerst intussen verwarring. Commissaris Oettinger weigert nog steeds het Spaanse beleid uit te sluiten: “In plaats daarvan verklaarde hij dat hij ‘niet kon anticiperen’ wat de commissarissen hierover zouden beslissen op 9 december. Dat is verre van bemoedigend”, aldus Europarlementariër Reda.

Günther H. Oettinger   GOettingerEU    TwitterMaar 9 december is gekomen en gegaan en de commissarissen hebben niets besloten. In de plaats daarvan stelde Oettinger het probleem uit tot volgend jaar, en richtte zich op het ‘aperitief’ “dat zelfs onder eurosceptici grote steun geniet”, aldus de commissaris. Die beslissing werd op de korrel genomen door Reda, die het voorstel beschreef als “een stoutmoedig plan om meer te analyseren, te onderzoeken en in te schatten”.

De besluiteloosheid van de Commissie illustreert de chaos in het debat dat zo breed is opengetrokken dat het evenwicht tussen de bescherming van inhoud enerzijds en innovatie en vrijheid van informatie anderzijds nog slechts een zijspoor is in de eis om een vergoeding die niet helemaal binnen het auteursrecht valt. Professor Strowel bevestigt dat:

“Het probleem van substitutie (waarbij lezers kranten vervangen door titels en excerpten op Google News) is in principe niet relevant voor het auteursrecht. Het is belangrijker vanuit het perspectief van concurrentierecht. Al worden rechters in de praktijk wel beïnvloed door de economische impact van het auteursrecht.”

In de strijd der titanen onder EU-lobbyisten is er voorlopig geen winnaar. En zo lijkt het erop dat niettegenstaande (of misschien dankzij) gigantische lobby-inspanningen, de meest waarschijnlijke uitkomst die van de status quo blijft.

Auteur: Hanne Cokelaere

Hanne studeert internationale onderzoeksjournalistiek aan Thomas More in Mechelen en loopt stage bij Apache.

Word lid

Word jij lid van Apache? Lees direct verder en steun onafhankelijke onderzoeksjournalistiek. Nu al vanaf 6,25 euro per maand.


Ja, ik word lid

Word nu lid van Apache en geniet van deze voordelen:

  • Toegang tot alle ruim 4.000 artikels
  • Deel de artikels gratis met je vrienden
  • Toegang tot alle dossiers en het volledige archief
  • Treed in discussie met journalisten en andere lezers
  • Korting op events en andere journalistieke producten, zoals e-books