Groei

16

Een wiskundig probleem dat mij in de middelbare school werd toegeworpen: hoe kan je ooit een muur bereiken als je telkens de helft van de overgebleven afstand naar de muur aflegt. Er blijft immers steeds de tweede helft van de afstand over, die opnieuw in half gaat. Het probleem is duidelijk. Je slaat met je kop tegen de muur nog voor je haar bereikt hebt. Aan deze parabel denk ik steeds wanneer het dogma van de economische groei van stal wordt gehaald.

Herman LoosDe Duitse socioloog Niklas Luhmann beschouwde de economie als een maatschappelijk deelsysteem met een eigen, duidelijk begrensde functie. De economie heeft binnen zijn theorie een doel, ze is geen doel op zich. Een logisch gevolg is dat de economie zich, zoals elk deelsysteem, moet aanpassen aan wijzigingen binnen andere systemen zoals onderwijs, religie en wetenschap. Ik kan me niet van de indruk ontdoen dat de Luhmanniaanse systeemtheorie, volstrekt onterecht overigens, tegenwoordig weinig zoden aan de dijk brengt.

Trickle down

Binnen de klassieke economische theorie wordt het evangelie van de groei gepredikt. Ze zou voor een algemene welvaart zorgen door haar trickle down effect, voor een groter welzijn door innovatie en technologische vooruitgang, voor een stabielere democratie. Groei wordt benaderd als een noodzakelijk gegeven. Ze vraagt daartoe enkele inspanningen: een volledige tewerkstelling, een toenemende productiviteit en een onstilbare consumptiehonger. Al bij al geen bescheiden eisenpakket voor een deelsysteem als alle andere.

Een eerste probleem is dat de klassieke economische theorie intussen zorgvuldig aan falsificatie ten prooi valt. Het trickle down effect blijkt in de praktijk onvoldoende te bestaan. Na twee eeuwen industriële revolutie groeit ruim een derde van de kinderen in Vlaamse eenoudergezinnen op in armoede. Alle innovatie ten spijt wordt een Vlaming op zeven in zijn leven depressief. De democratie, verpakt als particratie, is volstrekt onmachtig om de grenzeloze lobbycratie tegengewicht te bieden. Wie vandaag nog de klassieke economische theorie aanhangt, is van kwade wil.

Wie vandaag nog de klassieke economische theorie aanhangt, is van kwade wil

Eisenpakket

Meer problematisch is het eisenpakket. Door technologische evolutie en automatisering is volledige tewerkstelling tot een utopie verworden. Burn-out, mede een gevolg van de toegenomen productiviteitseis, is dermate ingekapseld op de werkvloer dat ze opgenomen is in de Belgische arbeidswetgeving. Onze consumptiehonger, onstilbaar als nooit tevoren, bewijst vooral volstrekt niet in staat te zijn om de leegte in ons bestaan op te vullen. Intussen dansen we naar de pijpen van het kalf met de gouden eieren, of met welk fabeldier je dit economisch systeem ook wil vergelijken.

De waarheid is dat we al lang tegen de muur staan, met de kop of met de rug. Intussen blijven we echter steeds weer die eerste helft overbruggen, tegen beter weten in. We blijven geloven in bomen die tot in de hemel groeien. We blijven mensen beschouwen als economisch nuttig, of niet, en maken dat tot opmaat van de vraag of ze deel mogen uitmaken van onze samenleving. En ik, ik blijf lezen in Communicatie zonder mensen, de Luhmanniaanse inleiding in de sociologie die Rudi Laermans ons schonk. Ik blijf lezen, als in een goede roman.

Auteur: Herman Loos

Herman Loos is auteur van Menselijke grondstof. Over leven op de bodem van de Europese arbeidsmarkt (Uitgeverij EPO), docent filosofie en ethiek aan hogeschool Odisee (Brussel) en docent sociologie aan AP Hogeschool (Antwerpen). Hij schreef columns voor Apache en publiceert ongeregeld opiniestukken en gastbijdragen bij uiteenlopende media.

Word lid

Lees direct verder en steun onafhankelijke onderzoeksjournalistiek. Nu nog aan 6,66 euro per maand.


Ja, ik word lid