Competitie

11

Een mens went aan zowat alles. Dat ik mijn eerste ontbijt quasi wekelijks in de toiletten van het schoolzwembad uitbraakte, was voor mij als tiener even gewoon als dat ik tijdens de lesuren zoveel mogelijk lichaamsfuncties in spaarstand zette. Ik was competitiezwemmer, een bijzonder goede zelfs, en om het beste in jezelf boven te halen moest overtollige ballast eruit. Vier op vijf schooldagen lag ik om 5u30 in het water, wetende dat in die ochtenduren, met het klimmen van de trainingsintensiteit, lichaam en geest elkaar naar het leven zouden staan.

Herman LoosCompetitie is een allesverslindend monster. Dat wist ik als jonge topzwemmer reeds voor mijn lichaam en later ook mijn geest braken en ik mijn zwemgerief opborg in het zwarte gat waarin ik vervolgens een jaar of twee ronddoolde. Wat ik toen niet wist, is dat ze haar logica zou opdringen aan steeds meer aspecten van mijn leven aangezien sociale ingenieurs vinden dat ze de samenleving in haar geheel goed doet, die verzengende drang om elkaar de loef af te steken.

Uniek

Maatschappelijke competitie wordt vaak vergoelijkt met de idee dat iedereen een uniek talent bezit dat hij tot volle wasdom moet zien te krijgen. Dat is klinkklare onzin. Er zijn net heel weinig mensen met een uniek talent. Vele mensen bezitten wel een bepaalde gave, iets waarin ze een behoorlijke middenmoter kunnen zijn. Het uitzonderlijke talent om boven het maaiveld uit te steken, dat is echter zeldzaam. Zo zeldzaam dat we het bijna uniek kunnen noemen. In een competitie zijn naast winnaars immers een overgrote meerderheid verliezers.

Het doordrijven van de competitielogica naar zowat elke maatschappelijke sfeer verandert het perspectief op wat het is om mens te zijn. Menselijkheid gaat niet langer om goed in iets te worden maar om de beste te zijn. Tel dit op met de individualistische idee dat iedereen ondernemer van zijn eigen leven moet zijn en competitie is niet langer synoniem voor mededinging. Je vervalt in het principe van the winner takes it all, een versmalling van de competitielogica. Als een opeenvolging van nieuwsfeiten in een jaaroverzicht tot één inzicht leidt, dan wel dat de samenleving naar dat principe evolueert.

Mensbeeld

De kwaliteit van een competitieve samenleving ligt in de manier waarop zij met haar verliezers omgaat

Op een vreemde manier zijn we meer waarde gaan hechten aan individuele prestaties dan aan collectief welzijn. Er is uiteraard niets mis met succes maar de kwaliteit van een competitieve samenleving ligt precies in de manier waarop zij met haar verliezers omgaat. Het logische gevolg van een individualistisch mensbeeld is dat ze vooral aangezet moeten worden tot harder werken. Niets voor niets, wie faalt betaalt. De tendens is duidelijk: there is no such thing as society, there are only individuals. Want de samenleving is een selffulfilling prophecy, ze bestaat maar als mensen willen dat ze bestaat.

Wij mensen en onze rattenkoers. Grote groepen staan langs de kant, lijf en longen uit te braken. Daarna gaan ze voort want wie opgeeft, ligt eruit. Aan de aankomst wacht de desillusie. Alles is weg, de winnaar nam het mee. Het leven lag onderweg maar de wedstrijd is over.

Auteur: Herman Loos

Herman Loos is auteur van Menselijke grondstof. Over leven op de bodem van de Europese arbeidsmarkt (Uitgeverij EPO), docent filosofie en ethiek aan hogeschool Odisee (Brussel) en docent sociologie aan AP Hogeschool (Antwerpen). Hij schreef columns voor Apache en publiceert ongeregeld opiniestukken en gastbijdragen bij uiteenlopende media.

Word lid

Lees direct verder en steun onafhankelijke onderzoeksjournalistiek. Nu nog aan 6,66 euro per maand.


Ja, ik word lid