Saksen vreest neonazipartij

0

Reinhardtsdorf-Schöna is een rustige gemeente in de Duitse deelstaat Saksen, vlakbij de grens met Tsjechië. Het dorp, dat 73 vakantiewoningen voor 1500 inwoners telt, bevindt zich aan de Elbe in de mooie streek ‘Sächsische Schweiz’ (‘Saksisch Zwitserland’).

Thomas Sattelberg en Olaf Rose (r) onder een NPD-affiche

Thomas Sattelberg en Olaf Rose (r) onder een NPD-affiche (Foto Lukas Vanacker)

Toch verwierf deze groene idylle geen roem dankzij die toeristische troeven. Reinhardtsdorf-Schöna staat namelijk bekend als bolwerk van de Nationaldemokratische Partei Deutschlands (NPD). Bij de vorige deelstaatverkiezingen in 2009 haalde de extreemrechtse partij hier 19,4 procent van de stemmen. In mei klokte de NPD bij de gemeentelijke verkiezingen in ‘het bruine dorp’ af op 20,5 procent, het beste partijresultaat in heel Saksen. Op 31 augustus kiest Saksen een nieuw deelstaatparlement.

Demokratie anstiften

Detlef Otte staat in korte broek voor zijn carrosserie aan de hoofdweg van Schöna. Hij wijst op het wegdek voor de deur. “In andere streken in Oost-Duitsland is de voorbije jaren veel geld geïnvesteerd. Maar deze straat is sinds de val van de Muur nog niet vervangen”, zucht Otte. Over zijn politieke voorkeur is de veertiger verrassend open: hij heeft ‘een zekere sympathie’ voor de NPD en ‘overweegt’ voor die partij te stemmen. Hij kent dan ook het lokale NPD-personeel. Goede, sympathieke politici, verzekert de garagehouder. In Schöna doet de NPD gewoon aan lokale politiek. “In dit dorp wonen geen nazi’s”, weet Otte. “U zal hier geen fakkels, leren laarzen of stalen helmen vinden. Hier heerst ook geen agressieve sfeer. Maar tegenwoordig is het al nazistisch om trots te zijn op Duitsland. Dat vind ik niet goed.”

Ook Michael Wacker is niet helemaal gelukkig. Veertien jaar geleden verhuisde hij van Dresden naar een grote boerderij in Schöna. “Bij de verkiezingen in 2004 haalde de NPD hier plots bijna 25 procent van de stemmen”, herinnert de gepensioneerde ambtenaar zich. “Alle kranten berichtten over ons dorp. Dat konden we niet laten gebeuren. Wij wilden tonen dat hier ook andere mensen wonen.” Daarom richtte Wacker met een aantal dorpsbewoners het initiatief ‘Demokratie anstiften’ (‘democratie opstoken’) op, een comité tegen extreemrechts. De groep organiseerde acties en voordrachten over de NPD. Maar sinds enige tijd ligt het comité stil. “Ondanks onze initiatieven bleek dat de NPD altijd kan rekenen op een kernelectoraat van 10 à 12 procent”, zucht Wacker. “We staan een beetje machteloos.”

“U zult hier geen fakkels, leren laarzen of stalen helmen aantreffen”

Nochtans lijkt Schöna een aangenaam dorp. “Ik woon waar andere mensen op vakantie gaan”, grijnst Wacker. “Zogezegd zorgen buitenlanders voor problemen en banenverlies. Maar hier zijn geen buitenlanders. Of toch: één inwoner is getrouwd met een Poolse vrouw”, grinnikt hij. “Dit dorp bestaat uit familieklieken. Mensen zijn samen opgegroeid, hangen aan elkaar, en stemmen allemaal voor de NPD.” Centrale NPD-figuur in de gemeente is loodgieter Michael Jacobi, een vakman met een goede reputatie. “Ook in mijn huis heeft hij de verwarming geïnstalleerd”, vertelt Michael Wacker. “Maar in 2004 outte hij zich als NPD’er. Sindsdien komt hij hier niet meer over de vloer.”

White and proud

In Pirna, de hoofdstad van de Sächsische Schweiz, hangt de Elbekade vol NPD-affiches. De partij opereert vanuit ‘Haus Montag’, een bungalow die een Noorse neonazi de partij sinds vorig jaar ter beschikking stelt. Op de oprit ligt een witte T-shirt met het opschrift ‘White and proud’ te drogen. Binnen in de kale ruimte is net een bescheiden verjaardagsfeest aan de gang. De ramen van het huis zijn volledig dichtgemaakt omdat ze anders toch zouden ingegooid worden.

Hoewel de NPD in de verkiezingscampagne ook dagdagelijkse zorgen als het artsentekort, armoede in ouderdom en zelfs dierenbescherming in Saksen aankaart, leveren buitenlanders toch de belangrijkste punten in het partijprogramma. Zo wil de NPD ‘immigratie van armoede’, massaal asielmisbruik en islamisering tegenhouden. De oplossing: een ‘anti-immigratiebeschermingsscherm’ over Saksen spannen.

Dr. Olaf Rose: “In Duitsland heeft de islam zich intussen vastgeworteld, maar Duitsland moet Duitsland blijven”

Dr. Olaf Rose werkt voor de NPD-fractie in het deelstaatparlement. Rose is een beleefde man in geruit hemd, historicus van opleiding en voormalig reisleider. Maar wanneer het thema migratie ter sprake komt, kan de rustige Rose zich moeilijk inhouden. Dan vertelt hij anekdotes over drugs dealende Algerijnen in Venlo of over zijn bezoek aan Brussel, waar hij ‘onbegrijpelijk veel Marokkanen en negers’ aantrof. “In Brussel zal binnen 30 jaar geen Vlaamse of Waalse cultuur meer bestaan, maar voornamelijk nog de islam”, stelt Rose. “Ook in Duitsland heeft de islam zich intussen vastgeworteld. Maar Duitsland moet Duitsland blijven.”

Gewenste gasten

“Wij reizen ook soms naar het westen”, voegt NPD-collega Thomas Sattelberg, een jonge vader met roste pornosnor, toe. “Ik wil niet dat de situatie hier zo erg wordt als in München. We moeten preventieve maatregelen nemen.” Maar een dorp als Reinhardtsdorf-Schöna leeft toch van toerisme, dus van buitenlanders? “Een gast betaalt”, legt Rose uit. “Er is een verschil tussen gasten die gewenst zijn en mensen die hier met de boot naartoe komen en willen blijven. Een Russisch spreekwoord zegt: ‘Ongenode gasten zijn erger dan Tataren’. Kent u de reputatie van de Tataren?”

Neonazi’s zijn Rose en Sattelberg naar eigen zeggen niet. Hun partij noemt zich ‘nationaaldemocratisch’. “Wij hebben een positieve houding tegenover patriottisme, cultuur en geschiedenis”, legt Rose uit. “Ons programma bevat sociale en conservatieve elementen. De NPD is een vergaarbak voor allerlei strekkingen, ook voor nationaalliberalen en conservatieven bijvoorbeeld. Nationaalsocialisten vormen een absolute minderheid. Wij willen heus geen Derde Rijk oprichten, dat is voorbij.”

Michael Nattke: “NPD’ers verpakken hun verwijzingen naar het nationaalsocialisme altijd in een mooi verhaaltje”

Dat betwijfelt NPD-expert Michael Nattke. “Thomas Sattelberg is een zuivere neonazi”, stelt Nattke, die werkt voor het ‘Kulturbüro Sachsen’, een vzw die opkomt tegen extreemrechtse organisaties in de regio. “Sattelberg was een van de woordvoerders van de ‘Skinheads Sächsische Schweiz’ (SSS), een militante groep neonazi’s die geweld tegen buitenlanders propageerde en in de Sächsische Schweiz een ‘nationaal bevrijde zone’ wilde oprichten. In 2001 werd de SSS door het Saksische Ministerie van Binnenlandse Zaken verboden. Een paar jaar later werd Sattelberg veroordeeld tot een gevangenisstraf van acht maanden wegens het voortzetten van een verboden criminele organisatie.”

Bruinste dorp

Michael Nattke is ervaringsdeskundige. Enkele jaren geleden getuigde hij tegenover Der Spiegel over zijn tienerjaren in het neonazimilieu. “De doelen van militante neonazi’s zijn dezelfde als die van de NPD, alleen de middelen verschillen”, stelt Nattke. “Neonazi’s lopen rond in combats en bomberjack, en prediken revolutie en geweld. NPD’ers verpakken hun verwijzingen naar het nationaalsocialisme altijd in een mooi verhaaltje. ‘Het nazisme was vreselijk, maar er waren ook goede zaken’, zeggen ze bijvoorbeeld”, aldus Nattke. “Olaf Rose draaide de film ‘Geheimakte Hess’, een documentaire vol samenzweringstheorieën, waarin Rudolf Hess als vredespiloot wordt verheerlijkt. In de realiteit was Hess de plaatsvervanger van Hitler en ondertekende hij de rassenwetten van Nürnberg. Als Olaf Rose geen neonazi is, waarom doet hij dan zoiets?”, vraagt Nattke zich af.

Uit onderzoek blijkt dat in Saksen opvallend veel mensen racistische standpunten vertolken. Dat deel van de bevolking weet de NPD te mobiliseren. Toch heeft de NPD schrik voor de nieuwe protestpartij in Duitsland, de Alternative für Deutschland (AfD). Bij de gemeentelijke verkiezingen in mei scoorde de anti-euro-partij zonder noemenswaardige kiescampagne 5,4 procent in de Sächsische Schweiz, meer dan de NPD (4,6 procent). Michael Nattke blijft voorzichtig. “Op plaatsen waar de NPD sterk stond, bleef de NPD goed scoren maar won ook de AfD veel stemmen. De AfD bereikt dus nog een ander kiespubliek dan de NPD.” Benieuwd of Reinhardtsdorf-Schöna zondag opnieuw de pers haalt als bruinste dorp van het land.

De deelstaat Saksen

–    Aantal inwoners: 4 miljoen
–    Hoofdstad: Dresden
–    Grenst aan Polen en Tsjechië
–    Verkiezingen op zondag 31 augustus 2014
–    Minister-president: Stanislaw Tillich (CDU), sinds 2008. Wil zichzelf opvolgen.
–    Regeringscoalitie: christendemocraten (CDU) en liberalen (FDP)

Auteur: Lukas Vanacker

Lukas Vanacker (1985) studeerde rechten in Gent en Oost-Europakunde in Berlijn. Vandaag pendelt hij tussen Brussel en Berlijn. Schrijven doet hij liefst over Duitsland, onder meer voor Knack, De Tijd en apache.be. Volg Lukas op Twitter via @LukasVanacker.

Word nu lid van Apache en geniet van deze voordelen:

  • Toegang tot alle ruim 4.000 artikels
  • Deel de artikels gratis met je vrienden
  • Toegang tot alle dossiers en het volledige archief
  • Treed in discussie met journalisten en andere lezers
  • Korting op events en andere journalistieke producten, zoals e-books