Help, ons kapitaal dreigt te vluchten

19

Het opiniestuk dat Warren Buffett enkele weken geleden in The New York Times publiceerde, zindert nog steeds na. De schat wil meer belastingen betalen. Enkele Franse grootverdieners traden hem ondertussen bij, net als de Italiaan Luca di Montezemolo van het automerk Ferrari. Ook Etienne Davignon ondernam een schuchtere poging om hetzelfde te doen. Wat een verrassing.

Etienne Davignon wil wel wat extra belastingen betalen. Eventjes toch. (Foto Jan Van de Vel - Reporters)

Etienne Davignon wil wel wat extra belastingen betalen. Eventjes toch. (Foto Jan Van de Vel - Reporters)

Veel politici schrokken vast toen ze vernamen dat enkele kapitaalkrachtige medeburgers meer willen bijdragen aan de overheid.  Iedereen vindt het verbazingwekkend wanneer mensen überhaupt op een aardige toon praten over de financiering van het staatsapparaat en niet zeuren over hun loonhandicap, maar van de grootste verdieners verwacht al helemaal niemand vriendelijke woorden. Het zou best kunnen dat sommige politici waren vergeten dat grootverdieners ook mensen zijn.

Kapitaalvlucht

Dat heeft er alles mee te maken hoe zij de afgelopen jaren werden omschreven. In het politieke debat waren mensen die zich in de bovenste inkomenscategorie bevonden, herleid tot de uitkomst van een economische wetmatigheid die als natuurwetenschap werd gepresenteerd. Als de rijken meer worden belast, verplaatsen zij hun vermogens zodat de dienst financiën – mocht die al plannen in die richting hebben – bij controle helemaal niets zou aantreffen om aan welk tarief dan ook te taxeren. Wie meer belastingen wilde innen, liet de procenten maar beter zakken.

Die redenering houdt, uiteraard, steek. Kapitaal is in het spel zonder grenzen dat het leven tegenwoordig is – ik zocht een alternatief voor het platgekookte geglobaliseerde wereld – vluchtig geworden. De overheid is niet meer in staat vermogens of bedrijven die kunnen worden verplaatst adequaat te belasten. Zoals de uitstekende studiedienst van de PvdA (die breekt alleszins meer potten dan die van sp,a) berekende, betalen multinationals amper bijdragen, terwijl arbeid wordt uitgeperst. Als je de banen niet delokaliseert, zijn de lonen van de middenklasse het moeilijkst uit het oog van de fiscus te houden.

Medeburgers die hun ‘kapitaal herschikten’ om minder te moeten bijdragen aan de gemeenschap, werden zelden zelfs maar vermanend toegesproken. Het werd door economen voorspeld, dus het zou flauw zijn om daar een zaak, laat staan een morele kwestie van te maken.

Kostbare weefsel

De dramatische gevolgen die deze evolutie voor de samenleving en haar politieke besluitvorming hebben, zijn moeilijk te ontkennen, maar toch lijkt het erop dat veel mensen daar best mee kunnen leven. Meestal wordt het probleem niet onderkend, en wordt het als een objectieve vaststelling voorgesteld waar beleidsmakers zich naar hebben te schikken. Hooguit een harde werkelijkheid. Als er al kritiek te horen valt, komt die, vaak in uiterst vage bewoordingen, uit de linkse verdomhoek. Het resultaat van een debat dat gedomineerd wordt voor economen. Politieke filosofen zijn enkel in hoofddoeken geïnteresseerd.

Medeburgers die hun ‘kapitaal herschikten’ om minder te moeten bijdragen aan de gemeenschap, werden zelden zelfs maar vermanend toegesproken. Het werd door economen voorspeld, dus het zou flauw zijn om daar een zaak, laat staan een morele kwestie van te maken. De neutraliteit waarmee over zulke manoeuvres werd gesproken is merkwaardig aangezien de zielloze bovenlaag die zo kon ontstaan het kostbare weefsels diepgaand heeft aangevreten. Veel politici weigeren de discussie waarderend te voeren (in andere dossiers is soms het meest vulgaire tegendeel waar), en nemen er enkel akte van dat individualisme is overgebleven als enige geloofsbelijdenis die indruk maakt.

Moreel besef

Mensen als Buffett maken duidelijk dat een moreel besef nog steeds bestaat, maar ook het debat dat hij opende valt schraal uit. Rijken moeten meer betalen om een steeds luider morrende volksmassa, die niet begrijpt waarom enkel zij moeten inleveren, te sussen. Zo werkt het niet. Een belastingsstelsel mag niet gebaseerd zijn op sentimenten (of de angst voor rellen), of enkel een al dan niet exacte economische theorie weerspiegelen, maar moet duidelijk maken wat een samenleving rechtvaardig vindt. Veel politici geven de indruk dat niet meer te weten. De wereldmarkt heeft hun rechtvaardigheidsgevoel verdrongen.

Auteur: Peter Casteels

Peter Casteels (1989) studeerde politieke wetenschappen aan de Universiteit Gent. Op Twitter spreekt u hem best aan met @pcasteels en mailen kan naar peter.casteels@apache.be.

Word lid

Word jij lid van Apache? Lees direct verder en steun onafhankelijke onderzoeksjournalistiek. Nu al vanaf 6,25 euro per maand.


Ja, ik word lid