De vierde macht van Wikileaks

26

Een goede maand na ‘het 9/11 van de Belgische kerk’ beleven we volgens nogal wat media vandaag ‘het 9/11 van de Amerikaanse diplomatie’. Maar misschien beleven we met het lekken van 250.000 documenten uit de Amerikaanse diplomatie via Wikileaks nog wel een ander 9/11: dat van de reguliere media als vierde macht.

Door Tom Cochez

Julian Assange zette, met een miniem budget, de Amerikaanse diplomatie én de reguliere media in hun hemd. (Foto Tom Adams)

De publicaties via Wikileaks zijn bijzonder ingrijpend. Een enkeling niet te na gesproken, lijkt intussen zowat iedereen overtuigd van de grote impact die Wikileaks heeft op de wereldpolitiek.

Dit jaar bracht de klokkenluiderwebsite met de regelmaat van de klok materiaal naar buiten waar menig onderzoeksjournalist een paar vingers voor over zou hebben gehad. Na de choquerende beelden van een genadeloze helikopteraanval op Bagdad en de ontluisterdende documenten over de oorlog in Afghanistan, staat deze keer de Amerikaanse diplomatie in haar hemd. Maar veel belangrijker dan de koosnaampjes die het Witte Huis bezigt voor Berlusconi en Sarkozy is het harde nieuws dat via Wikileaks over Noord-Korea, Iran en Saoudi-Arabië werd verspreid. Belangrijker en relevanter wereldnieuws dat ‘onthuld’ werd in de klassieke onderzoeksjournalistieke betekenis van het woord, was er dit jaar niet.

Kanttekeningen

Kranten maken kanttekeningen bij de aanpak van Wikileaks. Zo wordt er gewezen op tekorten. Het eenzijdig lekken van Amerikaanse gegevens bijvoorbeeld. Wikileaks onthult bij uitstek Amerikaanse informatie en dat is in zeker zin ‘niet eerlijk’. Bovendien zou Wikileaks zeer sterk steunen op één belangrijke bron. Er gaan ook stemmen op om Wikileaks te controleren. Terecht, al legt de website, veel meer dan dat de reguliere media dat vandaag doen, wel al haar ruw bronnenmateriaal op tafel. Duidelijker kan haast niet.

Het zijn argumenten en bedenkingen die hout snijden, maar tegelijk doen ze geen afbreuk aan de vaststelling dat Wikileaks er in geslaagd is om op korte tijd en op zeer spectaculaire wijze de rol van vierde macht op zich te nemen.

Het lijkt er sterk op dat Wikileaks op 28 november 2010 de vierde macht is geworden

Bijgevolg staat, naast de Amerikaanse diplomatie, ook de reguliere media in zijn hemd, op zijn minst wat betreft het uitvoeren van haar meest essentiële taak als vierde macht. Misschien een beetje kort door de bocht, maar toch: het lijkt er sterk op dat Wikileaks op 28 november 2010 de vierde macht is geworden. Dat wordt haast pijnlijk geïllustreerd door de manier waarop de website kwaliteitskranten zoals Le Monde, El País en The Guardian wellicht onbewust degradeert tot drager van haar eigen boodschap, tot instrument om informatie van Wikileaks te verspreiden. Die kranten brengen geen eigen onderzoek maar materiaal afkomstig van Wikileaks.

Waakhond

Meer nog dan de slagkracht van Wikileaks verbaast de manier waarop de website erin geslaagd is om de rol van waakhond en vierde macht over te nemen. Dankzij de technische mogelijkheden die internet biedt, maar vooral ook met een miniem budget in een op het eerste gezicht totaal ongelijke strijd tegen mediatycoons met miljarden dollars op de bankrekening die, als ze dat tenminste zouden willen, zelf legers onderzoeksjournalisten op pad zouden kunnen sturen.

Vanzelfsprekend zal en kan Wikileaks de rol van vierde macht (nog) niet alleen torsen. De website heeft nood aan verdere verbreding en aan internationale navolging, maar de kans dat het lukt en Wikileaks de reguliere media steeds verder degradeert tot leverancier van entertainmentproducten is groot.

Kranten, tijdschriften, radio en televisie hebben dat in de allereerste plaats aan zichzelf te danken. De commerciële insteek haalt het steeds nadrukkelijker op de originele opdracht van de media als vierde macht. Het gigantische gat dat mediabonzen op die manier zelf hebben gelaten, is het gat waar Wikileaks met succes is ingedoken. Het is een duik die de toekomst en de functie van de reguliere media dramatisch dreigt te herdefiniëren.

Auteur: Tom Cochez

Licentiaat criminologie. Werkte van 1997 tot 2008 voor De Morgen. Hij volgde er vooral gezondheidszorg, sociale zaken en milieu en verdiepte zich in de politieke partijen Vlaams Belang en Groen. In 2008 koos hij ervoor om opnieuw op freelance basis te werken onder meer ook voor Knack en Humo. Een jaar later stond hij mee aan de wieg van De Werktitel, het latere Apache.be. Vandaag werkt hij als redacteur en coördinator.

Auteursarchief

Word nu lid van Apache en geniet van deze voordelen:

  • Je krijgt toegang tot alle artikels
  • Je kan je vrienden plezieren door gratis artikels met hen te delen
  • Je hebt toegang tot alle dossiers en artikels uit het rijke archief van Apache
  • Je kan onder artikels in discussie gaan met onze journalisten en andere lezers
  • Je krijgt korting op evenementen en extra producten (bv. e-books)
  • Je zorgt ervoor dat Apache verder uitbreidt