De provincialistische angst voor regionalisme
Nationalisme is foei. Dus is regionalisme ook foei? Filosoof Willem-Frederik Vander Poorten betwist dat. ‘De pijnlijke fout die men vaak maakt in artistieke en veinzend intellectuele kringen is dat men uit liefde voor het politiek correcte denken de lijn van angst koppig doortrekt tot alles wat naar regionalisering ruikt’, zegt Vander Poorten in een opiniestuk voor Apache.
Door Willem-Frederik Vander Poorten
Willem-Frederik Vander Poorten: 'Regionalisme is de sleutel tot de heterogeniteit die noodzakelijk is voor de dynamiek van een gemeenschap.'
In tijden van ecologische rampen, afschuwelijke Noord-Zuid-verhoudingen, een groeiende vierde wereld en het confederalisme is het meer dan ooit nodig even afstand van het plaatje te nemen. Tijdens dat langzaam achteruit stappen is het gemakkelijker te aanschouwen welke vooronderstellingen tot onze huidige politiek-maatschappelijke oordelen over regionalisme leidden.
Verbeelding
Nationalisme betekende in de negentiende eeuw vaak het grote homogenisatieproces waaraan de onderdanen van de natiestaat onderhevig waren. Dat lukte aardig in landen als Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk – België is hierin historisch gegroeid als het lelijke eendje en dat verklaart misschien waarom veel Belgen zo van België houden.
Vaak hoort men de titel van Benedict Andersons boek Imagined communities geciteerd worden als kritiek op het nationalisme, en men voegt er dan aan toe dat zoiets leidt tot kleine geesten en navelstaarderij.
Gemeenschappen zijn ingebeeld. En dan?
Is verbeelding dan geen wezenlijke eigenschap van de mens?
Monddood
De angst voor het nationalisme – dat homogenisering en navelstaarderij inhoudt – is mijns inziens meer dan terecht. De pijnlijke fout die men echter vaak maakt in sommige artistieke en veinzend intellectuele kringen is dat men uit liefde voor het politiek correcte denken die lijn van angst koppig doortrekt tot alles wat naar regionalisering ruikt.
Regionalisme – als politieke organisatie op kleinere schaal – is immers de sleutel tot de heterogeniteit die noodzakelijk is voor de dynamiek van een gemeenschap. Het biedt, veel meer dan de klassieke natiestaat, de mogelijkheid tot een nooit eindigende en noodzakelijke strijd tussen de private en de publieke sfeer (zie Jacques Rancière). Diezelfde te grote natiestaat is overigens vooral doeltreffend in het monddood maken van de intermenselijke verschillen – de eis van homogeniteit!
Halsstarrig
Door de druk van het correcte denken is men ondanks alle vooruitgangen vergeten de oude concepten af te werpen
Het moet de nooit eindige dynamiek tussen de verschillende stemmen zijn die bottom-up bepaalt wat de betekenis is van de gemeenschap. Zonder die dynamiek belanden we inderdaad opnieuw in Duitsland 1932, een betekenisloze natiestaat. Zou het Romeinse Rijk overigens nog bestaan?
Elke gemeenschap is een mengelmoes van stemmen en multicultureel uit zichzelf – maar elke mélange is wel uniek, zegt Jean-Luc Nancy. Net daarom is het de verkeerde kant aan het uitgaan als men 1. politiek ziet als management en 2. halsstarrig wil blijven vasthouden aan negentiende-eeuwe natiestaten. Het zal pas echt boeiend worden wanneer men zich begint af te vragen wat nu echt goede schaalgroottes zijn om politiek op te organiseren.
Dictatuur
Valt het broeikaseffect enerzijds aan te pakken op het Europese niveau en moet men anderzijds specifiek sociale problemen benaderen met een internationaal en kleurloos compromis? Denis de Rougemont zei het me reeds voor: “L’EtatNation est tour à tour trop petit ou trop grand pour saisir les problèmes de notre temps.”
Door de te sloganeske discussiecultuur en de druk van het correcte denken is men ondanks alle vooruitgangen vergeten de oude concepten af te werpen. Hierdoor hanteert men voor huidige thema’s en problemen middelen en concepten die reeds van tientallen decennia geleden dateren.
Hierbij hoop ik oprecht dat de discussie ooit publiekelijk losbarst en dat de regering niet meer voor zichzelf regeert maar wel op maat is gemaakt van de mensen. Afsluitend moet ik hierbij even denken aan de EU, die net een interne strategische oorlog achter de rug heeft over het al dan niet steunen van het noodlijdende Griekenland. Die interne strijd toont de dictatuur van de sterkste aan, namelijk Duitsland, dat de hele EU in zijn keurslijf wil duwen.
Interessante kijk is dat! Regionalisme als de rationele tegenhanger van nationalisme, daar kan ik me in vinden. Het laatste ligt echter in de aard van het beestje en dus altijd op de loer.
De aanval op Duitsland in de laatste regel komt me wat vreemd voor.
Ik zou ook graag meer willen horen over waarom het verkeerd is om politiek te zien als management. Is ‘think global, act local’ geen managementmantra?
Een veinzend intellectueel hier;
U zegt dat gemeenschappen ingebeeld zijn, ik merk op dat je dit niet weerlegd, maar eerder pleit om dit te aanvaarden als iets goeds.
Is onze toekomst dan in deze ingebeelde ‘cocon’ te leven?
En ons leven zo te organiseren dat anderen zich moeten aanpassen naar die ingebeelde gemeenschap als ze hier met ons willen leven?
U haalt ook uit naar de recente politieke beslissing van de EU om Griekenland te verplichten orde op zaken te stellen mbt. hun begroting.
Het verast me dat u het voorstelt alsof Duitsland dictatoriaal zin wil heeft opgelegd aan de rest van de EU.
Men heeft in de schoot van EU een democratische beslissing genomen, waarvan ik de indruk heb dat ze breed gedragen wordt. In veel bronnen, over de verschillen EU staten heen, is veel steun voor de genomen beslissing.
Voorstellen dat ‘Duitsland dictatoriaal zijn wil heeft opgelegd’, is eigenlijk een complex democratisch proces voorstellen als een eenvoudige ‘clash’ tussen naties.
Zo kom je inderdaad snel tot terugtrekken in de veilige cocon.
@ Joris de Brucker: waarom ik denk dat politiek als management verkeerd is, is het hele punt dat ik heb proberen maken. Volgens mij zorgt een dergelijk politiek management voor een standaardisering van de bourgeois-norm. Het hangt er natuurlijk van af hoe je de term ‘management’ invult en ik sta zeker open voor discussie. Overigens kan ik uw mantra best pruimen.
Om het kort en dus ongenuanceerd te stellen, de Ander wordt in het management (zoals ik het heb begrepen) beschouwd als categorie waardoor men de Ander niet meer benaderd als persoon/individu. Ik vrees dat dit leidt tot toestanden zoals we ze hebben gezien in de Parijse voorsteden – maar weet dat dit voor nuance vatbaar is.
@ Nick De Roeck: ik begrijp niet waarom u gemeenschappen aan de term ‘cocon’ gelijkstelt. Blijkbaar bent u een man zonder gemeenschap. Wat is dan het perspectief van waaruit u praat? Is dat de leegte?
Ivm het aanpassen aan de gemeenschap: misschien was ik hierin niet duidelijk, waarvoor mijn excuses. Ik geloof niet in een standaard en net daarom sprak ik over de dynamische gemeenschap. Ik hoopte te hebben verduidelijkt dat de gemeenschap een steeds veranderende mélange is.
Verder geef ik toe dat ik Duitsland-Griekenland ongenuanceerd achterlaat. Maar u betwist dat A. Merkel veel in de pap te brokken heeft omdat Duitsland een economische gigamacht is?
Dat links nu nog altijd moet ontdekken dat gemeenschap belangrijk is als kleefmiddel voor samenleven is toch verbijsterend.
Zeker als het marxisten betreft want zij geloven in klasse als vervangmiddel voor volk?
Dus in een andere vorm van homogeniteit,maar toch nog altijd homogene groepen dus.
Dat sociale solidariteit behoefte heeft (zelf hoogst noodzakelijk is) aan een zo groot mogelijke vorm van homogeniteit binnen een bevolking ( Volk) om deze solidariteit in stand te houden is daar een logische gevolgtrekking van.
Ik merk dat de discussie langzaam loskomt.
Het werd tijd.
Alleen blijft er nog een klein probleem.
Het zal velen verplichten om radicaal ander oplossingen te gaan ondersteunen die uit deze vaststellingen voortkomen.
Dat wordt nog slikken.
Oh ja, ook ik zag de fout in mijn reactie: benaderd = benadert. Ik zag mijn toetsenbord niet goed
@Hermy Eddy: u negeert meer dan honderd jaar geschiedenis van de arbeidersbeweging; je kan ‘links’ van veel beschuldigen, maar niet dat ze geen oog heeft voor ‘de gemeenschap’.
@Willem-Frederik Vander Poorten:
U definieert regionalisme als ‘politieke organisatie op kleinere schaal’.
Er is een politieke structuur die hieraan voldoet: het gemeentelike/stedelijke niveau. Bestaat ook reeds eeuwen. Is dit niveau dan te klein?
Is ‘kleiner’ überhaupt iets dat op geografie slaat? Of op aantal mensen? Of is het iets figuurlijk?
Mij lijkt regionalisme soms niet meer dan een streven naar een politieke structuur die ons zou ontslaan van de ‘burden’ om democratisch te moeten samenwerken met anderen.
Met de inherente paradox dat wanneer je dit regionalisme uiteindelijk realiseert, de dezelfde ‘sub’ regionalisme dynamiek weer van voren af aan kan starten.
er is een groot verschil tussen ver-beelding en in-beelding.
regionalisme, nationalisme: beide op een verschillend niveau uitingen van provincialisme.
er is echter wel een verschil – al wordt de grens (bewust?) vaag gehouden – tussen nationaal gevoel (het zich voelen behoren tot een zeker vorm van gemeenschap, i.c. natie) en nationalisme. dat laatste gaat meestal uit van een zekere superioriteit en tracht alle individuen die zekere vergelijkbare eigenschappen vertonen (taal, huidskleur, geboorteplaats, afkomst) te rangschikken in hun eigen categorie, ook tegen hun wil in. en dat is nu net de basis van fascisme en nationaal-socialisme: het denken in groepen, en het willens nillens vereenzelvigen van individuen met een groep, inclusief eigenschappen (“alle marokkanen zijn dieven”, “duitsers zijn militaristisch”, enz.)
overigens: “veinzend intellectueel” is voor mij onder te brengen in de groep met “linkse kerk” en “politiek correct denken”: ik krijg er de kriebels van
Het is inderdaad zo dat we verschillende dingen op verschillende schaal moeten oplossen, subsidiariteit of was dat niet de naam?
Maar regionalisme verwarren met een naïef anarchisme doet beiden teveel eer aan – uiteindelijk is de vraag van de regionalisten precies om verregaand te homogenizeren. Anarchisme is precies daarom naïef: omdat het uiteindelijk altijd ontaardt in een dorpsmentaliteit waar iedereen iedereen kontroleert op ‘korrekt’ gedrag.
@dwars bekeken: inderdaad
Ik heb lang vertoefd binnen de linkse kerk van veinzend intellectuelen en politiek correcten en voel me sinds kort helemaal bevrijd. Men leeft daar met heel wat dogma’s en de afkeer van wat Willem-Frederik hier regionalisme noemt moet zowat het grootste dogma zijn. Dit brokkelt gelukkig stilaan af, al moet je de verstikkende club helaas nog steeds de rug toekeren als je niet houdt van pek en veren. Linkse club, vaarwel, het gaat je goed. Ik adem en denk gelukkig weer vrij.
Het is inderdaad zo dat het ene management het andere niet is. Corporate governance heeft tenslotte toch als doel om zowel individuën als de gemeenschap een plaats te geven in het bedrijfsdenken, en – als het goed gaat – een ethische bedrijfsvoering na te streven.
Maar in hoeverre kan de politiek, hoe lokaal ook, rekening houden met het individu? Kan een goed bestuur zonder enige vorm van standaardisering? Ik ben het met je eens dat daar een enorme grijze zone te verkennen valt, die zich misschien meer leent tot een boek dan tot een artikel. Dat wordt een uiterst interessante discussie, me dunkt.
Manmanman. Dit opiniestuk blinkt uit in vaagheden. De (gezags)argumenten bestaan uit wat namedropping, je moet ze maar op Wikipedia gaan zoeken? En dan nog een wedstrijdje dt-en-tikfouten tussen Nick en de auteur in de commentaren. Pfft.
Wat is regionalisme anders dan nationalisme op kleinere schaal, dan provincialisme?
Als filosoof zou je eens kunnen beginnen met een definitie, een poging tot omschrijving van wat je eronder verstaat? Of is dilettantisme de nieuwe norm? Kwestie van anderen pseudo-intellectualiteit te verwijten?
Het debat moet gaan over efficiëntie en subsidiariteit, en over het democratisch gehalte van de EU.
Europa organiseert zelf Euregio’s langs economische scheidslijnen. In ruil voor subsidies is men maar al te graag bereid om daarin mee te stappen. Dat is me dunkt een stuk concreter dan de vraag of provincialisme al dan niet een goede zaak is.
Overigens, het Romeinse Rijk maakt zich druk over het schenden van het briefgeheim en het diplomatiek statuut van zijn agenten: lijkt me redelijk ‘alive and kicking’. Waarom vraagt u zoiets?
@A.K.: varwel. blij je nooit gekend te hebben
• Als gemeenschappen dan toch ingebeeld zijn, beste auteur, waarom doet u dan zoveel moeite om te pleiten voor regionalisme, de sleutel tot de heterogeniteit die noodzakelijk is voor de dynamiek van een gemeenschap? Beetje onnozel om in te zitten met de dynamiek van iets waarvan u zelf zegt dat het ingebeeld is, niet?
• Voor de auteur is elke intellectueel met wie hij het niet eens is dan maar een “veinzend intellectueel” (de auteur is er trouwens met ‘veinzend’ in geslaagd een tenenkrullend Nederlands equivalent te vinden om niet het Griekse ‘pseudo-’ of het Engelse ‘would-be-’ te moeten gebruiken. Doet me nogal denken aan ‘webstek’, waardoor ik de auteur ook plots in een welbepaalde hoek kan duiden, maar soit), die ‘provincialistisch angstig’ is, ‘pijnlijke fouten’ maakt ‘uit liefde voor het politiek correcte denken’, de ‘lijn van de angst doortrekt’… (In tegenstelling tot de auteur zelf wellicht, die we dan gerust een “echte intellectueel” kunnen noemen, omdat hij… Ja, waarom eigenlijk?)
Wie regionalisering maar niets vindt, krijgt van de auteur een hoop scheldwoorden naar de kop geslingerd. Voor hem is het duidelijk onmogelijk dat een open, vrij denkende, slimme mens er andere denkbeelden kan op nahouden dan die van hemzelf. Wel beste Willem-Frederik Vander Poorten, als u met zo’n ingesteldheid opiniestukjes schrijft (die wat mij betreft door de Apacheredactie wat meer op kwaliteit zouden mogen worden gescreend) durf ik u in alle openheid een pak bekrompener noemen dan degenen die u zo pedant catalogeert als behorend tot artistieke en veinzend intellectuele kringen.
• Voor de rest: what Johan says.
@ Bert Leys: Een van de voornaamste kwaliteiten van een opiniestuk is dat het aanzet tot discussie. De bovenstaande discussie toont aan dat het betreffende opiniestuk die kwaliteit bezit.
Een andere kwaliteit is grammaticale correctheid. Verder zijn er weinig kwaliteiten die ook te objectiveren zijn.
Beste Nick De Roeck
Misschien dat u het over het hoofd ziet.
Maar bij links en bij uitbreiding bij alle mensen die tegen nationalisme en de variant daarvan regionalisme zijn maar die toch beweren dat zij gemeenschap promoten toch even dit.
De gemeenschap die links en links progressieve liberalen ( wat is het verschil ) voorstaan is er een van een gemeenschap die vies is van het cement dat gemeenschappen samenbinden.
De zo groot mogelijke homogeniteit van volk en gemeenschap.
Links en de liberalen willen dit cement vervangen door een ander bindmiddel.
Consumptierecht en consumptiegelijkheid.
Of dat nu gaat over de consumptie van onderwijs,producten of werk maakt in deze niet uit.
Dit moet cultuur,eigenbelang ,herkenning,taal en de economische mogelijkheid om een sociaal systeem zo als het nu nog bestaat vervangen.
Dat dit leidt tot de desintegratie van het sociaal systeem alsmede van de gemeenschap in het algemeen is evident;
Dat nationalisme of regionalisme exclusief zou zij is juist.
Dit is juist de grootste kritiek die links heeft op nationalisme.
Maar als jij zegt dat links de ‘Gemeenschap’ wel vooropsteld moet je toch toegeven dat deze ook exclusief is.
Het sluit alleen de arbeidende klasse en haar voorhoede ( hoe slim en conveniënt van hen ) in.
Het sluit alle anderen uit.
Hier gaat het duidelijk om een discriminerende benadering van het begrip gemeenschap.
Of kan u mij verduidelijken wat het ” Cordon Sanitair ” anders moet voorstellen.
Let op,ik ben geen tegenstander van een “Cordon” an sich.
Het geeft ons het moreel recht hetzelfde met anderen te doen.
Maar als mensen zoals jullie dit uitsluitingmechanisme legitiem vinden.
Kan u mij dan eens uitleggen waarom mensen zoal wij ” De Nationalisten ” dan niet anderen groepen zouden mogen uitsluiten.
Of is een dubbele moraal aanhouden eigen aan linkse intellectuelen die vrij zijn van tikfouten schrijven maar wel lijden aan een ernstige vorm van fout redeneren.
@Tim: Proficiat! U heeft net het geheim van Benno Barnard uit de doeken gedaan: zelfs onzin is zinvol – als ‘t maar korrekt gespeld is ;-(
@ Tim F. Van der Mensbrugghe: nog een te objectiveren kwaliteit: ‘niet te lang’. Ook in dat opzicht een prima stukje.
Ping: Media: De rovers van Apache « Meer van Peer
De theorie over nationalisme wordt hier inderdaad niet kort, bondig en duidelijk uit de doeken gedaan, maar aangezien we allemaal achter onze pc zitten kunnen we dat snel oplossen, niet?
Wat me het meest interesseerde is de bovenstaande discussie, meer bepaald “waarom naar regionalisme overstappen als iedere gemeenschap dan toch ingebeeld is?” Hieronder als volgt behandeld: (1) het ingebeelde aspect, (2) de noodzakelijkheid van de gemeenschap, (3) waarom regionalisme?
(1) In hoeverre kunnen we ingebeeld ingebeeld noemen? In de negentiende eeuw zorgde een golf van nationalisme voor het ontstaan van nieuwe staten. In welke zin spreken we dan nog van – pakweg – de ingebeelde Duitse gemeenschap of een feitelijke Duitse gemeenschap met instellingen en instituties? Laat de impact van een zogenaamd ingebeeld gemeenschapsgevoel hier maar zelf uit spreken.
(2) Ten tweede is het noodzakelijk dat we een sociale bedding, een achtergrond hebben, een gemeenschap vanwaaruit we handelen. Iedereen die hier reageerde identificeert zich ergens wel met een bepaalde sociale groep, zijn dat nu Belgen, Vlamingen, Europeanen of socialisten en goths.
(3) Om ergens terug te komen op (1), in de negentiende eeuw zorgde het idee van nationalisme dus voor een grondige verandering van Europa, met de daar bijhorende structuren. Ondertussen is de maatschappij zelf al weer grondig veranderd en verandert ze nog steeds. Tegenwoordig is voor sommigen/velen regionalisme een antwoord op de actuele problemen. Voor anderen is dat dan weer internationalisme (Europese Unie). Of beide… ‘t Is in ieder geval een discussie die nog niet ten einde is en om er wat aan bij te dragen: “Tjah, in welke zin is regionalisme dan anders dan nationalisme?”