‘Burgerjournalistiek is van groot belang, zeker in onze regio. Het kan bijdragen tot een afname van het aantal schendingen van de rechten van de mens’, vertelt Yoav Gross, een Israëlische documentairemaker, tijdens het inter-dialogue seminar van Eye on Palestine, een week vol films en activiteiten omtrent Palestina.

Door Ken Lambeets

Gross is directeur van het videodepartement van B’Tselem, een Israëlische niet-gouvernementele organisatie die tijdens de eerste intifada in 1989 werd opgericht en systematisch informatie verleent over de schending van mensenrechten in Palestina. “We hebben meer dan 130 rapporten opgesteld waaruit blijkt dat Israël een eigen invulling aan het concept ‘veiligheid’ geeft.”

Schokgolf

Enkele jaren geleden begon B’Tselem met het Shooting Back-programma. “Aan ruim tweehonderd Palestijnse gezinnen die dagelijks de pesterijen en onverdraagzaamheid van de Israëlische kolonisten en het Israëlische leger moeten ondergaan, hebben we videocamera’s uitgedeeld. We vroegen hen om filmpjes van hun leefwereld te maken”, vertelt Gross. “Het videomateriaal van de slachtoffers gebruiken we als getuigenis. Met succes: veel van onze filmpjes worden overgenomen door CNN, NBC, NBC, Al Jazeera en andere nieuwskanalen. De beelden zijn uniek en spreken voor zich.”

Gross toont ons een van de eerste filmpjes. Het speelt zich af in Hebron, de enige Palestijnse stad waar Joodse kolonisten in het stadscentrum wonen. Een bewoonster van de Joodse nederzetting scheldt een Palestijnse vrouw uit voor het vuil van de straat en vervloekt haar. Een Israëlische soldaat kijkt toe, maar komt niet tussenbeide. De scène werd gefilmd door de zestienjarige zus van het slachtoffer van de pesterijen.

Een van de eerste filmpjes uit het project zorgde al meteen voor een schokgolf in Israël

Hoewel het in de film bij verbaal geweld blijft en iedereen zich aan de wet houdt, veroorzaakte de clip een schokgolf in Israël – hij werd op alle Israëlische televisiezenders uitgezonden. “De Israëlische bevolking schaamde zich voor het hypocriete gedrag van de bezetters en het leger. Sindsdien is er een nationaal debat ontstaan over de nederzettingen”, vertelt Gross. “Deze video toonde beelden die andere documentaires niet konden brengen. De Israëlische regering kon plots niet meer ontkennen dat er mensenrechten worden geschonden in de bezette gebieden.”

Controversiële beelden

“De meeste Palestijnen hebben nog nooit een camera in hun handen gehad. We proberen hen de basisbeginselen van het filmen bij te brengen. Aan de grootste enthousiastelingen geven we extra workshops”, zegt Gross. Opmerkelijk: de meeste camera’s van B’Tselem worden bediend door vrouwen. “Palestijnse vrouwen zijn meestal thuis, ze zijn op zoek naar een manier van expressie. De camera helpt hen daarbij.”

B’Tselem overhandigt steeds de hele cassette aan andere media. Zo garandeert de organisatie dat ze geen beelden manipuleert. “We knippen niet in de tapes”, zegt Gross. Dat wil evenwel niet zeggen dat de traditionele media het spel zuiver spelen. “Vaak gebruiken ze enkel de meest controversiële beelden. Ze negeren de context en brengen niet de nodige nuance. Die prijs moeten we betalen.”

Gross toont een tweede filmpje, waarin een Israëlische soldaat een Palestijnse protestant in de voet schiet. “Een veertienjarig Palestijns meisje filmde het incident met een van onze camera’s. Hoewel de beelden volgens het Israëlische leger werden gemanipuleerd, werden de soldaat en zijn officier gearresteerd. Voor ons is dat heel belangrijk.”

Beelden gemaakt door een 14-jarig meisje gingen de wereld rond.

Hedendaagse demonstratie

B’Tselem kan haar burgerjournalisten geen veiligheid garanderen. Zo werden de vader en de broer van het veertienjarige meisje door de Israëlische politie opgepakt. Omdat andere media het schandaal volgden, werden ze kort daarna vrijgelaten.

“Het blijft evenwel een vuil spel. We geven zo vaak mogelijk de identiteit van de filmers vrij. De meeste Palestijnen hebben daar geen enkel probleem mee: ze zijn zelfs erg trots als ze op televisie komen”, verklaart Gross. “Bovendien is het bij ons niet verboden om de politie of het leger te filmen. Israëlische cameramannen worden door de Israëlische ordediensten evenwel toleranter behandeld dan hun Palestijnse collega’s. Het gebeurt dat onze camera’s worden vernield of dat een cameraman wordt gearresteerd.”

“Momenteel hebben we ook een project in de Gazastrook lopen”, besluit Gross. “We hebben er nu vijftien videobloggers. Aan de bewoners hebben we gevraagd om via de camera iets te vertellen over hun eigen leven. Dit is een manier van hedendaagse demonstratie. Ook met deze filmpjes kunnen we heel wat druk zetten op de Israëlische regering.”

Symbool van de bezetting

Na Gross neemt de Palestijn Haytham Al Khateeb het woord. Hij is lid van het volkscomité van het Palestijnse dorp Bil’in. Om de nabijgelegen Joodse nederzetting Midi’in Illit te beschermen, worden de bewoners van Bil’in al tweeënhalf jaar lang van hun landbouwgronden afgesneden door een hek dat streng bewaakt wordt door Israëlische soldaten. Vorige maand begon men met de verlegging van het hek – het Israëlische Hooggerechtshof oordeelde al in 2007 dat de huidige route niet nodig was voor de bescherming van de Joodse nederzetting.

Bil’in werd het symbool van verzet tegen de Joodse nederzettingen. Wekelijks vinden er manifestaties plaats waar zowel Joodse als Palestijnse organisaties aan deelnemen.

“Als fotograaf heb ik ook deelgenomen aan deze manifestaties. Af en toe werd ik beschoten”, vertelt Al Khateeb. “Om meer invloed te kunnen uitoefenen met mijn werk besloot ik om de manifestaties te filmen. Eerst experimenteerde ik met de camera van een vriend. Daarna volgde ik heel wat cursussen om betere films te kunnen maken.”

Tijdens de demonstraties vielen er zowel aan Palestijnse als aan Israëlische zijde heel wat gewonden. Bij een van de manifestaties werd een Palestijnse demonstrant gedood. “Dat is het symbool van de bezetting”, zegt Al Khateeb. “Mensen sterven voor niets.”

Van burger naar journalist

De Israëlische soldaten houden vaak nachtelijke raids om de geweldloze verzetsacties van de Palestijnen tegen de opeising van Bil’in de kop in te drukken. Al Khateeb was steeds getuige van op de eerste rij.

“Gedurende zes maanden hebben we de nachtelijke invallen van de Israëlische soldaten gefilmd. Daarbij werden heel wat Palestijnen afgeranseld. Tijdens het filmen raakte ik meerdere keren gewond, soms werd ik gearresteerd. Dat deert me niet want mijn camera toont de werkelijkheid.”

Al Khateeb laat een aangrijpende documentaire van zijn hand zien. Life on wheels brengt het verhaal van Jody McIntyre, een negentienjarige Britse journalist met Arabische roots. McIntyre heeft een motorische handicap en gaat door het leven in een elektrische rolstoel. Vorig jaar bracht hij zes maanden door in Bil’in.

“Jody symboliseert de levenskracht. Hij zocht en vond de waarheid.” Ook Al Khateebs Palestijnse versie van Avatar maakt indruk op het internationale publiek.

Een Palestijnse versie van Avatar

Ook Gross heeft respect voor het werk van Al Khateeb. “Oorspronkelijk was Haytham een mooi voorbeeld van een burgerjournalist: een burger die nieuws verzamelt en bezorgt aan andere media. Het laatste anderhalf jaar kwam er meer structuur in zijn werk. Niet iedere burgerjournalist kan een goed journalist worden. Niet iedereen heeft evenveel talent en doorzettingsvermogen als Haytham.”