Nooit zullen we de waarheid kennen over het internationale smeergeldcircuit van BAE, waarvan de vertakkingen ook naar België leiden. Dat is het gevolg van de dading die de grootste Europese wapenfabrikant vorige vrijdag heeft afgesloten met de Amerikaanse en de Britse justitie. Daarmee valt het doek over een jarenlang gerechtelijk onderzoek naar corruptie bij wapenverkopen in onder meer Oostenrijk, Tsjechië, Hongarije, Roemenië, Zuid-Afrika, Tanzanië, Saoedi-Arabië en Chili.

Door Georges Timmerman

De legendarische straaljager Harrier is een van de toestellen uit de stal van BAE. (Foto © 2005 BAE Systems)

De dading bepaalt dat de Britse defensiegigant BAE Systems (voorheen British Aerospace) een boete van 330 miljoen euro betaalt en schuldig pleit op twee aanklachten. In ruil stoppen het US Justice Department en het Britse Serious Fraud Office met hun onderzoek naar mogelijk illegale ‘commissies’ die BAE Systems via tussenpersonen en lobbyisten heeft betaald om grote buitenlandse contracten binnen te halen. BAE, dat jarenlang alle beschuldigingen hardnekkig heeft ontkend, stelt in een mededeling “de tekortkomingen uit het verleden ten zeerste te betreuren en hiervoor de volledige verantwoordelijkheid te aanvaarden”. Volgens de defensiegroep dateren de laatste illegale activiteiten van 2002 en heeft het bedrijf sindsdien zijn manier van zaken doen gewijzigd.

Vreugdesprongetje

“Als gevolg van dit akkoord is er geen enkele kans meer dat de waarheid over de vermeende corruptie ooit nog aan het licht zal komen”, stelt de Britse niet-gouvernementele organisatie Campaign Against Arms Trade (CAAT).

De beurskoers van BAE maakte meteen een vreugdesprongetje. Ook voor graaf Alfons Mensdorff-Pouilly is de dading fantastisch nieuws. Het Serious Fraud Office liet vrijdag ook weten dat het alle beschuldigingen tegen deze Oostenrijkse aristocraat en grootgrondbezitter laat vallen. De man was – gek genoeg pas een week voor de dading werd afgesloten – gearresteerd in Groot-Brittannië toen hij zijn kasteel in Schotland ging bezoeken. Het Britse gerecht had hem in beschuldiging gesteld wegens corruptie in verband met BAE-contracten in Oost-Europa. Hij kwam weer vrij na betaling van een borgsom van 570.000 euro. Mensdorff-Pouilly is de lobbyist van BAE in Oostenrijk en speelde een sleutelrol in een poging om gevechtsvliegtuigen te verkopen aan Tsjechië en Hongarije.

Brievenbusfirma’s

Volgens de defensiegroep dateren de laatste illegale activiteiten van 2002 en heeft het bedrijf sindsdien zijn manier van zaken doen gewijzigd

Volgens de Amerikaanse justitie beschikte BAE over een netwerk van ‘marketingadviseurs’ die aangemoedigd werden om brievenbusfirma’s op te richten in fiscale paradijzen, bedoeld om de identiteit te verbergen van buitenlandse overheidsfunctionarissen aan wie ze smeergeld betaalden. “BAE zelf had een rechtspersoon opgezet in de Britse Maagdeneilanden om zijn relaties met de agenten te camoufleren”, schrijft The New York Times. “BAE betaalde vervolgens ongeveer 165 miljoen euro aan de agenten via die rechtspersoon, zonder formele controle op wat ze deden met dat geld.”

Mensdorff-Pouilly (56) was gedurende bijna twintig jaar één van die agenten. Hij is een telg uit een oud adellijk geslacht dat een verre verwantschap kan claimen met het Belgische koningshuis (Sophie van Saksen-Coburg-Saalfeld, de oudere zus van koning Leopold I, trouwde in 1804 met graaf Emmanuel van Mensdorff-Pouilly). De Oostenrijkse BAE-agent is zelf gehuwd met de conservatieve politica Maria Rauch-Kallat (ÖVP), die minister van Milieu, Jeugd en Familie was in de regering-Vranitzky toen de BAE-smeergeldaffaire in Oostenrijk in 1995 aan het rollen ging. Toenmalig minister van Defensie Werner Fasslabend behoorde eveneens tot de conservatieve volkspartij ÖVP en het echtpaar Mensdorff-Pouilly werd regelmatig gesignaleerd in diens gezelschap, al dan niet samen met de bevelhebber van de Oostenrijkse luchtmacht.

Geheime commissielonen

Het pantservoertuig RG35 van BAE. (Foto © 2005 BAE Systems)

Het begon met een bandopname waarvan de spectaculaire inhoud werd gepubliceerd in het tijdschrift News. Het gesprek was opgenomen in het parlement en ging tussen de defensiewoordvoerder van de ÖVP en de nationale secretaris van de sociaaldemocratische SPÖ. Beide partijen zaten op dat moment samen in de regering. De twee heren bespraken hoe ze een provisie van ruim 5 miljoen euro, verbonden aan de geplande bestelling van gevechtshelikopters bij BAE, illegaal en fifty-fifty naar hun respectievelijke partijkassen konden doen afvloeien. Mensdorff-Pouilly was volgens de bandopname de tussenpersoon via wie de provisie doorgesluisd moest worden.

Het schandaal bracht destijds de Oostenrijkse regering aan het wankelen, maar graaf Mensdorff-Pouilly kon niettemin ongestoord doorgaan met zijn lobbywerk voor BAE. De zaak van de bandopname werd geseponeerd bij gebrek aan bewijs. Dat de graaf gewoon doorging, werd duidelijk toen hij eind 2008 door het Britse gerecht een eerste keer werd ondervraagd over zijn rol in de verkoop van het gevechtsvliegtuig Eurofighter aan Oostenrijk. Een van de partners van het Eurofighterconsortium is BAE. Uit het werk van een Oostenrijkse parlementaire onderzoekscommissie was gebleken dat er geheime commissielonen werden betaald in het kader van die transactie.

Witte Sultan

Pas vorig jaar werd Mensdorff-Pouilly ook door het Oostenrijkse gerecht aangepakt. Op vraag van het Britse gerecht werd hij op 1 maart 2009 gearresteerd in zijn kasteel in Burgenland en verbleef hij vijf weken in voorlopige hechtenis in de gevangenis van Wenen. Dit keer werd hij ervan verdacht 13 miljoen euro te hebben witgewassen in opdracht van BAE. Hij zou de spil geweest zijn voor de verdeling van smeergeld in het kader van de geplande verkoop van 24 Gripen-gevechtsvliegtuigen aan de Republiek Tsjechië. De toestellen werden gefabriceerd door het Zweedse Saab, waarvan BAE een belangrijke aandeelhouder was.

Tsjechië en Hongarije hadden aanvankelijk hun oog laten vallen op de F-16 van de Amerikaanse defensiegroep Lockheed-Martin, maar veranderden in 2001 plots en om onduidelijke reden van mening. Een speciale commissie van het Hongaarse ministerie van Defensie probeerde later te achterhalen hoe dat kon gebeuren, maar kwam van een kale reis thuis: alle belangrijke documenten over de wapenaankoop bleken te zijn verdwenen. Mensdorff-Pouilly heeft uitstekende connecties in Hongarije. Zijn moeder was Hongaarse en hij spreekt de taal perfect.

Van wie had Mensdorff-Pouilly de 13 miljoen euro gekregen? Dat raakte eveneens bekend. Het geld kwam van BAE en werd via brievenbusfirma Valurex in Panama naar de Oostenrijkse graaf doorgesluisd door de Britse multimiljonair Timothy Landon, bijgenaamd de Witte Sultan en lange tijd de sterke man achter het regime in Oman. De inmiddels overleden Landon was gehuwd met Katharina Esterhazy Galantha, een nicht van Mensdorff-Pouilly en een telg van een Hongaarse adellijke familie die verwant is aan de Habsburgers.