Het volstaat tegenwoordig blijkbaar om etiketten te plakken welke Congolese leiders hun voordeel hebben bij het neokolonialisme, om altijd maar te blijven zeuren over meer interventie en controle ‘in naam van het Congolese volk’ door de ‘internationale gemeenschap’. Maar wie is die internationale gemeenschap anders dan degenen die in Afghanistan burgers vermoorden, achteraf een excuus prevelen en vervolgens met de Taliban gaan onderhandelen om tot een overeenkomst te komen? En datzelfde soort maakt zich druk over Nanganda, terwijl ze zelf geen enkel probleem met Ntanganda hadden zo lang die wel een probleem vormde voor de Congolese regering. Die hypocrisie is zo hemeltergend en wordt blijkbaar hier in ons comfortabele salons gewoon genegeerd.

De Congolezen zullen hun leiders wel blijven kritiekeren en veranderen tot ze de leiders zullen hebben die ze nodig hebben. En laten wij ons vooral bezig houden met het kritiekeren van onze Belgische en Europese leiders die altijd maar uit zijn op voogdijschap over een volk dat hen nooit gekozen heeft. Laat ons de souvereiniteit van Congo mee beschermen die zo dierbaar was aan Lumumba omdat hij wist dat het de eerste absolute voorwaarde is opdat het land ooit de eigen middelen zou kunnen aanwenden voor de eigen bevolking.

En als de Congolezen een soort dierentuin willen opzetten met de standbeelden van Leopold II, Stanley en Boudewijn, laat ons dan een minimum aan bescheidenheid hebben en eerst eens proberen te verstaan wat zij daarmee beogen.

Er is niet veel moed nodig om naar het huidige Congo te kijken met je ogen toe voor de historische waarheid. Integendeel, het lijkt me zeer comfortabel. Ludo De Witte heeft gelijk als hij zegt dat Peter Verlinden de historische waarheid wegstopt achter een selectieve getuigenis van een derderangsfiguur. Ik wil gerust aannemen dat Verlinden dat niet bewust doet. Hij kan er tenslotte ook niet aan doen dat de eersterangsfiguren en honderdduizenden nationalisten in de jaren ’60 werden uitgemoord. Hun getuigenis is dus niet meer beschikbaar. Hij kan er ook niet aan doen dat het Congolese volk vervolgens 36 jaar dictatuur kreeg opgelegd. Dat het daarna een agressieoorlog te verduren kreeg en in heel deze periode de Belgen stap voor stap zagen wegdobberen in een ondergeschikte rol, aan de zijde van de nieuwe blanke meesters uit de VS en Frankrijk.

Natuurlijk zal dat alles wel iets doen met de herinnering van een volk. En natuurlijk zeggen veel Congolezen vandaag: “Laat de Belgen terugkomen om de zaken weer in handen te nemen”. In Phara zegt Verlinden: “Ik wil uitleggen waarom Congo vandaag is wat het is, waarom de Congolezen vandaag dit uit het verleden hebben overgehouden.” Hadden de Congolezen dan de keuze om iets anders over te houden uit dat verleden?

Verlinden spreekt over “geschiedenis om de geschiedenis” en over historische documentaires die zich richten naar een “kleiner maar hopelijk extra geïnteresseerd publiek”. Maar de verdienste van iemand als Ludo De Witte is toch juist dat hij de historische waarheid gebruikt om bij het grote publiek de clichés over Congo in vraag te stellen. Waarom liet de VRT hem geen documentaires maken voor Canvas? Durfde men niet?

Ik heb er geen enkel probleem mee dat binnenkort in Congo de standbeelden van Leopold II of Boudewijn worden heropgericht. De Congolezen tonen hiermee gewoon dat zij niet bang zijn van de geschiedenis. Dat maakt deel uit van de zoektocht naar hun toekomst, maar wil geenszins zeggen dat ze terug zouden verlangen naar de oude relaties tussen meester en slaaf. Of men langs Belgische kant even goed in het reine komt met zijn geschiedenis, daar ben ik helemaal niet zo zeker van. De Congolezen zelf zullen ons duidelijk moeten maken dat (neo)koloniale verhoudingen niet meer kunnen. Getuige daarvan volgende anekdote uit een recente mail.

Isidore Ndaywel is de belangrijkste Congolese historicus. Hij werd door president Kabila aangesteld als inhoudelijk coördinator van de activiteiten in Congo naar aanleiding van de 50ste verjaardag van de onafhankelijkheid. Op 17 december 2009 was Ndaywel in Kinshasa aanwezig op een ceremonie georganiseerd door een Congolese vereniging ter ere van Leopold II. Toen bij het begin van de ceremonie de voorzitter van de vereniging aan de zaal vroeg om recht te staan ter ere van Leopold II, bleef hij gewoon zitten. Na drie sprekers die de lof van Leopold II zwaaiden, kwam hij aan de beurt. Hij vertelde waarom hij niet was gaan rechtstaan ter ere van Leopold II en hij sprak over de afgehakte handen, de rubberjacht, de enorme daling van de bevolking onder Leopold’s regime. Dan vroeg hij diezelfde zaal opnieuw recht te gaan staan, dit keer ter nagedachtenis van de slachtoffers van Leopold II. Heel de zaal ging rechtstaan… uitgezonderd de Belgische ambassadeur. De zaal begon te joelen tot uiteindelijk ook hij ging rechtstaan.

Ieder weldenkend Belgisch politicus, zelfs Karel De Gucht, heeft het vandaag over die fameuze “samenwerking tussen volwassenen op voet van gelijkheid” die er moet komen tussen de Belgen en de Congolezen. Daarmee echoën ze wat de Congolese president in een Belgische krant zei over het soort relatie dat België kan kiezen met Congo: “Soit de bonnes, de très bonnes relations de partenariat adulte avec un Etat souverain et indépendant, soit des relations de maître à esclave… Le gouvernement belge doit lever l’option sur ce point et construire une relation sur base de choix.” Toen de Belgische regering, bij monde van De Gucht, verder de meester bleef uithangen, schorste Congo de diplomatieke relaties gewoon voor een half jaar op. En sindsdien spreekt de Belgische politieke wereld dus over “samenwerking op voet van gelijkheid”.

Tony Busselen, lid van de Congowerkgroep van Intal, publiceert in april 2010 Congo voor beginners bij EPO.