Kleinduimpje ‘Der Freitag’ mooiste krant ter wereld
Wie niet sterk is, moet slim wezen. Of mooi. Zoals Der Freitag, een naar Duitse normen piepkleine krant die zopas werd verkozen tot World’s Best-Designed Newspaper. Der Freitag draagt die nieuwe titel uiteraard met trots. Al is de redactie minstens even trots op haar site. Freitag.de is een medium dat de mening van de lezer serieus neemt als weinig anderen. Graag dus uw aandacht voor een Berlijns medium met veel geschiedenis en wie weet nog veel meer toekomst.
Door Jeroen de Preter
'Der Freitag': elke donderdag de mooiste krant ter wereld in de bus.
Berlijn, stadsdeel Mitte, een zeer bescheiden kantoor onder het dak van een statig herenhuis. Hier wordt Der Freitag gemaakt, het ‘Meinungsmedium’ dat zich sinds vorige week de mooiste van de wereld mag noemen. Dat Der Freitag de titel moet/mag delen met The New York Times en de Frankfurter Allgemeine doet niets af aan de eer, wel integendeel.
Zeker als het over verkoopcijfers gaat, is Der Freitag een onooglijk kleinduimpje tussen twee geweldige reuzen. De krant, die elke donderdag verschijnt, kent een betaalde verspreiding van hoogstens 15.000 exemplaren. Met naar schatting 800.000 aangeklikte artikels per maand scoort de site een stuk beter, al is dat ‘beter’ naar Duitse normen erg relatief. En toch. De spectaculaire groei van het afgelopen jaar doet geloven dat het voorlopig nog te weinig gelezen medium wel veel toekomst heeft. Gebrek aan geschiedenis is er in elk geval niet.
Symbolisch gewicht
Der Freitag werd precies één jaar na de val van de Muur geboren uit een fusie tussen de Oost-Berlijnse krant Sonntag en de West-Duitse (maar door de DDR gesteunde) Volkszeitung. De krant, die toen nog Freitag heette, was het geesteskind van intellectuelen uit Oost en West en stelde zich tot doel de vereniging van de twee Duitslanden “op kritische en constructieve manier” te begeleiden. Om die missie te onderstrepen kreeg Freitag als ondertitel ‘die Ost-West Wochenzeitung’ mee.
Hoofdredacteur Philip Grassmann:
‘Bij de kranten die ik ken, bestaat er nog altijd een strikte scheiding tussen web en print. Wij willen die scheiding opheffen. Die Mauer muss weg’
Freitag moest het in de eerste plaats hebben van zijn symbolisch gewicht. Spectaculaire verkoopcijfers en/of fraaie financiële resultaten kon de krant ook toen nooit voorleggen. Freitag was een allesbehalve gezond medium toen journalist-uitgever Jakob Augstein de krant twee jaar geleden overnam. Zijn komst markeert in meer dan één opzicht een nieuw begin. Want als (niet-biologische) zoon van Der Spiegel-oprichter Rudolf Augstein bracht Jakob Augstein zeker niet alleen symbolisch kapitaal in. De uitgever heeft een uitgesproken visie (Duits) op journalistiek.
Herlancering
Jakob Augstein liet er geen gras over groeien. Acht maanden nadat hij Freitag had overgenomen werd de krant volledig geherlanceerd. Voortaan heette de krant Der Freitag, de oude ondertitel werd geschrapt en vervangen door ‘das Meinungsmedium’. Met de Britse kwaliteitskrant The Guardian werd een copyrightovereenkomst gesloten. Onder leiding van de nieuwe hoofdredacteur Philip Grassmann (net als Augstein ex-Süddeutsche Zeitung) zet Der Freitag in op een volledige integratie van het weekblad en de site. “In Duitsland was en is zoiets ongezien”, vertelt Grassmann. “Bij de kranten die ik ken, bestaat er nog altijd een strikte scheiding tussen web en print. Wij willen die scheiding opheffen. Die Mauer muss weg.”
Hoofdredacteur Philip Grassmann: 'Bij ons houdt het werk van de journalisten niet op als ze hun stuk hebben geschreven. Ze moeten het debat dat ze losweken mee opvolgen. Tussenkomen. Reageren. Een journalist is bij ons een blogger, en omgekeerd kan een blogger een journalist zijn.'
Samen met het opheffen van de muur tussen print en web kwam er volgens Grassmann een nieuw soort journalistiek. Een journalistiek die, als het goed is, de vertrouwensrelatie tussen burger en journalistiek moet versterken. “De klassieke journalist is vervreemd van de lezers”, zegt Grassmann. “Zijn relatie met politieke of andere machthebbers interesseert hem vaak meer dan die met zijn lezers. Wij willen een relatie met de lezer aangaan. Een echte dialoog, die veel verder gaat dan de publicatie van een commentaar of lezersbrief. Bij ons houdt het werk van de journalisten dan ook niet op als ze hun stuk hebben geschreven. Ze moeten het debat dat ze losweken mee opvolgen. Tussenkomen. Reageren. Een journalist is bij ons een blogger, en omgekeerd kan een blogger een journalist zijn.”
Dat Der Freitag de integratie van web en lezer serieus neemt, blijkt ook heel duidelijk in de krant. De beste lezersbijdragen van de week staan broederlijk naast die van de Freitag-journalisten. Bijdragen waarvoor die lezers trouwens evenveel betaald krijgen als de ‘professionelen’.
Winstgevend
Leidt een doorgedreven vorm van burgerjournalistiek ook tot betere journalistiek? De vraag is ook bij Der Freitag al vaak gesteld. Grassmann is er een jaar na de start van het experiment nogal gerust in. “Over het algemeen valt de kwaliteit van de commentaren heel goed mee. Onze community controleert voor een belangrijk deel zichzelf. Wie iets doms of beledigends schrijft, wordt al snel door de anderen terechtgewezen. Het helpt ook dat onze lezers lid moeten worden van de community voor ze kunnen reageren. Reageren is hier veel minder vrijblijvend dan op andere sites.”
Philip Grassmann:
‘Onze community controleert voor een belangrijk deel zichzelf. Wie iets doms of beledigends schrijft, wordt al snel door de anderen terechtgewezen’
Helaas staat inhoudelijk succes niet automatisch gelijk met financieel succes. Grassmann vertelt dat de site wekelijks ongeveer 150.000 bezoekers mag verwelkomen. Het aantal verkochte exemplaren van de krant ligt ongeveer tien keer lager. Toch is het nog altijd de krant waarmee (een beetje) geld wordt verdiend. “Om grote adverteerders te kunnen binnenhalen voor je site moet je toch minstens 1 miljoen kliks per maand hebben. Dat halen we voorlopig nog niet. Onze site is ook niet in de eerste plaats bedoeld om winstgevend te zijn. Het innovatieve karakter ervan vinden we op dit ogenblik belangrijker.”
Dramaturgie van de krant
Het innovatieve karakter van de site steekt trouwens fel af tegen de vorige week bekroonde, zeer klassieke vormgeving van de krant. Het geloof in de toekomst van gedrukte media spat er als het ware vanaf. “Over de toekomst van de dagelijkse krant heb ik mijn twijfels”, zegt Grassmann. “Hun corebusiness is nieuws, en daarvoor kun je veel sneller op sites terecht. Zeker als dragers als e-book doorbreken, zie ik die kranten verdwijnen. Week- en opiniebladen zie ik dan weer wel overleven. Die bieden immers iets unieks. Inhoudelijk, maar ook qua leeservaring. Aan die ervaring besteden wij trouwens heel veel aandacht. De vormgeving van Der Freitag is het werk van acht mensen. Aan de compositie en de dramaturgie van de krant wordt hier heel hard gewerkt. Tot op het laatste ogenblik veranderen we stukken van plaats, bijvoorbeeld omdat het ritme niet klopt.”
Na de overname van 'Freitag' door Jakob Augstein werd de krant succesvol herdoopt tot 'Der Freitag'.
Als opinieblad lijkt Der Freitag zich nog altijd heel duidelijk aan de linkerzijde te profileren. Zou, indachtig de tijdgeest, een verschuiving naar het centrum de verkoopcijfers geen deugd kunnen doen? Grassmann gelooft van niet: “Het is vandaag trouwens helemaal niet duidelijk wat links precies inhoudt. Wij hebben nog vóór Obama gepleit voor een terugtrekking van de troepen uit Afghanistan. Toen kon je dat een links standpunt noemen, maar vandaag is die opvatting mainstream geworden. Twee weken geleden hebben we een lans gebroken voor een rood-rood-groene coalitie in 2013 (een coalitie van de centrumlinkse SPD, de linkse Linkspartei en Grünen, in plaats van de huidige centrumrechtse coalitie CDU-FDP, JdP). Wellicht is Duitsland daar nu nog niet klaar voor, maar het is zeker geen utopie. Sowieso is Duitsland al decennia verdeeld in circa 50 procent rechtse en 50 procent linkse kiezers. Er hoeft dus niet zoveel te gebeuren om er een maatschappelijk draagvlak voor te vinden.
“De vraag of Der Freitag links moet zijn vind ik eerlijk gezegd niet zo belangrijk. Ik vind het veel belangrijker dat we een thema als de rood-rood-groene coalitie als eerste op de kaart zetten. Wij willen origineel zijn, goed doordacht, een tikkeltje provocatief soms. Zolang onze stukken aan die voorwaarden voldoen, is in principe alles mogelijk.”
Moet een kwaliteitskrant per se uitgesproken Links of Rechts zijn ? Neen vind ik. Het komt wel vaak voor dat lezers én De Standaard én De Morgen lezen. Het komt erop aan ons als kritische burgers te verrassen. Ik denk dat het dagelijks verschijnen van een gedrukte krant geen toekomst meer heeft. De mensen van “Der Freitag” hebben dat precies goed begrepen.
@ Christian: dus u beschouwt De Standaard dan als rechts en De Morgen als links? Tenzij ik u verkeerd begrijp, vind ik dat een vreemd idee.
Dit debat gaan we hier toch niet openen….
Wat ik enkel wel zeggen is dat beide kranten dit profiel naar de lezer toe wel hebben, althans in mijn brede omgeving.
Ik begrijp de poeha helemaal niet hieromtrent.
Er bestaat al heel wat jaren(!) het weekblad ‘De Groene Amsterdammer’ (www.groene.nl), qua verschijning en inhoud krek hetzelfde.
Eigenlijk kent ieder journalist dit blad wel, dus ook bij Apache. Al verzwijgt men dit blijkbaar liever…(en dat is géén goed nieuws..)
Ik vermoed dat dit artikel is verschenen om de lezers te kunnen aantonen dat er wel degelijk een businessmodel is waar Apache zich in de toekomst wil aan gaan spiegelen.
Cultureel gezien is Apache nog een mager beestje.
(trouwens ; rekto:verso is een gesubsidieerd blad dat op zichzelf kan staan, al vrees ik in de toekomst een kannibalisatie als Apache nog zogenaamde ‘partners’ gaat aantrekken..)
@ Ronny,
ik denk dat het woord “poeha” hier een tikkeltje overdreven is. We hebben me dunkt niet meer gedaan dan een nogal feitelijk verhaal geschreven over een medium dat mij/ons interesseert. Het verhaal ging niet over De Groene Amsterdammer (of andere media die ons interesseren ) omdat dat weekblad in tegenstelling tot Der Freitag vorige week niet is uitgeroepen tot de mooist vormgegeven krant ter wereld (en, eerlijk gezegd, ook wel omdat ik vorige week toevallig niet in Amsterdam maar in Berlijn was).
Verder was het zeker niet de bedoeling om aan te tonen dat er een businessmodel voor Apache is. Het verhaal van Der Freitag vind ik, als het over geld gaat, eerder afschrikwekkend. Der Freitag verschijnt in een markt die minstens 5 keer groter is als de onze en schrijft (voorlopig) nog altijd in het rood. De moed zou ons in de schoenen zinken, als we geen onverbeterlijke optimisten waren.
Optimisten zijn we ook als het over onze culturele berichtgeving gaat. Cultureel gezien zijn we in bepaald opzicht inderdaad nog een mager beestje. Meer is mogelijk. En beter. Maar net als Rome kan zoiets niet op één dag worden opgebouwd. De samenwerking met rekto:verso lijkt ons een mooie eerste stap in de richting van “het Rome van de nieuwe media”. We doen ons best, dus blijf ons volgen!
Beste Jeroen,
Feit: de poeha waar ik naar verwees viel te dedecteren in de twitterkolom, kort na het verschijnen van uw artikel.
En feitelijk of niet, de vormgeving van der Freitag is enkel en alleen maar de aanleiding om toch meteen in te gaan op hun businessmodel, mét cijfermateriaal, van hun ‘weekblad’ (ook in de suggestieve twitterberichten vanuit de redactie werd er niet zo maar out of the blue opgemerkt dat het om een weekblad ging).
Of je nu toevallig in Berlijn was, en niet in Amsterdam,of niet (alsof dat een excuus is om geen inhoudelijke link te leggen..), dat doet niet terzake. Misschien ben je een volgende keer wel toevallig bij de niet zo onbesproken The Huffington Post…
Feit is ook, in Duitsland worden kranten niet gesubsidieerd in hun printverspreiding (wat in ons land wél het geval is ivm distributiesubsidiëring, maar hoelang zal dat nog standhouden met de liberalisering van De Post volgend jaar?).
Dat er bij een opstart (voorlopig) in rode cijfers gekleurd wordt is een economische wetmatigheid bij het opstarten van dergelijke initiatieven.
Dat er vanuit Apache ook op subsidies wordt gerekend was te vernemen in De Standaard dit weekend bij monde van Georges Timmerman, zij het heel summier.
Volgens mij zijn subsidies niet zo’n goed idee – tenzij er een systeem bestaat om billijk iedere journalistieke speler gelijkwaardig te bedelen, want voor je het weet staan de commerciële jongens te klagen over concurrentievervalsing.
Een sterk en gedegen journalistiek stuk dat voorbij de poorten van de arrogante macht komt die democratie fnuiken (ik verwijs onder andere naar de arrogantie van tsaar Didier Reynders en z’n netwerk, of de stuitende zaken bij justitie cfr. het stuk van Douglas De Coninck in De Morgen van dit weekend) en pijnlijk verhelderend de ware modus operandi kan blootleggen, dat verkoopt zichzelf toch?
Ik kijk uit naar dergelijke stukken van “gezags- en bedrijfsonvriendelijke journalistiek” van Apache, om Georges Timmerman te citeren, in De Standaard dit weekend.
Omdat jullie project mij na aan het hart ligt schrijf ik binnenkort 40 euro over, (het equivalent van een webabonnement zoals bij De Groene Amsterdammer).
Veel journalistieke moed, kritische zin en succes gewenst.
Persoonlijk vind ik dat jullie met Rekto Verso in huis bij Apache heel goed zitten qua cultuur. Het is zowat het enige magazine met relatief lage drempel dat over cultuur schrijft zonder oppervlakkig te zijn. Ik ben een tevreden lezer!