Ligt de toekomst van links enkel in Vlaanderen?
In het vijfde Gravensteenmanifest stelden professor emeritus Etienne Vermeersch (UGent) en de zijnen dat Vlaams links implodeert door zijn voorkeur voor de oude Belgische machtsstructuren. Solidariteit lijkt steeds meer op liefdadigheid en ondertussen blijft wie zich links voelt verweesd achter. De Vooruitgroep is het daar niet mee eens. Zij wijst op het onderscheid tussen links en politiek links. ‘Ook de uitbouw van een Vlaamse staat kan de sociale eisen niet veiligstellen.’
Door Stijn Oosterlynck, en anderen van de Vooruitgroep
Met het startpunt van de analyse in het vijfde Gravensteenmanifest (DS 22/02) is de Vooruitgroep het alvast volmondig eens. Partijpolitiek links, hier onterecht vereenzelvigd met links als geheel, stelt amper nog structurele hervormingen voor en is ver meegegaan in de neoliberale politiek van privatiseren, dereguleren en liberaliseren. Het gebrek aan structurele maatschappijkritiek maakt politiek links niet tot een alternatief voor het gangbare beleid. Dat geldt voor links in Vlaanderen, maar evenzeer voor links in heel Europa.
Economische imperatieven
Stijn Oosterlynck van de Vooruitgroep.
Voorbij dit punt lopen ons beider analyses echter uiteen. Het Gravensteenmanifest zit al te zeer geklemd in een beleidsgericht analysekader, alsof de staat het enige terrein van de politiek is. Dat er goed en slecht beleid is, zal de Vooruitgroep niet ontkennen. Dat het Waalse economische beleid te lang getalmd heeft om in te zetten op toekomstgerichte sectoren en het cliëntelisme in de steden op de oude industriële as nog altijd niet uitgeroeid is, evenmin. Wel is het belangrijk te onderkennen dat een regionaal beleid dikwijls niet bijster veel vermag tegen structurele tendensen die samenhangen met de globalisering van de wereldeconomie.
De Vlaamse ‘goed bestuur’-mantra doet anders vermoeden. Regionale ongelijke ontwikkeling is een constante binnen het kapitalisme. Geloven dat fiscale responsabilisering en het ondergeschikt maken van de sociale doelstellingen van het sociale zekerheids- en arbeidsmarktbeleid aan economische imperatieven (zoals het Gravensteenmanifest lijkt te suggereren als het spreekt over de hefbomen) sociale en linkse oplossingen bieden om regionale onderontwikkeling tegen te gaan is naïef. Het schakelt bovendien op neoliberale wijze de markt in om regio’s te disciplineren. Is economische aanpassing en ‘politieke’ verantwoording afleggen aan de op financiële winst gerichte dictaten van de markt dan zo’n toonbeeld van democratie?
Groei om de groei
Maar welke structurele hervormingen moet links dan wel voorstaan? De suggestie van het Gravensteenmanifest dat links daar niet meer over nadenkt en mobiliseert gaat enkel op voor de linkse beleidspartijen, niet voor politiek links in zijn geheel (getuige daarvan de Dag van het Socialisme op 20 maart in Gent). In vele oude en nieuwe sociale bewegingen zijn er, onder meer onder impuls van de andersglobalistische beweging en met de steun van een beperkt aantal linkse politici, de voorbije tien jaar nieuwe eisen geformuleerd die de solidariteit in deze geglobaliseerde wereld moeten vrijwaren en versterken. Denken we maar aan de belasting op speculatieve kapitaalstromen (Tobintaks), de sluiting van belastingsparadijzen, de bescherming van globale publieke goederen zoals water en schone lucht, het ondergeschikt maken van het internationale handelsbeleid aan sociale en ecologische normen, een vermogensbelasting, een Sociaal Europa, enzovoort. Als men vanuit die eisen redeneert, klinkt de stelling dat de Belgische federale staatsstructuur verantwoordelijk is voor de erosie en ondermijning van de solidariteit een tikkeltje bizar. Het is niet op het Belgische niveau dat die eisen fundamenteel geblokkeerd worden. En ja, het mag ook hier gezegd worden: bij de Franstalige linkse partijen krijgen ze meer steun dan in de Vlaamse linkse partijen.
Als de solidariteit vandaag onder druk staat, heeft dat minder te maken met de Belgische staatsstructuur, die zeker voor verbetering vatbaar is, maar alles met de neoliberale globalisering
Ironisch genoeg zit net de analyse van de Gravensteengroep over het falen van links geklemd in een Belgisch communautair kader, alsof het een puur Belgisch fenomeen is. Als de solidariteit vandaag onder druk staat, heeft dat minder te maken met de Belgische staatsstructuur, die zeker voor verbetering vatbaar is, maar alles met de neoliberale globalisering. Willen we vandaag onze solidariteitsmechanismen behouden en internationaliseren, dan zullen we de bevolking moeten mobiliseren om de financiële markten te reguleren en in te krimpen, zodat kapitaalstromen opnieuw de productieve economie en toekomstgerichte innovatie ten goede komen. Dan zullen we werken en inkomen uit arbeid moeten herwaarderen en overal ter wereld degelijke lonen en arbeidsvoorwaarden afdwingen. Dan zal economische ontwikkeling gericht moeten zijn op sociale noden en niet op groei om de groei en het verhogen van aandeelhouderswaarde.
Nationalistische agenda
De Belgische staat is niet de uitverkoren institutionele drager voor die sociale strijd, omdat die een globaal karakter heeft en niet binnen één land of regio gedacht kan worden. Ons nu vragen om de bestaande sociale zekerheid, die gebaseerd is op structurele interpersoonlijke herverdeling tussen rijk en arm (niet liefdadigheid), op te geven vooraleer er een Europese welvaartsstaat is, is links politiek verzwakken. Voor politiek voorwaardelijke steun tussen de Belgische regio’s bedanken wij. Ook de uitbouw van een Vlaamse staat kan de sociale eisen niet veiligstellen. Regionalisering in het huidige neoliberale Europa maakt regio’s immers al te gemakkelijk een speelbal in de geografische concurrentie. Er is dus vooral werk aan de winkel op het supranationale niveau. Op dat niveau zitten zij die onze economie aan de rand van de afgrond brachten en een steeds groter deel van de welvaart naar zich toe haalden. Vlaamse progressieven zijn bondgenoten in die meerschalige strijd, maar dan moet de nationalistische agenda ondergeschikt gemaakt worden aan de sociale agenda.
De Vooruitgroep: Stijn Oosterlynck (KU Leuven), Pascal Debruyne (UGent), Karim Zahidi (UA), Erik Swyngedouw (Manchester University), Marlies Casier (UGent), Eric Corijn (VUB), Johan Van Hoorde, Herman De Ley (UGent), Dirk Tuypens (acteur), Dirk Jacobs (ULB), Pascal De Decker (Sint-Lucas), Eric Balliu (architect), Monika Triest (schrijfster), Sami Zemni (UGent), Francine Mestrum (ULB), Ida Dequeecker, Jan Teurlings (Universiteit van Amsterdam), Aleidis Devillé (Hogeschool Kempen), Chris Parker (UGent), Brecht de Smet (UGent), Koenraad Bogaert (UGent).
De Vooruitgroep slaat nagels met koppen. Alle grote problemen overal ter wereld, van de rijke Westerse landen tot de armste derdewereldlanden, zijn lokaal al lang niet meer op te lossen omdat ze het resultaat zijn van een geglobaliseerd geheel. Ik erger me trouwens aan de debatten met Vlaamse poltici met oogkleppen aan in tv-uitzendingen zoals Terzake en De Zevende Dag. Het zijn praatbarakken geworden waarin de “acteurs” de realiteit aan de kijker/kiezer verzwijgen en zich uitsloven in een spelletje “elkaar vliegen afvangen ” met het oog op hun volgende verkiezing.En al hun voorstellen die op tafel worden gelegd en waarover heftig wordt gedebatteerd, zijn klassieke doekjes voor het bloeden uit een ver verleden en brengen niet langer zoden aan de dijk. Het is hoog tijd dat Europa één groot machtig poltiek blok wordt dat kan wegen op het geglobaliseerde discours.Ik vind het Europese sociale model, ons model al zijn daar ongetwijfeld ook bijsturingen nodig, het beste model voor een democratischer, socialer en rechtvaardiger wereld . Maar als dat uniek “exportprodukt” een kans op succes wil hebben, moet Europa zich profileren als een wereldmacht, en niet alleen in woorden maar vooral in daden. Intussen blijven de verdeelde lidstaten als “kiekens zonder kop” achter het wilde kapitalisme op zijn Amerikaans hollen. Heeft de recente economische en financiële crisis ons nog altijd niet de ogen geopend ? De volgende crisis, die harder zal zijn dan de vorige en voor binnenkort is, zal daar wel voor zorgen omdat het sociale debackle niet langer te overzien zal zijn. De groeiende sociale onrust is daar een voorsmaakje van. De geglobaliseerde problemen vragen om een geglobaliseerde aanpak die het kapitalisme, de financiële wereld en de vrije markt hertekenen onder het toezicht van een soort “mondiaal politiek geweten” en niet langer overlaat aan de “onzichtbare hand” die graait en neemt maar steeds minder teruggeeft aan het overgrote deel van de wereldbevolking die dat, met recht en reden, niet langer aanvaardt.
Wat is links? Gaat links niet met pension te samen met de baby boomers?
Zomaar enkele clichés zoals solidariteit – wat dan niet liefdadigheid mag heten, omdat het niet mag – en de res publica bij mekaar goeien en dat dan links noemen zal niet volstaan. Links bestaat niet, links is geen instituut. Het enige wat telt is politieke actie vanuit de basis.
Dit artikel probeert krampachtig het verschil te duiden tussen institutionele politiek en “andere politiek” alsof zoiets bestaat. Het betekent niets. Zo worden sociale bewegingen best niet op de socialistische hoop gegooid worden. Laat ons wel wezen: een aantal instituten die al lang meegaan zijn op sterven na dood. Socialisme tegenover globalisering stellen of iets-lokaal-doen biedt hierop hoegenaamd geen antwoord.
Deleuze slaagt de nagel op de kop: “Un gouvernement de gauche ca n’existe pas car la gauche n’est une affaire de gouvernement.” Links zijn is een kwestie van perceptie, daarom zijn problemen in de derde wereld vaak veel prominenter dan problemen bij ons. Links zijn is de zaken in een breed kader stellen.
Socialisten die instituten willen bouwen werken aan een droom die nooit kan verwezenlijkt worden en die enkel kan eindigen in tranen. Instituten bieden geen oplossing, dit dogma is waar socialisten voor staan. Hoe langer we aan instituten blijven sleutelen hoe langer we zullen blijven aanmodderen. Centraal staat de betekenis van ‘rijkdom’, een woord waar socialisten vandaag meer dan ooit mee vechten.
Overcapaciteit is een woord dat socialisten niet kennen en niet willen kennen. Deflatie, een woord dat door socialisten steevast genegeerd wordt. Het is niet wat deze of gene pamflet of manifest verkondigd dat telt, het is de aard van de fundamentele structuur van ons bestaan waar we dringend aandacht aan moeten besteden. Structuur betekent niet lappendeken van instituten maar wel de krachten die ons bestaan bepalen.
We mogen ons niet blindstaren als konijntjes op een lichtbak op die hogere echelons van de internationale machtscentra. De burgers zelf hebben potentieel altijd meer macht in hun handen dan ze denken. Zelfs in het kleine Vlaanderen. Onze toekomst is maakbaar, zelfs door onze kleine handen.
Regionalisering impliceert het brengen van een deel van de macht en de socio-economische tools naar een lager niveau, een niveau dichter bij de burgers. Daarom is regionalisering in weze positief, zelfs al geven de lemen reuzen van het globalisme de indruk aan alle touwtjes te trekken. De dag dat iedereen lokaal regionaliseert, de macht naar beneden trekt en het zwaartepunt van de democratische beslissing naar beneden verlegt is de dag dat de wereld weer een beetje meer op mensenmaat wordt gemaakt. Het vooruitstrevend en sociaal geëngageerd nationalisme dat we in meer of mindere mate tegenkomen in Vlaanderen, Catalonië, Baskenland, Ierland, Schotland, Wallonië, … en in andere regio’s van Europa en de wereld is één van de slagaders van een complex international humanistisch geheel van kleinere gemeenschappen, culturen, regio’s, … Als alternatief voor een grootschalige geglobaliseerde monocultuur gedreven door ongebreidelde groei en machtsconcentratie.
Beste
U stelt dat ” De Belgische staat niet het geschikte instrument is voor de sociale strijd omdat die staat een globalistische agenda heeft.
De staat is echter te zien als instrument van een machtsklasse ( of machtsgroep).
Een volksnationale sociale staat daarintegen is wel een instrument om sociale en economische veranderingen aan te sturen.
Maar dat noemt men volksnationalisme.
Globalisme is de concentratie van regionale elites in oligopoli’s die elke volkse inbreng neutraliseert .
Alleen nationalisme kan deze trent terugdraaien.
En om dat te bereiken kunnen delen van de nationale burgerij worden aangesproken.
Maar durf dat dan te zeggen
Als iemand nu eens concreet wist waat de SOCIALE AGNEDA om gaat, dan was noch de Gravensteengroep noch de Vooruitgroep een lang leven beschoren. Ze kletsen er beiden naar hartelust op los. Da’s natuurlijk precies de essentie van het literaire genre dat “manifest” (en “tegenmanifest”) heet. Idem voor het genre dat “pamflet” heet. Het zijn niet bepaald de academici die er veel belang bij hebben dat de “sociale agenda” eens wordt opengevouwd. Gravensteen en Vooruit behoren immers tot dezelfde corporatie, een Middeleeuws restant in wezen.
Twee opmerkingen over dit schrijfseltje: (1) De “solidariteit” – zoals klein links onrechtmatige geldstromen plecht te noemen – heeft van Wallonie ondertussen een bedel-regio gemaakt. Politici zijn er enkel nog bedreven in het losweken van extra fondsen en in het lamleggen van elke vorm van dynamiek. Die beleidshouding heeft ondertussen alle lagen van de Waalse bevolking besmet. (2) Vlaanderen heeft niet langer de luxe om die oude “solidariteit” te beoefenen. De jongetjes en meisjes van de Vooruitgroep beseffen nog steeds niet dat daar iets fundamenteel fout zit. Ze doen maar. Weldra mag de laatste linkse rakker het licht uitdoen…
@Hendrik: De fysieke afstand tot een besluitvormingscentrum kan zeker een impact hebben op inspraak en democratie, maar dit is absoluut niet altijd het geval. Sterk gelokaliseerde macht en besluitvorming kan ook ondemocratisch zijn, zie bijvoorbeeld de cliëntelistische netwerken in de oude Waalse industrie-as. Op zich kan regionalisering een goede zaak zijn, maar als dit gebeurt in een context waarin
economische macht globaliseert, dreig je in een situatie terecht te komen waarin je die regionale macht enkel kan gebruiken om de regio ‘aan te passen’ aan economische imperatieven. Hoeveel macht en democratie heeft de bevolking van die regio dan gewonnen?
Ik zou in Vlaanderen graag een sociaal geëngageerd nationalisme zien, maar we moeten eerlijk zijn en toegeven dat dit vandaag amper een rol van betekenis speelt. Ik zie in het Gravensteenmanifest, onder meer doordat een degelijke analyse van de globalisering ontbreekt, geen aanknopingspunt voor zo’n progressief nationalisme. Ik denk dat het argument dat globalisering automatisch tot culturele homogenisering leidt ook veel te eenzijdig is en ik zie, zeker in tijden van intense migratie en mobiliteit, geen alternatief in een lappendeken van cultureel homogene regio’s.
@Luc:
De Belgische nationale sociale zekerheid noemen wij solidariteit omdat het gebaseerd is op onvoorwaardelijke interpersoonlijke solidariteit tussen rijk en arm (en dus niet op regionale transfers, dat is wat een nationalistische lezing ervan maakt). Leg misschien eens uit wat er onrechtmatig is aan herverdeling van rijk naar arm?
Wat de Gravensteengroep suggereert is die interpersoonlijke herverdeling te vervangen door politieke voorwaardelijke transfers tussen politieke regio’s, die eigenlijk neerkomen op Europese ontwikkelings-samenwerking. Ik zie niet goed in hoe je dit laatste vanuit een links perspectief kan gaan verdedigen.
Wat jij suggereert is dat een sociaal beleid er niet in de eerste plaats is voor sociale doelstellingen (een inkomen voor een menswaardig leven garanderen), maar als stok achter de deur in het economisch beleid of in politieke onderhandelingen. Je dreigt mensen dus af met armoede om hen te verplichten gelijk wat te doen om een inkomen te verwerven of een politieke doelstellingen te behalen. Dat is een legitieme positie, maar niet erg progressief.
Je kijk op Wallonië is ook bijzonder eenzijdig. De Marshall-plannen, de keuze van Google voor Wallonië en niet voor de Leuvense regio, het ontstaan van een hoogtechnologische regio dwars op de oude Waalse industrie-as, etc. geven een genuanceerder beeld. Ik wil best spreken over de fouten van het Waalse beleid, maar net zoals de Vlaamse regio heeft ook de Waalse regio niet altijd bijster veel vat op de processen van geografische ongelijke ontwikkeling. Net zoals Wallonië profiteerde van de aanwezigheid van de steenkoolmijnen, profiteert Vlaanderen van haar ligging in het centrum van de West-Europese markt en dichtbij zee. Op dat soort cruciale factoren heeft geen enkel beleid vat.
Waarom steekt dat nationalisme ook hier zijn kop uit? Wat vrezen die mensen te verliezen? De Vlaamsche volksaard? Best dan. Let’s all fuck together until we’re all mixed up. Pakketjes van nationale zedes en gewoontes horen in musea, niet bestendigd te worden in instituten. Regionaliseer gerust, het maakt geen verschil uit. Een Vlaamse, Catalaanse, Bretoense… David tegen Goliath, dat is best wel romantisch maar brengt geen brood. En wie verkoopt hier rozen op restaurant? Niet mijn arme strijdmakker Joris of Léon. Anno 2010 en een hoop atomen droomt nog steeds dat het zich best organiseert in moleculen, schijnbaar niet beseffende dat ze daarmee enkel winnen aan zwaartekracht. Vibreer verdomme, vibreer!