De devaluatie van de freelance journalistiek
Geplaatst door Georges Timmerman op 06 January 2010 • Opgeslagen in de categorie Mediakritiek
Print
• 
E-mail dit artikel
Facebook
Twitter
Share dit artikel
Vijftien jaar freelance journalistiek heb ik nu achter de rug, weliswaar niet bij de dagkranten maar in de weekendedities en bij tijdschriften. Ik schreef voor Jobat, De Wijde Wereld (De Standaard) en hr- en managementtijdschriften, en ik was hoofdredacteur van HR Tribune. Ik wil me hier niet bezondigen aan grootse beschouwingen over ‘de media’, wel stel ik vanuit mijn persoonlijke ervaringen een ontwaarding van de (freelance) journalistiek vast. Geen leuke, noch mooie vaststelling.
Door Mieke De Jaegher, freelance journaliste
Hr- of managementjournalistiek is geen dagbladjournalistiek en staat ook een trapje lager op de prestigeladder, maar dat heeft me nooit gestoord. Integendeel, ik vond het zelfs ietwat grappig. Ik deed mijn werk graag en probeerde er – hoe licht, luchtig, zwaar of ingewikkeld het onderwerp ook was – een goed en vlot leesbaar stuk van te maken, met respect voor mijn gesprekspartners zonder ze naar de mond te praten, met achtergrondinformatie en de nodige cijfers: genuanceerde stukken waar de lezers hopelijk ook iets aan hadden.
Ik fungeerde in een vrij ‘commerciële’ omgeving waarbij de omvang van het blad of katern sterk bepaald werd door het commerciële succes. Ook dat heeft me nooit echt gestoord. Zolang ik de dingen kon zeggen die ik wou zeggen, was ik een tevreden mens. Meestal kon ik dat ook. En meestal begrepen de businessmensen dat de journalist de vrijheid moest krijgen om zijn/haar werk te doen, zodat bijvoorbeeld gefundeerde kritiek mogelijk was, zelfs op een adverteerder. Was er al eens een strubbelingetje vanuit commerciële hoek, dan was daar de hoofdredacteur die resoluut de journalist verdedigde. Mooi zo. Omgekeerd moest de journalist ook begrijpen dat wilde, ongenuanceerde schenenschopperij, met opinie omwille van de opinie, evenmin aarde aan de dijk bracht. Een rationeel evenwicht: dat was het. Een evenwicht dat goed te behouden was, vond ik. En, indien goed uitgevoerd, ook prima werkte.
Publireportage
Doorgedreven commerciële heerschappij van de laatste tijd is dodelijk voor journalisten die graag zelfstandig willen blijven én goed werk afleveren
De afgelopen jaren moest ik echter vaststellen dat het commerciële net zich strakker aanspande, dat er minder beweegruimte was. Het redactioneel-commerciële systeem dat een krant of een tijdschrift is, raakte uitgehold. In die slipstream werden wij, de freelance journalisten, meer en meer als ‘bladvullers’ gezien, veelschrijvers die tegen een zo goedkoop mogelijke prijs kopij mochten spuien. Was je even niet helemaal op je qui-vive, dan werd je ingezet voor het heilige commerciële doel en schreef je een nauwelijks als dusdanig herkenbare publireportage. Dát voelt niet mooi.
Hoe staat het met de geloofwaardigheid van kranten en tijdschriften wanneer uitgevers en commerciëlen zich mengen met redactie-inhoud, bepalen welke stukken geplaatst zullen worden, wie er aan het woord komt en hoe? Met een dergelijke attitude zetten kranten en tijdschriften hun geloofwaardigheid op de helling. Ik ben echt geen trendwatcher als ik zeg dat net in deze tijd geloofwaardigheid in alle vakgebieden het hoogste goed wordt.
Financiële ondergang
Maar goed, daar sta je dan als ‘bewust freelancer’. Kun je tegengas geven? Ja, maar neem van me aan dat je dat het best omzichtig en diplomatisch aanpakt, zonder al te hoog van de principiële toren te blazen. Je broodwinning hangt ervan af. Achter je staan namelijk lange rijen junior journalisten te trappelen voor een kans. Bovendien zijn ze goedkoper en meegaander. De doorgedreven commerciële heerschappij van de laatste tijd is dodelijk voor journalisten die graag zelfstandig willen blijven én goed werk afleveren. Ik heb de tijd nog meegemaakt dat je 2 frank per teken kreeg en voldoende ruimte om je argumenten te staven. Als je dan je stiel hoog in het vaandel draagt en niet vlug-vlug geld wil binnenrijven, dan kun je kwaliteit aanreiken, in een genuanceerd stuk met verschillende opinies en achtergrondinformatie.
Tegenwoordig krijg je – zoveel jaar en vele inflaties later – bij sommige media (ik zeg wel: sommige!) amper 1 frank én worden de stukken steeds korter. Voor freelance fotografen zijn de tarieven overigens nog gortiger. Ik garandeer je dat je dan journalistiek en financieel op je honger blijft zitten. En ja, natuurlijk kun je heiliger zijn dan de paus en toch al het werk leveren dat je vroeger ook leverde, maar dan teken je, als zelfstandige, je eigen financiële ondergang. En dát is niet de bedoeling. Laten we niet schijnheilig doen: ook freelance journalisten willen vooruit in het leven: ze krijgen kinderen, kopen huizen,… Dat moet betaald worden.
Eenzame positie
In die omstandigheden heb je drie keuzes. Ofwel vast in dienst gaan. Ofwel commercieel werk erbij nemen om je kop boven water te houden, iets waarvoor je vervolgens met de nek wordt aangekeken, want zoiets doet een journalist niet (o ironie!). Of voor grotere journalistieke projecten gaan. Ikzelf heb voor de laatste twee gekozen. Als je je commerciële opdrachten goed kiest (voor mij waren dat ‘menselijke’ informatica-cases, white papers en copywriting ver weg van mijn journalistieke specialisatie), dan kun je je journalistieke werk (in mijn geval dus hr en management) toch nog blijven voortdoen, zonder druk of inmenging. Aas je op de grotere journalistieke projecten, dan bevind je je steeds kantje-boordje in concurrentie met mensen die naar een vast contract hengelen.
Mijn conclusie kan niet anders zijn dan dat de freelance journalist zich in een hachelijke, eenzame positie bevindt. Vechten is moeilijk, je slag thuishalen nog moeilijker. Ik pleit absoluut voor redelijkheid en evenwicht maar ik huiver voor de journalistieke devaluatie waarbij freelance redacteurs soms nauwelijks verholen gezien worden als een goedkope hefboom om inkomsten te genereren.
Ikzelf wil blijven schrijven, en ik zal blijven schrijven… op zelfstandige basis. Ik voel me goed bij het werk en bij het statuut. Dit is wat ik kan en wat ik graag doe. Maar ik weiger me te laten gebruiken en mijn werk te laten devalueren. Ik zocht en vond andere wegen om verder nieuwsgierig zijn, informatie te zoeken, naar mensen te luisteren, te analyseren, te synthetiseren en overzicht te bieden. Via ietwat onorthodoxe en ‘andere’ kanalen, maar wel leuk.
Een maandelijkse storting is mij niet te veel om Apache te steunen.
Van twee frank, naar één frank…op nog geen tien jaar tijd. Dat klopt. Ik kan vandaag mijn goede, trouwe freelancers niet eens een frank per teken betalen als ik me strikt aan de budgetten hou. Ik ben altijd van het standpunt geweest dat kwaliteit betaald wordt. Je kan echter kiezen hoe je een budget verdeelt. Elk magazine, elke krant en elke website kan dat, maar wil de hoofdredactie dat altijd? Stelt het probleem zich voornamelijk in de buidel of veeleer in de menselijkheid en in de persoonlijke appreciatie van het team? Is het etisch om iemand te laten werken aan 0.020 euro per teken? Lig je daar wakker van?
Journalistiek is een vak, een metier, een kunst, net zoals fotografie. Ik ben niet bereid om te werken met minderwaardig materiaal. Daar belazer je immers de lezer mee. Schipperen tussen duur betalen of eerlijke kwaliteit is niet altijd makkelijk, laat staan aangenaam. Laat ons echter ook eerlijk wezen en het hele verhaal schetsen. In het verleden werden sommige activiteiten binnen de journalistiek echt wel gortig veel betaald. Daarnaast wordt er vandaag ontzettend veel rommel en slecht werk aangeboden. Iedereen beroemd en iedereen journalist. En het echte talent?
Ik zie dat freelance journalisten en fotografen die kwaliteit leveren, werk hebben. Ik moet soms een halve dag rondbellen wanneer ik last minute een extra pen nodig heb, een goeie pen welteverstaan. Verzet tegen devaluatie van journalistiek werk, akkoord. Ik verzet me even erg tegen het teloorgaan van kwaliteit. Lees een magazine of een krant en huil met me mee.
Trix Slock
Hoofdredacteur iAct
Journalistiek of hoernalistiek?
Kwaliteit heeft een prijs. Behalve het honoreren van kwaliteitswerk raakt collega Mieke De Jaegher nog een andere, minstens even gevoelige snaar: die van de (on)afhankelijkheid, zowel die van het medium als die van de freelancer.
Op 10 jaar freelance journalistiek maakte ik kennis met een vijftal redacties. Alle “visies & missies” , alle stijlen, alle strategieën passeerden de revue. Van onafhankelijk redactiewerk tot custom publishing, van de veredelde publireportage tot regelrechte bedrijfs-PR, van de hoofdredacteur met ballen tot die zonder ruggengraat, van sterke journalistiek tot slaafse hoernalistiek: Kuifje ontdekte het spectrum van de Vlaamse pers.
Pijnlijk is het moment waarop de redactiechef je belt met de mededeling dat hij volledig achter je vakwerk staat. Het gepubliceerde artikel staat nog altijd overeind, alleen ziet het management van het blad dat eventjes anders. De geïnterviewde, HR-manager (lees: de spin doctor) van een sterke adverteerder, verwachtte geen feiten. Wél wierook. Einde van de samenwerking. Pijnlijk, jawel. Maar voor wie?
Vaste redacteurs leggen bij het begin van de samenwerking met hun freelancers maar beter meteen de jokers, de koningen en de azen van het spel op tafel. Is hun medium een waakhond, een pitbull of een schoothondje? Dat voorkomt misverstanden en verhoogt ook hun jobtevredenheid. Empowerment wordt dan meer dan een buzzword.
@ Trix
De kwaliteit gaat achteruit omdat men liever de aandeelhouders betaalt dan degenen die het werk doen. Overal heeft men stress en overwerkte collega’s wegens onderbezette diensten (bv. op een redactie http://www.vacature.com/carriere/mijn-collega-weigert-elke-extra-taak-wat-doe-ik). Er is zogezegd geen geld voor extra mensen of nog maar een corrector. En dan profiteren van de freelancers en interimmers met hun onzekerder inkomen en statuut. Dat werkmodel heeft geen toekomst., maar het kan nog veel kapotmaken ondertussen.
Gelukkig zijn er voor inhoud en diepgang nieuwe mogelijkheden, anders waren we goed op weg naar algehele zombificatie.
Johan.
Het afbrokkelen van de vergoedingen – of het jarenlange status quo, wat op hetzelfde neerkomt – voor freelancers is een kwalijke zaak – soms voel ik me gewoon beledigd. Het maakt dat je als freelancer steeds meer ‘volume’ (het woord!) moet leveren om je financieel overeind te houden. Dat betekent: lange werkdagen, zeker als je een aantal kinderen wil laten studeren en een huis hebt af te betalen.
Naast die kommer en kwel, toch volgende bedenkingen:
- er zijn opdrachtgevers waarmee je wel degelijk tot een oplossing kunt komen cq afspraken maken over een aanpassing van je inkomsten aan de index.
- je kunt – leve de vrijheid – altijd neen zeggen als de vergoeding echt ondermaats is
- je hebt als freelancer de kans om je eieren in veel verschillende manden te leggen (wat de job alleen maar interessanter maakt): journalistiek én commercieel (of semi-commercieel) werk met journalistieke inslag, dag- en periodieke bladen, bedrijfspublicaties, nieuws én langere achtergrondverhalen, in verschillende disciplines, in Vlaanderen én in Nederland (waar de vergoedingen naar mijn ervaring een stuk hoger liggen)
- als je voor een behoorlijke mix in je portfolio kunt zorgen, heb je volgens mij meer werkzekerheid tegenwoordig dan een vaste kracht
- tot slot (en dit zou eigenlijk vooraan moeten staan): wat een stiel! Elke dag mogen spelen met taal, en kennis, ambacht en creativiteit in je product mogen verenigen, zonder je in mijn geval (al te veel) om commerciële belangen te moeten bekommeren. Verslavend, ook na twintig jaar nog.
Ik kom uit de reclamewereld en ben bijgevolg erg slecht geplaatst om me in dit debat van freelance journalisten te mengen.
Toch deze bedenking. Waarom bundelen sterke freelance journalisten niet meer de krachten (zoals dit initiatief van De Werktitel)? En dan bedoel ik niet een vrijblijvend collectief. Bouw er een business plan rond, start een coöperatieve, publiceer, overtuig lezers en verdien eerlijk geld met kwaliteit.
Wij gaan dat proberen met een groep ervaren reclameprofessionals (http://newcommunicationagency.wordpress.com).
We zijn ervan overtuigd dat het coöperatieve model in deze tijden relevanter is dan ooit. Hopelijk halen professionals in verschillende sectoren het terug van onder het stof en gaan we de (oneerlijke?) strijd aan met de bikkelharde commercie.
geert
Zelf uitgever/publicist zijnde op o.m. HR-vlak schreef ik een commentaar onderaan mijn blogpost op HRMblogs op Mieke haar opiniestuk en de problematiek die ze er in aankaart .
Zie “Mieke De Jaegher (ex hoofdredacteur HR.tribune) luidt noodklok over commercialisering HR-journalistiek”, op HRMblogs.com (http://bit.ly/8zTrjn)