Schieten op de pianist
Mediakritiek in Vlaanderen: vooralsnog lijkt het niet veel meer dan een schaamlap om de persen rollend te houden. De kritiek van Bert Anciaux op de berichtgeving over de moordzaak in Loksbergen stond amper op zijn blog of de ex-minister werd al genadeloos neergesabeld in De Standaard en De Morgen.
Door Tom Cochez
Een politicus schopt het maar zelden tot onderwerp van de commentatoren van zowel De Standaard als De Morgen. Als dat al het geval is, dan heeft zo’n verkozene des volks doorgaans weinig redenen om uit te kijken naar het moment waarop hij of zij de krant openslaat. Gesjoemel, het verbreken van verkiezingsbeloften, wanbeleid, verregaande hypocrisie,… zijn de zaken die dan, vaak terecht, worden aangeklaagd.
Excessen
Maandagochtend viel de twijfelachtige eer om te figureren in het standpunt van zowel De Standaard als De Morgen Bert Anciaux te beurt. Sjoemelde de ex-minister? Had hij zijn verkiezingsbeloftes gebroken of bezondigde hij zich aan verregaande hypocrisie? Neen, de voormalige minister had het zowaar aangedurfd om ‘de media’ de levieten te lezen en te wijzen op de uitschuivers in de berichtgeving over de moordzaak in Loksbergen.
Belangrijker nog, al vernamen we daarover niets in de editorialen, was de koppeling die Anciaux maakte tussen de excessen in de berichtgeving en de hypercommerciële omgeving waarin kranten vandaag gemaakt worden. Als toemaatje suggereerde de ex-minister bovendien de mogelijkheid om excessen in de toekomst te vermijden met nieuwe wetgeving.
Emotionele flapuit
Ieder zijn waarheid natuurlijk, maar dan blijft toch de vraag waarom zoveel energie moet worden verspild aan de ‘oppervlakkige kretologie van Anciaux’
Wie de editorialen van Peter Vandermeersch en Yves Desmet erop naleest, stelt vast dat er over het voorstel tot wetgeving met geen woord wordt gerept. Laat staan dat de essentiële kritiek over de nefaste invloed van de hypercommerciële omgeving waarin de Vlaamse media vandaag moeten werken op de een of andere manier zou worden weerlegd.
In de plaats van een antwoord te formuleren op de kritiek, schieten de editorialisten synchroon op de pianist. Want Bert Anciaux, is dat niet die al te emotionele flapuit?
Nu moet het gezegd dat Anciaux zich een dankbare pianist toont door de weinig subtiele beeldspraak die hij hanteert: “De perversie waarmee de media zich als hongerige en nietsontziende maden voeden aan de letterlijke en figuurlijke lijken”, schrijft hij. Of nog: “’t Is de hoogste tijd voor een scherpe schaaf, want de laag viezigheid op heel wat mediaspelers vereist meer dan een peeling!”
Gortig taalgebruik
Te grof en te veralgemenend? Alleszins zitten ook commentaarschrijvers zelf, zelden verlegen om harde woorden.
In essentie gaan de editorialen van zowel Peter Vandermeersch als Yves Desmet dan ook helemaal niet over ‘gortig taalgebruik’ door politici. Het lijkt er misschien op, maar het is niet zo. Wie over gortig en veralgemenend taalgebruik van politici een editoriaal wil schrijven, heeft het materiaal voor het opscheppen. Wat De Standaard en De Morgen vooral doen is de kritische vraag die Anciaux stelt, zo snel mogelijk van tafel vegen.
En al die opiniestukken en bijdragen die we de voorbije week over Loksbergen gelezen hebben in zowel De Standaard als De Morgen dan? Jawel, daar stonden bijzonder lezenswaardige stukken tussen, maar blijkbaar komen ze niet aan, daar waar ze zouden moeten aankomen: op de hoofdredactie. Of, erger nog, maar misschien wel realistischer: ze komen er wel degelijk aan, maar ze worden op vraag van de commerciële jongens gewoon gecounterd met een editoriaal.
Oppervlakkige kretologie
Waar Yves Desmet nog de hand in eigen boezem durft te steken en de berichtgeving van de voorbije week op zijn minst nog kritisch tegen het licht houdt, heeft Peter Vandermeersch er blijkbaar een fantastische werkweek op zitten. “Ik (kan) maar vaststellen”, schrijft hij, “dat de media waarvoor ik verantwoordelijkheid draag, de voorbije dagen op een uitstekende, evenwichtige en voorzichtige manier hebben bericht, geanalyseerd en becommentarieerd. De ernst waarmee mijn mensen op het terrein en op de eindredacties zich van hun taak hebben gekweten, staat in schril contrast met de oppervlakkige kretologie van Anciaux.”
Ieder zijn waarheid natuurlijk, maar dan blijft toch de vraag waarom zoveel energie moet worden verspild aan de ‘oppervlakkige kretologie van Anciaux’. Zelfs in de allerslechtste lezing van Anciaux’ blog gaat het immers hoogstens om een ex-minister die zich genuanceerder had kunnen uitdrukken. Iets voor rubrieken zoals ‘Onder Vrienden’ of ‘Kreten en Gefluister’, maar lang niet voldoende om veel kruit aan te verschieten.
Doodgezwegen
Waarom dan toch zoveel stampij? Omdat Anciaux’ kritiek recht naar de kern gaat? Omdat Anciaux wijst op de achilleshiel van ‘onafhankelijke’ redacties die steeds duidelijker onder commerciële druk komen te staan?
Eén zaak valt in ieder geval op: kritiek van die orde wordt door dagbladen consequent genegeerd of met de botte bijl weg gehouwen. Toen de Britse topjournalist Nick Davies een boekje opendeed over de commerciële corrumpering van zijn eigen professie werd zijn baanbrekend werk in de Vlaamse dagbladpers doodgezwegen, sterk genuanceerd of in het beste geval weggestopt.
Bedreigend
Toen het boek Media en journalistiek in Vlaanderen verscheen, werd er met geen letter over geschreven. De initiatiefnemers mogen dan al omstreden zijn, in het boek staan wel enkele bijzonder leerzame bijdragen.
Toen het boek Jonge Honden. Is er nog toekomst voor de journalistiek? verscheen was dat nauwelijks goed voor enkele lijnen in de kwaliteitskranten.
Toen Geert Buelens in De Standaard zijn kerstessay mocht neerpennen, voelde Peter Vandermeersch zich prompt geroepen om in een brede bocht om de kritiek heen te fietsen en zo in een beweging de kritiek af te serveren .
Te vrezen valt dat de kritiek van Anciaux van hetzelfde laken een broek krijgt: bedreigend voor het wezen van waar we mee bezig zijn? Weg ermee!
Update 12/01/2010: Bert Anciaux reageert op zijn blog op het editoriaal van Peter Vandermeersch.
Ik vrees dat het enige dat ooit zal helpen is dat we allemaal stoppen met die kranten te lezen.
Beste,
De dag dat men in De Morgen Bertje neersabelde omdat hij het aandurfde in nogal kleurrijk taalgebruik bepaalde praktijken aan de kaak te stellen werd er ook een poll gelanceerd op de website van De Morgen met de vraag of de lezer al dan niet akkoord ging met Bertje zijn stelling. Het moet hen niet goed bekomen zijn dat er in een mum van tijd meer dan duizend reacties waren waarvan ongeveer 70% het voor hem opnamen. De poll verdween even vlug als die erop kwam. In de vroege namiddag was die al vervangen door iets uit de sportieve sfeer als ik mij dat nog goed herinner.
Moet ik dat nu beschouwen als de nieuwe “zelfcensuur”? Het zou leuk zijn te achterhalen wat de uiteindelijke uitslag was van de kortstondige poll en wie de opdracht gaf om hem eraf te gooien.
Groet,
Mia
Toch twee bedenkingen
1. Je kan niet akkoord gaan met Yves Desmet en Peter Vandermeersch, maar zij proberen te discussiëren. Met weinig geslaagde argumenten, ok. Maar veel verder dan het herhaaldelijke wijzen met het vingertje naar Desmet en Vandermeersch komt dit artikel ook niet echt, heel deze blog eigenlijk. De anti-Vandermeersch- en Desmet-sentimenten zijn wat mij betreft veel te aanwezig in deze stukken. Objectiviteit is ver te zoeken. Hoe moet een krant heel de Loksbergen-zaak dan aanpakken? Dat lees ik hier niet.
2. Kan er alstublieft eens een artikel geschreven worden over mediakritiek zonder te verwijzen naar Nick Davies?
@a
Voor alle duidelijkheid: de artikels waar u naar verwijst zijn opiniestukken waarin de impact van de (hyper)commercialisering van nieuws centraal staat. Zowel Peter Vandermeersch als Yves Desmet fungeren als uithangbord van kranten die in die context gemaakt worden en ze nemen het op voor de redactionele keuzes die hun kranten maken. Daar is niets oneerbaars aan. Het getuigt in zeker zin zelfs van consequentie. De durf om zelf in de schijnwerpers te gaan staan, is niet elke hoofdredacteur gegeven.
Maar net omdat Yves Desmet en Peter Vandermeersch als uithangbord en spreekbuis fungeren, komt mediakritiek al snel uit bij hun persoon. Daarbij spelen persoonlijke sentimenten geen rol. Het journalistiek vakmanschap van zowel Yves Desmet als van Peter Vandermeersch staat, wat mij betreft helemaal niet ter discussie. Het tegendeel is waar. De kritiek is gewoon inherent aan de rol die ze (uit vrije keuze) op zich hebben genomen.
Verder: dat Nick Davies om de haverklap opduikt in analyses over de media is in de eerste plaats omdat die man een behoorlijk grensverleggend en goed gedocumenteerd boek heeft geschreven. Een zaligverklaring hoeft inderdaad niet, maar vandaag kan je moeilijk om zijn analyse heen.
“2. Kan er alstublieft eens een artikel geschreven worden over mediakritiek zonder te verwijzen naar Nick Davies?”
Zie http://www.werktitel.be/2010/01/wet-verhindert-bekendmaken-naam-verdachten-niet/
Als redelijjk trouwe krantlezer en gezegend (?) met een respectabele leeftijd (59) heb ik een evolutie meegemaakt in de editorialen.
Als snotterke vond ik thuis De Volksgazet , als humaniorastudent maakte ik de start van Knack mee, als KUL-student las ik De Standaard, maakte wat ommetjes naar De Morgen, De Tijd (toen nog FET) en zelfs Het Belang van Limburg, om enkele jaren La libre en Le Soir te lezen, in een (mislukte) poging mijn Waalse medemensen beter te begrijpen. Ik ben gestrand bij De Standaard en sinds het kerstessay van prof. Buelens De Werktitel.
Ik vond vroeger meer politieke analyse en achtergrondbeschouwingen. Stilaan kwamen de meer persoonlijke getuigenissen en standpunten. Het woord ‘ik’ nam fors toe in de editorialen van de kranten.
Ik vind dhr. Desmet de minst interessante journalist, vooral na de affaire ‘getuige X’, waarin hij mijns inziens vergaand een subjectieve visie doordrukte, zonder overtuigende objectieve gegevens. Zijn uitspraak dat hij zijn broek zou laten zakken als het verhaal van X niet klopte heeft hij (gelukkig voor ons) nooit waargemaakt.
Zijn kazak werd ook snel gedraaid toen de overleving van de Morgen verzekerd werd door liberaal kapitaal en met uitgestreken gezicht werden tig journalisten ontslagen. Parafraserend : wie gelooft die man nog ?
Van dhr. Vandermeersch kan men bezwaarlijk zeggen dat bescheidenheid zijn sterkste kant is. Dat reflecteert zich m.i. regelmatig in zijn editorialen. Ik vrees dat ik de laatste tijd heb afgehaakt en de editorialen niet meer lees.
Ik verkies – eerlijk gezegd – het voorwoord van Van Cauwelaert in Knack. Meestal scherpe analyses, snedige teksten en vaak héél harde conclusies. En volgens mij (maar ik ben geen man van het vak) steeds met onderbouwde argumentatie.
De Werktitel gaat m.i. een andere richting uit en brengt stevige artikels, die echter wel wat leeswerk vragen. Maar dat is de prijs die je betaalt om een goede analyses te krijgen. Mijn leeservaring bij De Werktitel is echter nog erg beperkt, beken ik.
Wat de aanleiding van het artikel betreft : dhr. Anciaux heeft jarenlang schaamteloos zichzelf en zijn gezin in de pers aangeboden. Een paar toontjes lager zingen zou hem sieren. Maar tegenwoordig is ‘media-bashen’ een hype geworden blijkbaar.
Reactie op reactie van Tom Cochez:
wat ik wilde zeggen is, dat de geloofwaardigheid van ‘de krant’ en bij extensie degenen die ze volschrijven, onbetwist is.
Als wetenschapper meen ik dan dat men moet uitgaan van feiten en op basis van die feiten een analyse moet maken.
Ik merk regelmatig twee fenomenen : 1) de thematiek ‘ad hoc’, die vaak even snel weer wegebt dan ze gekomen is en 2) stellingen worden ingenomen en even snel weer verlaten
Dat heeft met ‘principes’ te maken, die mijns inziens voor een krant (en elk ander nieuwsmedium) vooral gebaseerd moeten zijn op ‘eerlijkheid’. Je kan niet stelling A verdedigen en daarna stelling B, en dat met evenveel verve.
En als je al van mening moet veranderen (omwille van nieuwe feiten), heb dan tenminste de eerlijkheid dit toe te geven.
Nu krijg ik meer en meer de indruk dat feiten op de tweede plaats komen (soms toch) en dat andere – commerciële of persoonlijke redenen – motieven een rol spelen.