De Brusselse correctionele rechtbank heeft het proces-KB Lux nietig verklaard wegens flagrante onregelmatigheden tijdens het onderzoek. Minister van Justitie Stefaan De Clerck (CD&V) kondigde in het VRT-programma Terzake aan dat ‘er streng zal worden opgetreden tegen diegenen die manifeste fouten hebben gemaakt’ in wat ooit de grootste fraudezaak in de Belgische geschiedenis werd genoemd.

Door Georges Timmerman

“Als blijkt dat de politie de bewijsstukken niet op een koosjere wijze heeft verkregen, dreigt het hele proces als een mislukte soufflé in elkaar te stuiken”, schreef De Werktitel profetisch op 28 oktober. Zoals iedereen die het dossier heeft bestudeerd kon voorspellen, is dat precies wat er gisteren (dinsdag 8 december) ook is gebeurd. De Brusselse rechtbank stelt in een vonnis van meer dan negentig pagina’s dat het onderzoek onregelmatig werd gevoerd en dat het bewijsmateriaal op illegale wijze werd verzameld. De bijna drieduizend documenten waarop de aanklacht is gebaseerd, werden tijdens een in scène gezette huiszoeking in beslag genomen. Kortom: de politie belazerde de kluit, en de fouten van de speurders werden gedurende veertien jaar systematisch toegedekt door de onderzoeksrechter, het parket en de Raadkamer.

Manipulaties

In zijn ijver om de KB Lux-zaak te allen prijze hard te maken ging onderzoeksrechter Jean-Claude Leys soms erg ver

Minister De Clerck sprak van “een opeenstapeling van fouten”. Niet alleen verliest de Belgische schatkist onherroepelijk 400 miljoen euro, wat volgens het parket het geraamde bedrag is van de fraude. Bovendien kan deze strafrechtelijke uitspraak ook zeer nadelige burgerrechtelijke gevolgen hebben voor de staat. Ongeveer 9.000 voormalige klanten van de bank, die fiscale boetes hebben betaald om te ontsnappen aan gerechtelijke vervolging, kunnen zich nu tegen overheid keren en schadevergoeding eisen. Hetzelfde geldt voor de veertien beklaagden, onder wie een aantal topbankiers, van wie sommigen een tijd in voorhechtenis hebben gezeten. “Het grote risico is dat de staat als gevolg van deze zaak veel centen zal verliezen”, weet De Clerck.

Een eerste potentiële zondebok is al bekend. Raphaël de Saint Martin, voormalig inspecteur van de Brusselse gerechtelijke politie, werd vorige zomer al in verdenking gesteld door raadsheer Frédéric Lugentz, die een onderzoek voerde naar het onderzoek. De speurder wordt verdacht van het niet neerleggen van bewijsstukken op de griffie, valsheid in geschrifte en het gebruik van valse stukken. Maar de Saint Martin kon nooit op zijn eentje een dergelijk monsterdossier naar zijn hand zetten. Talrijke collega-speurders van de toenmalige financiële sectie van de Brusselse GP werkten mee aan de manipulaties in het onderzoek of waren ten minste op de hoogte, en keken zedig de verkeerde kant op.

Geënsceneerde pseudohuiszoeking

De hoofdverantwoordelijke voor het fiasco is evenwel toenmalig onderzoeksrechter Jean-Claude Leys, ondertussen bevorderd tot advocaat-generaal bij het hof van beroep in Bergen. Leys wist dat de documenten gestolen waren door vijf werknemers van KB Lux. Hij wist eveneens dat dergelijke documenten enkel op een regelmatige manier in het strafdossier konden terechtkomen als ze toevallig gevonden werden. Hij wist dat zijn speurders zaken deden met de geblackliste informant Jean-Pierre Leurquin, een onbetrouwbare informant met wie niet meer mocht worden samengewerkt. Hij wist dat Leurquin de documenten van een van de dieven had losgeweekt en had gekopieerd in de kantoren van de GP. Hij wist van de geënsceneerde pseudohuiszoeking, waarbij de documenten zogenaamd toevallig werden gevonden in een kartonnen doos, op de overloop, zogenaamd in het kader van een ander onderzoek.

Toen die versie niet langer houdbaar bleek, werd een nieuw scenario gefabriceerd waarbij Leurquin de documenten zogezegd spontaan had overhandigd aan de Saint Martin. Om dat alles geloofwaardig te maken moesten alle pv’s die verwezen naar de ‘huiszoeking’ uit het strafdossier worden verwijderd. De lijst van fouten en manipulaties werd alsmaar langer. Hoewel Leys als onderzoeksrechter moest waken over de wettigheid van de bewijsmiddelen en de loyauteit waarmee ze worden verzameld, had hij geen bezwaar tegen het knoeiwerk van de GP’ers. Maar ook Leys stond niet alleen. Hij werd al die tijd vakkundig gedekt door zijn hiërarchische bazen bij het Brusselse parket.

Chanteren

In zijn ijver om de KB Lux-zaak te allen prijze hard te kunnen maken, ging onderzoeksrechter Leys soms erg ver. Wat bezielde de magistraat bijvoorbeeld om Antonino Costa, een van de vijf ex-werknemers van KB Lux die de documenten hadden gestolen, in bescherming te nemen? Costa, inmiddels overleden, deinsde voor niets terug. Hij was de man die de christelijke vakbond ACV probeerde te chanteren met het dreigement dat hij belastende informatie over de bankrekeningen van de vakbond aan de pers zou bezorgen. Hij was ook de man die een vervalst document leverde aan De Morgen, waaruit moest blijken dat minister Didier Reynders (MR) een geheime rekening zou hebben bij de KB Lux.

Nadat Costa al bij verstek door een Luxemburgse rechtbank was veroordeeld wegens oplichting, vroeg onderzoeksrechter Leys aan zijn vriend Patrick Moriau, tevens PS-parlementslid, om Costa te helpen bij het verkrijgen van de Belgische nationaliteit. Moriau zou Costa in dat verband herhaaldelijk hebben ontvangen. In zijn aanvraag tot naturalisatie vermeldde Costa trouwens Leys als referentiepersoon. Mede dankzij al die interventies kreeg de ex-werknemer van KB Lux in februari 2002  uiteindelijk zijn Belgisch paspoort, waarmee hij zich aan verdere vervolging door het Luxemburgse gerecht kon onttrekken.