Tegelijk voel je de nood aan gedegen wetenschappelijk onderzoek om het debat te voeden. Olaf moet roeien met de riemen die we hebben. In alle geval bedankt Tom voor het interessante onderzoek. Wetenschappers moeten hiermee veel meer naar buiten komen en zo het debat voeden. Met http://www.mediaonderzoek.be – dat nog verre van op punt staat – willen we dit mee helpen aanzwengelen.
We zijn met het Fonds Pascal Decroos in alle geval blij met de discussies die hier en daar ontstaan rond het boekje ‘Jonge Honden’. We willen niet teveel kniezen, maar integendeel de vele leemtes die klassieke media achterlaten, als kansen zien. Buitenlandberichtgeving of Europese verslaggeving, procesmatige onderzoeksjournalistieke dossieraanpak zoals Jarvis suggereert, daar kan best nog wat van gepubliceerd worden. Zeker projecten die het initiatief zijn van journalisten en geen agendajournalistiek blijven ondermaats. En daar kunnen ‘jonge honden’ het verschil maken. Het zijn spannende en leuke tijden.

1. Toekomst van journalistiek. In tegenstelling tot Nick Davies (zelf een expert in PR), is journalistiek niet “terminally ill”. Alleen innoveert journalistiek bijzonder moeizaam. Meer nog, ze heeft de neiging om zich te reproduceren. De Werktitel is er een voorbeeld van. De site noemt zich trots een ‘journalistiek laboratorium’ maar positioneert zichzelf als een ‘internetkrant’. Een internet-krant. Da’s zoals een elektronische kaars. De logica ontgaat me. Waarom experimenteert De Werktitel niet met nieuwe/andere vormen van journalistiek? Voorbeelden genoeg: hyperlocal journalism, het Cody Brown model, Jeff Jarvis achtige initiatieven, etc. Ik beweer niet dat het doel de middelen heiligt, maar ik pleit wel voor meer ondernemerschap en minder zwartgalligheid en vooral navelstaarderij in journalistiek.

2. Onderzoek naar bronnengebruik in Vlaanderen. Het is lullig om m’n eigen onderzoek te pluggen, maar here goes. Ik heb voor m’n doctoraatsonderzoek keystroke logging software geïnstalleerd op de economieredactie van De Standaard. Zo kon ik bijhouden hoe journalisten reproductief schrijven (wat nemen ze over van bronnen?). Conclusie: persberichten en persagentschapkopij laten journalisten toe om snel en efficiënt te schrijven, maar dat dit het niveau onderuit zou halen kon ik niet aantonen. Zelfs in schrijfprocessen die maar 25 minuten duurden, controleerden journalisten hun bronnen (op internet, via de telefoon, krantenarchief), streefden ze objectiviteit na en probeerden ze de nieuwswaarde uit te spelen. Kortom, ze deden wat traditionele (en voorbijgestreefde?) methodes voorschrijven, maar dan aan hun PCs.

http://aloxecorton.wordpress.com/phd/

Zoals Tom al schrijft, ik heb het gewoon over een ‘onderzoekje’, inderdaad huis-tuin en keukenvlijt met een schaar en een rode pen. Geen hogere wetenschap, geen diepgravende onderzoeksjournalistiek. Mijn journalistieke werk beperkt zich over het algemeen tot Rusland en de voormalige Sovjet-Unie. Ik probeer niet een hele sector in diskrediet te brengen, ik merk in mijn dagelijks werk simpelweg de vervlakkende invloed van Belga, ANP, AP, Reuters en AFP. Daar had ik het over.

Lees ik dat goed, dat er achter het ‘onderzoekje’ van Olaf Koens geen wetenschappelijke methode zit? Dat hij een paar dagen met schaar en rode pen in de weer geweest is? Dat het hier dus huis-, tuin- en keukenvlijt betreft? Ik heb geen enkel bezwaar tegen de hobby van Olaf, zolang hij achteraf zijn ‘bevindingen’ niet gebruikt om gratuite conclusies te formuleren als: “Tussen 8 en 13% van de berichten uit De Standaard en De Morgen is authentieke berichtgeving.” Ik verdenk Olaf er trouwens van dat zijn ‘onderzoek’ zich beperkt tot een zaterdag of een maandag in oktober 2006 – toen de Rode Duivels een EK-kwalificatiewedstrijd speelden in Belgrado. Verbeter me gerust als ik me daarin vergis, Olaf. Ik presenteer die data niet als een ‘feit’, maar als een (niet eens zo wilde) gok. Is dat boek van Olaf nu een voorbeeld van ‘gedegen journalistiek’? Zware stellingen poneren aan de hand van wat nattevingerwerk?
Wat is er trouwens mis mee dat kranten berichten van persagentschappen gebruiken en bewerken? Dat is geen nieuw fenomeen, maar bestaat al sinds het midden van de negentiende eeuw. Een krant zou er moeten kunnen van uitgaan dat die berichtgeving klopt als een bus. Je kunt het de kranten niet helemaal kwalijk nemen dat een agentschap als Belga zichzelf in beide voeten schiet met dat idioot burgerjournalistenforum http://www.ihavenews.be.

Ik beweer niet dat het allemaal peis en vree is in medialand. Maar ik ben het zeer eens met Tom Naegels die op een andere plaats op deze site in een reactie schrijft: “Mediakritiek hoort niet de bedoeling te hebben om de hele sector onderuit te halen – of zelfs maar één krant, of een zender. Wel nuttig lijkt het me om de berichtgeving geval per geval te analyseren en, waar nodig, te bekritiseren. Dan zul je zien dat kranten het in het ene geval goed doen, bij het volgende minder – zoals ook politieke partijen in het ene dossier goed scoren en in een ander totaal de mist in gaan, of een voetbalploeg de ene match goed speelt en de volgende minder, of een schrijver de ene keer een geweldig boek schrijft en de volgende keer een wat minder… Als je veralgemeent, moet je ook die veralgemening afbakenen: we hebben het nu over de invloed van PR-bureaus, of over schendingen van de privacy, niet over de media in haar geheel.”

En nog iets: op de vraag van een Werktitellezer wat gedegen journalistiek nu juist inhoudt, antwoordt Tom Cochez: “Het is de betrachting van De Werktitel om stukken te brengen die voldoen aan het criterium zoals u het zelf omschrijft.”
Tof. Ik ben zo vrij geweest om gewapend met klavier en muis volgens de ‘methode Koens’ een dag in het leven van De Werktitel onder de loep te nemen. En dan lees ik op 9 november een analysestuk over Afghanistan, ondertekend door ene Willy Van Damme. Op een ander blog lees ik volgende reactie van die brave mijnheer Van Damme: “En uiteraard zijn er in de media heilige huisjes aan wiens heiligheid niet mag worden getwijfeld. Neem bijvoorbeeld Amnesty International, Human Rights Watch of Reporters zonder Grenzen. Hun publicaties zijn als het dogma van de Paus: Onfeilbaar. De enige voor zover geweten kritische artikelen in de Vlaamse media over Amnesty International (het betreft hun houding in Cambodja en over Laos naar aanleiding van de arrestatie van die twee journalisten uit België en Frankrijk) zijn van mijn hand. Ze verschenen niet toevallig op websites en in een blad in de marge, Vrede. Er zijn echter niet alleen ‘heilige huisjes’ er is ook ‘het kwaad’. Onderwerpen waarover geen goed woord mag worden geschreven, over welke nuanceringen verboden zijn en waarover men klakkeloos zelfs de grootste onzin schrijft. Neem bijvoorbeeld opnieuw Iran of Zimbabwe. De eerste journalist die in de klassieke media een artikel schrijft over de enorme economische groei en sociale verbeteringen onder de Ayatollahs wordt zo gestenigd. Alleen de modder komende uit Washington, Israël en London komt in onze media.”
Sorry, maar een journalist die dergelijke uitspraken doet, is in mijn ogen geen journalist maar een activist. Hij hoort thuis in het rijtje van ‘journalisten’ die indertijd voor de Pravda werkten. Niet bij een internetkrant als De Werktitel die pretendeert aan ‘gedegen journalistiek’ te doen. Vraag maar eens aan de collega-journalisten in Iran of in Zimbabwe wat ze van hun regimes vinden. Afgaande op het blog van dhr. Van Damme http://willyvandamme.wordpress.com, kan ik me niet van de indruk ontdoen dat hij zelden zijn geliefde Dendermonde verlaat en dat hij zijn mosterd vooral haalt bij klonen van de Huffington Post.

Ja, waar haalt Koens eigenlijk zijn cijfers vandaan? Er zit geen wetenschappelijke methode achter, ik heb afgelopen jaar eens een aantal dagen met een schaar en een rode pen DM en DS doorgeplozen. De ruis, de telexberichten, de gecopy-paste PR-stukken en de advertenties doorstrepen en wegknippen. Er blijft verrassend weinig journalistiek werk over op de tekentafel. Overigens was die 13 procent een uitloper omdat die dag de Rode Duivels een wedstrijd in Belgrado speelden en er zowaar journalisten mee op reis waren. Deze ontwerper en kritische mediaconsument is iets grondiger te werk gegaan en meet het authentieke nieuws op de gram nauwkeurig: http://alper.nl/dingen/2009/10/de-anatomie-van-het-nieuws/

En Jan, dat is zonder rancune. Natuurlijk zijn ze er nog, de hardwerkende vaklui op de redacties in Groot-Bijgaarden of Den Haag. Maar zeker als het om de buitenlandpagina’s gaat, het beeld vanuit Brussel-West op de rest van de wereld is bijzonder beperkt. Gebruik die honderden hardwerkende ogen en oren die aan de andere kant van de wereld de achtergrondverhalen wel zien, die wel weten wat er speelt, en waarom. Het is treurig om te zien dat een redacteur op een dag vier berichten kan schrijven met de datelines New York, Moskou, Bangkok en Guatamala-stad. Dat kun je toch niet serieus nemen? Dat is de kern van mijn betoog, de ratelende telex ziet niet wat er speelt. En ergens hoop ik dat lezers dat langzamerhand inzien. En met dat besef kun je als jonge journalist aan de slag, en daar mag je wat mij betreft onorthodoxe werkmethodes voor gebruiken.

De rode draad die Cochez noemt loopt parallel met de bitterzoete ervaring van iedere jonge journalist. Aan de ene kant heb je de mooiste baan ter wereld gevonden, zijn er tal van mogelijkheden en kun je een hoop leren, aan de andere kant is de fut er uit. Iedereen heeft de schouders hangen, overal vliegen mensen d’r uit en nergens in nog ruimte voor wat je voorstelt. Toch denk ik dat deze sector creatief genoeg moet zijn om met oplossingen en nieuw elan te komen. Gaat dat lukken?