Amper twee dagen nadat de Amerikaanse onderhandelaar en staatssecretaris voor Buitenlandse Zaken Thomas Shannon Jr. in de Hondurese hoofdstad Tegucigalpa was gearriveerd, kwam er een oplossing uit de bus voor de crisis waarin Honduras sinds de staatsgreep van 28 juni verkeert. Toen hadden het hooggerechtshof, het parlement en het leger staatshoofd Manuel Zelaya het land uitgezet en vervangen door parlementsvoorzitter Roberto Micheletti. Zelaya kan nu terugkeren als president tot het einde van zijn ambtstermijn op 31 januari 2010.

Door Willy Van Damme

Manuel Zelaya is opnieuw president van Honduras. (Foto: Ricardo Stuckert/PR)

De officiële reden voor de staatsgreep was dat Zelaya een referendum wilde organiseren over de grondwet. Iets waartegen een groot deel van de elite van het land zich verzette. Nu mag een Hondurese president maar één termijn regeren. In nogal wat landen in de regio zijn er beperkingen van het presidentschap tot één of twee termijnen. Zijn tegenstanders beschuldigden Zekaya ervan zijn presidentschap via het referendum te willen verlengen. Wat hij ontkende.

Haciëndakapitalisme

Op de achtergrond echter waren vooral zijn nauwe politieke banden met onder meer de Venezolaanse president Hugo Chavez een doorn in het oog van de elite, die vooral uit grootgrondbezitters bestaat, vandaar de term ‘haciëndakapitalisme’. Zelaya zelf is trouwens ook een grootgrondbezitter en actief in de houtkapindustrie. Zijn toenadering tot Alba, de Bolivariaanse Alliantie van de Amerika’s, een samenwerkingsverband tussen onder andere Ecuador, Bolivia, Nicaragua en Venezuela, zorgde voor wrevel bij de traditioneel op de VS gerichte Hondurese politici, militairen en industriëlen. Zo werkt het leger van Honduras nauw samen met dat van de VS. Ook in de VS was men behoorlijk boos over de plotse koerswijziging van Zelaya. Zelfs Midden-Amerika leek verloren voor de VS.

Voor Latijns-Amerika kwam die staatsgreep als een donderslag bij heldere hemel. Daar leek men met succes te werken aan economische en sociale vooruitgang. De imperialistische bemoeizucht van de Yankees en hun Europese vriendjes was op Columbia na voorbij en de toekomst oogde mooi. Een democratisch, vooruitstrevend, modern en sterk Latijns-Amerika leek zich aan te bieden. Voor het eerst sinds de Spaanse conquistadores arriveerden, was de regio ook echt onafhankelijk. En toen kwam dit, de terugkeer van een duister verleden vol staatsgrepen en imperialistisch gemanipuleer. De reactie van de Latijns-Amerikaanse politici en bevolking was dan ook een ferm neen. En alhoewel de Hondurese media al een tijd fel campagne voerden tegen Zelaya was er ook in Honduras fel verzet tegen de staatsgreep, met doden, veel gewonden en massa’s arrestaties tot gevolg.

Duistere manipulaties

Opvallend was echter de lauwe reactie van de VS onder leiding van president Barack Obama, die wel protesteerde en een deel van de relatief grote hulp aan het straatarme land opschortte. De meeste hulp bleef echter behouden. Bovendien schakelden de Hondurese putschisten in de VS onmiddellijk lobbyisten in, en niet alleen figuren uit de omgeving van de Republikeinse partij maar zelfs mensen uit de entourage van Hillary Clinton, de minister van Buitenlandse Zaken. Bovendien weigerden de Verenigde Staten actief te bemiddelen in de zaak en liet men zowat alles over aan Oscar Arias, de president van Costa Rica.

Acties om Zelaya naar Honduras te doen terugkeren, onder meer met de steun van de Organisatie van Amerikaanse Staten (OAS), werden door de VS publiekelijk afgekeurd. Veel Latijns-Amerikanen zagen achter de schermen van de staatsgreep dan ook duistere manipulaties van de VS. “De eerste staatsgreep van Barack Obama”, klonk het in vele hoofdsteden in de regio.

Het valt daarbij ook op dat de in essentie gezagsgetrouwe westerse pers zich hier opvallend neutraal en terughoudend opstelde, beide kampen aan het woord liet en amper sprak over de doden en de verhalen over folteringen. Een scherp contrast met de berichtgeving in diezelfde periode over Iran, waarbij alleen tegenstanders van de regering spreekrecht kregen in de westerse pers en de doden dagenlang voorpaginanieuws waren en als helden werden voorgesteld.

Geen prettig vooruitzicht

Probleem was natuurlijk dat de presidentsverkiezingen van 29 november stilaan dichterbij kwamen en dat die verkiezingen niet gelegitimeerd dreigden te worden. Met andere woorden: men zou een president en regering kiezen die internationaal alleen als paria gezien zouden worden. Ook voor de elite, die deels leeft van haar buitenlandse contacten, geen prettig vooruitzicht. Bovendien was de aanwezigheid van Zelaya in de Braziliaanse ambassade in  Tegucigalpa een extra probleem dat zorgde voor veel instabiliteit, en dus economisch verlies. De toestand van de putschisten in de Hondurese hoofdstad werd dan ook steeds moeilijker houdbaar.

Is dat de reden waarom de VS vorige week plots van koers veranderden? Zo belde Hillary Clinton vanuit Pakistan – waar haar bezoek eindigde in een ware ramp – met Micheletti om hem mee te delen dat zijn tijd op was. “Gedaan met putschistje spelen”, klonk het streng. En twee dagen na de komst van Thomas Shannon Jr., rechterhand van Clinton, was de zaak al beklonken. Officieel moeten het hooggerechtshof en het parlement de deal nog goedkeuren, maar dat wordt gezien als een formaliteit. Tegen hun Amerikaanse vrienden durven de Hondurese putschisten niet in te gaan.

Boze commentaren

Volgens het akkoord komen er presidentsverkiezingen die door een speciale commissie gevolgd moeten worden, wordt er een waarheidscommissie naar Zuid-Afrikaans model opgericht, dus zonder amnestie voor eventuele misdaden gepleegd tijdens de staatsgreep, en komt er een regering van nationale eenheid tot eind januari, wanneer de termijn van president Zelaya voorbij is. Vraag is natuurlijk hoe bijvoorbeeld het leger zal reageren als officieren worden aangeklaagd. Er zijn immers veel doden en gewonden gevallen en er doen verhalen over folteringen de ronde. Het verhaal is dan ook verre van voorbij.

Wel toonden de VS dat ze nog altijd een rol kunnen en willen spelen in de regio. Verbazend is dat natuurlijk niet. Het plan voor nieuwe Amerikaanse militaire basissen in Columbia toonde dat al. In essentie moesten de VS zich hier echter scharen achter Hugo Chavez en de Braziliaanse president Inàcio Lula da Silva. Dat gebeurt in Washington zeker niet met grote overtuiging, integendeel.

In wezen komt Latijns-Amerika versterkt uit deze crisis. Een pro-Amerikaanse staatsgreep werd afgeslagen en een vriend van Chavez is opnieuw als president geïnstalleerd. Nu al kan men de boze commentaren van allerlei Republikeinse politici en mediamensen horen. Voor hen was de staatsgreep van Micheletti & co. een door God gegeven geschenk. “Volhouden”, was hun slogan. Die droom is nu voorbij. Weer een reden voor Fox News en anderen om Obama voor rot uit te schelden. Hij gooide hun mooie droom aan diggelen. Alsof Obama een echt alternatief had.