De Vlaamse boekenuitgevers en -verkopers bieden sinds vorige week elektronische boeken aan op e-boek.org. Met de webwinkel zet de Vlaamse boekensector zijn eerste stappen in een onbekende wereld. Boek.be begeleidt het experiment tijdens de eerste jaren. Als het e-boek in Vlaanderen een hit wordt, dan nemen de uitgevers en boekhandels het project in eigen handen.

Door Bram Souffreau

E-boek.org biedt ruim drieduizend Nederlandstalige boeken elektronisch aan. Daar zitten ook  kleppers tussen zoals Pieter Aspe, Hugo Claus of Stieg Larsson. Drieduizend boeken is evenwel niet veel. Boek.be stimuleert daarom de uitgevers om nieuwe en ook oude boeken in digitaal formaat beschikbaar te stellen. Vanaf volgend jaar worden ook magazine- en krantenartikels op het platform aangeboden.

Voorlopig moet de boekenwurm langs de website passeren, maar Boek.be werkt ook aan een toepassing waarmee boeken rechtstreeks op de e-boeklezer kunnen worden aangekocht.

De Vlaamse boekensector springt zo op de kar van het e-boek. Hoewel elektronische boeken ruim een decennium bestaan, braken ze nooit echt door. De revolutie werd telkens uitgesteld. Het ene prototype van e-boeklezer na het andere werd op het elektronisch kerkhof begraven. Enkel pdf kon echt doorbreken. Nochtans is het lijstje voordelen niet min: een enorme boekencollectie in een lichtgewichttoestel, onmiddellijke toegang tot de boekhandel, personalisering van de bladspiegel (grotere letters, smallere kolommen) en ruimere mogelijkheden voor het maken van kanttekeningen, het opzoeken van woorden en het leggen van verbanden tussen verschillende boekonderdelen of het internet.

De kentering kwam in het najaar van 2007. Toen bracht de Amerikaanse allesverkoper Amazon de Kindle op de markt. Het concept – een webwinkel en een bijbehorende lezer op basis van elektronische inkttechnologie mét draadloze internetverbinding – raakte blijkbaar een gevoelige snaar aan de Amerikaanse westkust. De e-boeklezer groeide er in een mum van tijd uit tot cultproduct. Intussen zit de markt in een stroomversnelling en schieten de e-readers als paddenstoelen uit de grond. Na Amazon lieten ook Sony, Barnes & Noble en een aantal minder bekende namen van zich horen.

Amazon zou volgend jaar met de Kindle en de bijbehorende e-boeken een omzet van een miljard dollar draaien. In de catalogus staan intussen ruim 150.000 titels en de ambitie van Amazon is niet min. “Op lange termijn willen we elke titel die ooit gedrukt werd in elke taal in minder dan zestig seconden op de Kindle beschikbaar stellen”, aldus de financieel directeur Thomas J. Szkutak tijdens de voorstelling van de derdekwartaalcijfers van Amazon dit jaar.

Ook Apple zou zich roeren. De geruchtenmolen over een Appletablet draait op volle toeren. Het toestel zou ideaal zijn als e-boeklezer, maar daarnaast ook heel wat andere mogelijkheden bieden, klinkt het. Als Apple de tablet annex e-reader uitbrengt, herziet grote baas Steve Jobs grondig zijn mening over de ontlezing. In 2008 velde hij in The New York Times immers nog een hard oordeel over de Kindle:

It doesn’t matter how good or bad the product is, the fact is that people don’t read anymore. Forty percent of the people in the U.S. read one book or less last year. The whole conception is flawed at the top because people don’t read anymore.

De Nederlandse schrijver Joost Zwagerman over het e-boek en de e-reader.

Open platform

Boek.be koos in tegenstelling tot Amazon voor een open platform. De digitale boeken zijn opgemaakt in de ePub-standaard. Dat wil zeggen dat de klant de boeken op alle ePub-compatibele lezers kan lezen, en dat zijn er heel wat. De meeste e-readers kunnen met ePub om, net als alle computers en heel wat andere toestellen, zoals de iPhone en andere mobiele telefoons. Alleen moet de klant wel opletten dat het toestel ook overweg kan met het zogenaamde DRM (Digital Rights Management), software ter bescherming van de auteursrechten. Op de e-readers is dat vaak geen probleem, maar de populaire iPhone-applicatie Stanza, bijvoorbeeld, ondersteunt het ePub-DRM (nog) niet.

De open platformkeuze van Boek.be staat haaks op de politiek van Amazon, het grote voorbeeld als het over e-boeken gaat. De Amerikaanse online boekhandel koos voor een eigen formaat dat enkel gelezen kan worden op de Amazon Kindle of afgeleide producten (applicaties voor iPhone en Windows). Als klant ben je dus met handen en voeten gebonden aan Amazon, terwijl je met het ePub-platform van Boek.be niet gedwongen wordt tot één welbepaalde lezer of webshop.

Opbrengsten voor de boekhandel

In het Vlaamse initiatief delen ook de boekhandels in de opbrengst van de nieuwe webwinkel. Tijdens de registratie moet elke klant immers zijn favoriete boekhandel opgeven. Per verkocht digitaal exemplaar krijgt de aangeduide boekhandel 5 procent van de omzet. Met die constructie kannibaliseert Boek.be niet de bloedeigen leden-boekenverkopers.

“Een volgende stap is de look and feel van de boekhandel overbrengen naar de webshop”, legt Boek.be-directeur Geert Joris uit. “Een boekhandel kan dan een eigen skin (logo en url zoals [naam boekhandel].e-boek.org) kopen voor 19 euro per maand. De handelaar krijgt dan 10 procent van de omzet. Een integratie in de eigen site kost 75 euro per maand en levert 15 procent van de omzet op. Acco heeft al plannen om in 2010 de webwinkel in zijn site te integreren”, weet Joris.

Prijs

John Siracusa (eReader.com):
‘Het e-boek heeft meer toekomst dan de e-reader. Gebruikers zitten niet te wachten op een zoveelste toestel voor één doel, terwijl ze met een gsm alles kunnen’

In de Verenigde Staten heeft het machtige Amazon de prijs van een e-boek op 9,99 dollar (6,70 euro) vastgelegd. De boekhandelaar troefde zo de concurrentie af. In Vlaanderen woedt geen prijzenslag in het e-boekensegment.

“De prijs van een e-boek leunt dicht tegen de prijs van een gewoon boek aan”, duidt Joris. Inderdaad, De helaasheid der dingen van Dimitri Verhulst kost in de webshop van e-boek.org 10,63 euro. Je kunt ook een digitaal exemplaar kopen van 15,22 euro, maar wat het verschil is tussen de twee, is niet duidelijk. In de Fnac kost Verhulsts bestseller 12,50 euro.

Nochtans hangen aan een e-boek weinig extra kosten. De uitgever loopt geen risico op niet verkochte exemplaren, de drukkosten zijn afwezig, distributie is zogoed als gratis, vernietiging van niet-verkochte exemplaren gebeurt niet en de uitgever kan profiteren van de zogenaamde long tail, het feit dat een e-boek zonder extra inspanningen jarenlang verkocht kan worden. Daarnaast betaalt de klant al enkele honderden euro’s voor een e-reader. En toch hangt de prijs van een e-boek samen met het bedrag dat voor een papieren exemplaar wordt neergeteld?

“Een prijs bepalen is koffiedik kijken”, legt de directeur van Boek.be uit. “Van een boek een e-boek maken kost eenmalig 100 à 150 euro. Als je daar slechts één e-boek van verkoopt, is dat veel geld. Worden de elektronische boeken populair, dan zal de prijs ongetwijfeld zakken. Vandaag rekenen we een prijs aan die circa 80 procent bedraagt van de prijs van het fysieke boek. Ook andere factoren spelen een rol: de BTW op een e-boek bedraagt 21 procent, tegenover 6 procent voor het papieren exemplaar. Ook de boekhandelaar wil een graantje meepikken en de auteurs zien hun kans schoon om hogere royalty’s te vragen.”

Creatief met DRM

De digitale auteursrechtenbescherming (DRM) kan de prijs in de nabije toekomst flexibeler maken. Maar voor een lagere prijs krijg je dan minder en boet je ook aan vrijheid in. “We denken aan diverse combinatiemodellen”, legt Joris uit. “Zo zou bij een fysiek boek een e-boek voor een kleine prijs kunnen worden meegegeven. Het e-boek kun je dan bijvoorbeeld drie maanden lezen. Nadien verwijdert het elektronisch boek zichzelf. Ideaal voor de vakantie: het e-boek in de reistas en het fysieke exemplaar thuis achterlaten. Ook het uitlenen van e-boeken via bibliotheken kan via DRM geregeld worden: voor één euro vier weken een e-boek uitlenen, bijvoorbeeld.”

Een e-boek gekocht op e-boek.org kan vandaag op zes verschillende toestellen gekopieerd worden. “Ik vind dat persoonlijk nogal veel”, zegt Joris. “Maar we hebben het principe afgekeken van het iTunes-model. En boeken worden doorgegeven, ook e-boeken. Die realiteit willen we niet ontkennen.”

Sabotage

Maar net als bij muziek en video dreigt DRM de achilleshiel van het systeem te worden. Modale gebruikers begrijpen de beperkingen niet en geven het snel op als hun vrijheid te fel wordt ingeperkt of het systeem niet gebruiksvriendelijk is. Piraten maken er dan weer een sport van om zo snel mogelijk de auteursrechtensoftware te kraken.

“Piraterij is zeker een issue. Maar vandaag bestaan ook al piraatversies van boeken. Zo circuleert Dan Brown’s boek The Lost Symbol al enige tijd op het internet”, relativeert Joris. “We gaan heus geen heksenjacht organiseren”, benadrukt hij. “We zullen de lezers voorlichten en hen een gebruiksvriendelijk alternatief aanreiken.”

Maar zo ziet John Siracusa het niet. Siracusa stond aan de wieg van het e-boekinitiatief Peanut Press en schreef in 2002 software voor een e-boeklezer voor de minicomputer Palm. Het bedrijfje was zijn tijd toen ver vooruit en leeft vandaag, na overnames en naamsveranderingen, verder als eReader.com. Voor het webmagazine Ars Technica schreef Siracusa een diepgaande analyse van de toekomst en het verleden van het e-boek: ‘The once and future e-book: on reading in the digital age‘.

Hij vindt dat de boekensector het e-boek nooit voor vol heeft aanzien en rond de eeuwwisseling met succes de doorbraak van het elektronische boek heeft tegengehouden. De “sabotage” zou toen gesteund hebben op drie grote pijlers:

• Een te strikt DRM,
• een onverstandige prijszetting (even duur als het fysieke boek) of de eis van grote voorschotten,
• de afwezigheid van een vertrouwensrelatie tussen e-boekverkoper en uitgever.

De e-boekverkopers zaten toen vast in een vicieuze cirkel: geen bestsellers wegens te duur, geen grote verkoop, maar wel overladen met gigantische voorschotten, waardoor geen geld voor de beter verkopende boeken kon worden vrijgemaakt. Siracusa merkt vandaag geen grote kentering op, maar ziet toch enkele drastische veranderingen, zoals een leefbaar businessmodel (à la iTunes), een verstandigere omgang met DRM en telefoontoestellen, onder andere de iPhone, waarop comfortabel gelezen kan worden. Siracusa, een Apple-adept, gelooft echter niet dat de Kindle of andere specifieke e-readers de massa zullen bereiken. De gebruikers zitten niet te wachten op een zoveelste toestel voor één doel, terwijl ze met een gsm alles kunnen, beweert Siracusa.

In het elektronische boek gelooft hij wél. “Het e-boek kan niet worden tegengehouden”, schrijft hij en hij maakt de vergelijking tussen de komst van de auto en het verdwijnen van het paard als transportmiddel. De vooroordelen, zoals het trager lezen van een scherm,  het gebrekkige gebruiksgemak (dat valt overigens mee) of de afwezigheid van papier, verwijst hij naar de prullenmand.

Hitler

Jef Maes van het Kenniscentrum van Boek.be voorspelt dat het e-boek vooral nieuwe lezers zal aantrekken. Het papieren boek blijft bestaan. Amazon weet dan weer dat de Kindle populair is bij veellezers. Maar niet iedereen is overtuigd. Sommigen dragen papier een warm hart toe. Af en toe is bij de papierliefhebbers een daad van verzet te ontwaren. De hoofdvogel wordt zonder twijfel afgeschoten door de Amerikaanse schrijver en poëet Alan Kaufman. In The Evergreen Review vergeleek hij het e-boek met Hitler.

The book is fast becoming the despised Jew of our culture. Der Jude is now Der Book. Hi-tech propogandists tell us that the book is a tree-murdering, space-devouring, inferior form of technology; that society would simply be better-off altogether if we euthanized it even as we begin to carry around, like good little Aryans, whole libraries in our pockets, downloaded on the Uber-Kindle.

As to the bookstore, it is like the synagogue under Hitler: the house of a doomed religion. And the paper book is its Torah and gravestone: a thing to burn, or use to pave the road to internet heaven.

Voor andere schrijvers is de komst van het e-boek eerder een bevrijding. De Nederlandse schrijver Hans Vervoort is lyrisch. Hij hoopt dat het e-boek de fixatie van de uitgevers op bestsellers kan beëindigen.

“Schrijver kan zich direct tot lezer wenden; einde van bestsellerdictaat”, schreeuwt hij in NRC Handelsblad. “De boekhandel moet zich heruitvinden, voor de uitgevers dreigt zwaar weer en de schrijver krijgt meer kans om gevonden te worden”, vat Vervoort de nakende revolutie samen.