Magistraat Jean-Claude Leys, momenteel advocaat-generaal in Bergen, produceerde als onderzoeksrechter in Brussel destijds niet alleen hallucinant knoeiwerk in het dossier van de monsterfraude bij KB Lux. Ook in andere onderzoeksdossiers bezondigde Leys zich aan hemeltergende strapatsen. Dat bewijst een disciplinaire tuchtstraf die Leys in 2000 opliep. De Werktitel kon de hand leggen op dit tot nu toe onbekende document.

Een onderzoeksrechter die zijn eigen maîtresse inschakelt als advocate van een verdachte in een van zijn eigen onderzoeken. Een onderzoeksrechter die vervolgens geld van criminele herkomst dat hij zelf in beslag heeft laten nemen weer vrijgeeft om diezelfde advocate te betalen, zodat ze de verdediging van de verdachte kan waarnemen. Een onderzoeksrechter die naar de luchthaven van Zaventem rijdt om er de echtgenote van de eerder genoemde verdachte persoonlijk op te halen en haar door de politiecontrole te loodsen. In alle andere gevallen zou zo’n onderzoeksrechter, die in principe zelfs geen schijn van partijdigheid mag vertonen, onmiddellijk worden afgezet. Dat gebeurde evenwel niet met Leys.

Bovenstaande haast ongelofelijke feiten staan gedetailleerd beschreven in een officieel, maar nooit bekend gemaakt document: het tuchtverslag  tegen onderzoeksrechter Leys dat op 16 februari 2000 werd opgesteld door raadsheer E. Delvaux, toenmalig voorzitter van het hof van beroep in Brussel. De merkwaardige conclusie van dat tuchtrapport luidt dat Leys voor die zwaarwichtige feiten, die in andere omstandigheden hadden kunnen leiden tot een correctionele veroordeling wegens onder andere diefstal, bestraft werd met een eenvoudige blaam. Bovendien, zo blijkt uit het tuchtrapport, had Leys in juli 1999 al eerder een tuchtstraf (een mondelinge verwittiging) opgelopen.

Ongezonde situatie

De verdachte in kwestie, ene A.H., werd aangehouden in juni 1997 voor fraude en oplichting. Aanvankelijk had hij als advocate een jonge stagiaire. Door toedoen van Leys werd die stagiaire vervangen door meester Nathalie Gallant, een dame “met wie onderzoeksrechter Leys destijds een intieme relatie had”, zo meldt het tuchtverslag. Zo’n relatie is op zichzelf geen reden tot wraking, preciseert het rapport, maar van zodra de onderzoeksrechter wist dat zijn vriendin optrad als advocate van de verdachte had de magistraat zich moeten terugtrekken uit het dossier, waarmee hij als onderzoeksrechter was belast.

“Deze uitzonderlijk ongezonde situatie heeft er toe geleid dat onderzoeksrechter Leys, in het kader van zijn onderzoek, daden heeft gesteld die mogelijk kunnen geïnterpreteerd worden als bewijzen van partijdigheid ten voordele van de beschuldigde”, stelt het verslag. Zo schreef Leys op 3 juli 1997 een kantschrift uit, bestemd voor de Brusselse BOB, met als opdracht 300.000 frank (7.500 euro) en 250.000 frank (6.250 euro) vrij te geven, bedragen die een maand eerder in beslag waren genomen in de woning van A.H. “De bedragen waren bestemd om de provisies te regelen die gevraagd werden door de advocaten van de verdachte.”

Vreemde opdracht

Het tuchtverslag wijst op het “abnormale karakter” van deze opdracht, temeer omdat het ging om geld van criminele oorsprong en omdat Leys als onderzoeksrechter verantwoordelijk was voor het in beslag genomen geld. Een onderofficier van de rijkswacht was zo verbaasd over de vreemde opdracht, dat hij besloot een kopie van het kantschrift te bewaren, “want hij vond dit totaal ongebruikelijk”. Dat vond ook substituut Paul De Gryse, wiens advies over de opheffing van het beslag door Leys niet was gevraagd. “Door de opheffing van het beslag te bevelen van gelden van frauduleuze oorsprong, dit om de persoonlijke belangen te bevoordelen van een advocate met wie hij een intieme relatie had, heeft onderzoeksrechter Leys een daad gesteld die een redelijke twijfel creëerde over zijn onafhankelijkheid en zijn onpartijdigheid, alsook een ernstige schijn van collusie met de advocate van de beschuldigde.”

Alsof dit alles nog niet volstaat, beschrijft het tuchtverslag hoe Leys persoonlijk naar de luchthaven van Zaventem ging om er de echtgenote van A.H. op te pikken. “Zij was naar het buitenland geweest om er fondsen en waardepapieren te gaan ophalen, waarvan de blokkering een van de voorwaarden was die door rechter waren gesteld voor de vrijlating van de beschuldigde”, zegt het tuchtrapport. “Die verplaatsing van onderzoeksrechter Leys, die alleen ging, had tot doel te vermijden dat de echtgenote van de beschuldigde zou onderworpen worden aan een enige controle door de politie van de luchthaven.”

Humanitair gebaar

Leys heeft op de luchthaven met andere woorden met zijn legitimatiekaart van onderzoeksrechter staan zwaaien om mevrouw A.H. met haar miljoenen ongehinderd het land binnen te loodsen. “Een humanitair gebaar”, zo verdedigde Leys zich. Kan zijn, schreef raadsheer Delvaux, maar dat ontslaat Leys niet van zijn plicht om de regels te respecteren. Zo werd er geen proces-verbaal opgesteld van zijn uitstap naar Zaventem en was de onderzoeksrechter niet zoals gebruikelijk vergezeld van zijn griffier.

Voor de 49ste kamer van de correctionele rechtbank van Brussel pleit advocate Michèle Hirsch morgen (vrijdag), namens de verdediging van de KB Lux-beschuldigden, de onontvankelijkheid van het dossier. Dat zou technisch neerkomen op een pleidooi voor de vrijspraak van de voormalige topmannen en hoge kaderleden van KB Lux. Meester Hirsch baseert zich hierbij op de vele onregelmatigheden en manipulaties in het door onderzoeksrechter Leys geleide dossier. De hamvraag is of Leys en zijn speurders van de toenmalige Brusselse gerechtelijke politie de bewijsstukken op een legale manier in handen hebben gekregen.

Onbegrijpelijke superpromotie

Een bijkomende, en niet minder belangrijke vraag is hoe het mogelijk was dat de Brusselse procureur-generaal of andere gerechtelijke autoriteiten nooit hebben ingegrepen tegen onderzoeksrechter Leys, ondanks de talrijke en zich opstapelende aanwijzingen van geknoei en manipulatie in het onderzoek naar de KB Lux-fraude. Tenminste drie opeenvolgende onderzoeken naar het onderzoek naar de KB Lux-fraude (eerst door het Comité P, vervolgens door raadsheer Lugentz en ten slotte door het Hof van Cassatie) bevestigden immers het vermoeden dat het hele onderzoek naar de monsterfraude ondermijnd werd door een lawine van onregelmatigheden.

De inhoud van het tuchtverslag tegen Leys uit 2000 roept nog meer vragen op. Nadat Leys eerst genoemd werd als toekomstige kabinetschef van minister Louis Michel (MR) en daarna solliciteerde om gouverneur van Brussel of van Waals-Brabant te worden, kreeg hij – ondanks het bestaan van dit vernietigende tuchtverslag – in 2001 een onbegrijpelijke superpromotie en werd hij benoemd tot advocaat-generaal in Bergen.

Grote woede

Nauwelijks had Leys die benoeming op zak of hij stelde zich kandidaat om administrateur-generaal van de Staatsveiligheid te worden. Alweer ondanks het bestaan van dat tuchtverslag kreeg Leys in de zomer van 2002 in de recordtijd van een week een veiligheidscertificaat ‘zeer geheim’ van de Nationale Veiligheidsoverheid, een absolute voorwaarde voor een topjob bij de Staatsveiligheid.

Zijn benoeming leek in kannen en kruiken, tot toenmalig premier Guy Verhofstadt (Open Vld) op de valreep het tuchtrapport van Delvaux onder ogen kreeg. Tot grote woede van de Franstalige liberale en socialistische partijen, die de kandidatuur van Leys volmondig steunden, werd hiermee op het laatste nippertje vermeden dat Leys de baas werd van de Staatsveiligheid.